A0 · lekcja 2 z 12

Pisownia: samogłoski długie i krótkie

Na poprzedniej lekcji było o tym, że każda samogłoska ma dźwięk krótki i dźwięk długi. Na tej lekcji nauczysz się rozpoznawać z pisowni, którego dźwięku używa słowo. Wskazówek jest tylko kilka. Kiedy je poznasz, spojrzysz na zupełnie nowe słowo i będziesz wiedzieć, jak brzmi jego samogłoska.

Te wskazówki działają w prawie wszystkich codziennych słowach. Kilka słów ich nie przestrzega; poznasz je później, jedno po drugim. Przy każdym słowie najpierw na nie spójrz, a potem posłuchaj i powtórz je na głos za lektorem.

Jedna samogłoska, potem spółgłoska: krótko

Tych pięć słów było już na poprzedniej lekcji i we wszystkich samogłoska jest krótka: (mężczyzna), (długopis), (ryba), (słońce), (autobus).

Każde słowo ma jedną literę-samogłoskę, a zaraz po niej stoi spółgłoska: n w man, pen i zon, s w vis i bus. Spółgłoska zamyka samogłoskę. Pojedyncza samogłoska zamknięta przez spółgłoskę ma swój krótki dźwięk.

Ta sama samogłoska dwa razy: długo

Teraz jeszcze dwa słowa z poprzedniej lekcji: (imię) i (łódź). W obu samogłoska jest długa.

Zaraz po samogłosce nadal stoi spółgłoska: m w naam, t w boot. Ale samogłoska jest zapisana dwa razy, aa i oo, i to jest znak, że jest długa. Oto ten wzór dla wszystkich pięciu samogłosek:

SamogłoskaDługi dźwięk zapisujemySłychać w
aaa (imię), (księżyc)
eee (noga)
ooo (łódź), (drzewo)
uuu (ściana)
iie (cztery), (dziesięć)

i jest trochę inne: jego długi dźwięk zwykle zapisuje się jako ie.

Porównaj i . W piśmie jest jedna litera więcej, a w wymowie samogłoska zmienia się z krótkiej na długą.

Inne dźwięki zapisywane dwiema literami, które były na poprzedniej lekcji, na przykład oe, eu i ui, nie podlegają tym wskazówkom. Zachowują swój własny dźwięk.

Dłuższe słowa: patrz, co jest między samogłoskami

To najważniejsza część lekcji, więc nie spiesz się.

Wiele słów ma więcej niż jedną sylabę. Sylaba to jedno uderzenie w słowie, jedno małe pchnięcie głosu. Klaśnij raz przy każdej sylabie, kiedy mówisz słowo: ma jedną, a (robić) ma dwie. Sylaby możemy zapisać osobno, z małą kreską między nimi: ma-ken.

Spójrz na k. Należy do drugiej sylaby, a nie do a. To najważniejsza zasada: jedna spółgłoska między dwiema samogłoskami przechodzi do następnej sylaby. Więc po a w jego sylabie nic nie stoi, nic go nie zamyka, i samogłoska jest długa. Słychać to w słowach (robić), (chodzić) i (woda): ma-ken, lo-pen, wa-ter.

To zmienia pisownię. Posłuchaj słowa (księżyc), a potem (księżyce). a brzmi w obu tak samo, ale w maan są dwie litery a, a w manen jedna. W maan litera n zamyka samogłoskę, więc samogłoska potrzebuje dwóch liter, żeby pokazać, że jest długa. W ma-nen litera n przechodzi do następnej sylaby, więc wystarczy jedna litera. Tak samo jest w słowach (drzewo) i (drzewa). Długiej samogłoski nie zawsze więc zapisuje się dwa razy: wystarczy jedna litera, kiedy nic jej nie zamyka.

Teraz dwie spółgłoski. Posłuchaj słowa (mężczyźni). Słyszysz tylko jedno n, ale słowo pisze się z dwoma. Podwójną spółgłoskę wymawia się raz; jest dla oczu, nie dla uszu.

Po co więc drugie n? Słowo dzieli się tak: man-nen. Jedno n zostaje po a i je zamyka, a drugie przechodzi do następnej sylaby. Dlatego a jest krótkie, ma ten sam krótki dźwięk co w słowie . Podwójna spółgłoska mówi ci, że samogłoska przed nią jest krótka.

Dlatego w niderlandzkim jest tyle podwójnych liter. Spójrz na (koty) i (łowić ryby): kat-ten i vis-sen. Z jednym t słowo wyglądałoby jak ka-ten i wymawiałoby się długie a. Drugie t sprawia, że samogłoska zostaje krótka.

Posłuchaj słów i , jednego po drugim. Inna jest jedna litera, inna jest pierwsza samogłoska (najpierw długa, potem krótka) i inne jest znaczenie: księżyce, mężczyźni.

Dwa zapisy są wyjątkowe. ch to dwie litery i jeden dźwięk, ten chrapliwy dźwięk z poprzedniej lekcji. x to jedna litera i dwa dźwięki, k i s. Oba liczą się jak dwie spółgłoski, więc pojedyncza samogłoska przed nimi jest krótka: (śmiać się), (taksówka).

Samogłoska na samym końcu: długo

A co, jeśli po samogłosce nic nie ma, bo słowo się na niej kończy? Wtedy nic jej nie zamyka i samogłoska jest długa. Na końcu słowa wystarczy jedna litera-samogłoska.

  • tak

  • tak, w ten sposób

  • teraz

i na końcu słowa działa tak samo i daje długi dźwięk i. Tylko litera e nie przestrzega tej zasady, co wyjaśnia następna część.

Lekkie e

Litera e ma trzeci dźwięk, który nie jest ani krótki, ani długi. Nazywamy go lekkim e. Jest cichy i luźny, a usta prawie się nie ruszają.

Słychać go w słowach (rodzajnik) i (ty). Takie małe słówka mówi się szybko i cicho, więc ich e jest lekkie. Jak ich używać, pokażą kolejne lekcje. Na końcu krótkiego słowa pojedyncze e jest więc lekkie, a nie długie. Dlatego długie e na końcu słowa niderlandzki zapisuje dwiema literami: (morze).

Oto wszystkie trzy dźwięki litery e:

  • Krótkie e: (długopis)
  • Długie e: (morze)
  • Lekkie e: (rodzajnik)

Lekkie e pojawia się też w dłuższych słowach. W wielu słowach jedna sylaba jest trochę mocniejsza od pozostałych; to sylaba akcentowana. W ma-ken akcentowana jest pierwsza sylaba: wyraźna i pełna. Druga jest nieakcentowana: szybka i cicha. Wskazówki z tej lekcji dotyczą sylaby akcentowanej.

e w sylabie nieakcentowanej jest zwykle lekkie. Posłuchaj słów , i (drzewa): najpierw sylaba akcentowana, potem nieakcentowana z lekkim e. Kiedy więc widzisz -en na końcu takiego słowa, pomyśl o lekkim e.

W codziennej mowie końcowe n w -en często wymawia się bardzo słabo albo prawie wcale. Oba sposoby są normalne, więc nie martw się, jeśli trudno usłyszeć n. Lekkiego e też nie musisz wymawiać idealnie: po prostu rozluźnij usta.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw spójrz na każde słowo. Czy samogłoska jest krótka, długa czy lekka? Potem posłuchaj i sprawdź.

  1. (sąsiad): uu
  2. (łóżka): pierwsze e
  3. (uczyć się): pierwsze e
  4. (lata): a
  5. (ty): e

Odpowiedzi:

  1. Długa. Samogłoska jest zapisana dwa razy.
  2. Krótka. Dwa d: bed-den. Jedno d zostaje i zamyka e.
  3. Długa. Jedno r: le-ren. r przechodzi do następnej sylaby, więc nic nie zamyka e.
  4. Długa. Jedno r: ja-ren. To ten sam długi dźwięk co w słowie (rok), ale tutaj zapisany jednym a.
  5. Lekka. To małe słówko, mówione szybko i cicho.

Jeśli to wydaje się dużo, to normalne. Posłuchaj słów jeszcze raz i wracaj do tej lekcji, kiedy chcesz. Twoje uszy i oczy z każdym razem radzą sobie lepiej.

Podsumowanie

  • Pisownia pokazuje, czy samogłoska jest krótka, czy długa: patrz, co stoi po niej.
  • Pojedyncza samogłoska zamknięta przez spółgłoskę jest krótka: , . Ta sama samogłoska zapisana dwa razy jest długa: , . Długi dźwięk i zapisuje się jako ie: .
  • W dłuższym słowie jedna spółgłoska między dwiema samogłoskami przechodzi do następnej sylaby, a samogłoska jest długa: , .
  • Dwie spółgłoski: jedna zostaje, a samogłoska jest krótka: , . Podwójną spółgłoskę wymawia się raz, a ch i x liczą się jak dwie spółgłoski.
  • Pojedyncza samogłoska na końcu słowa jest długa: , , . Wyjątkiem jest e.
  • Litera e ma też dźwięk lekki, w małych słówkach i w sylabach nieakcentowanych: , , koniec słowa .

Następna lekcja: niderlandzkie słowa, które może już znasz.