Pisownia: samogłoski długie i krótkie
Na poprzedniej lekcji było o tym, że każda samogłoska ma dźwięk krótki i dźwięk długi. Na tej lekcji nauczysz się rozpoznawać z pisowni, którego dźwięku używa słowo. Wskazówek jest tylko kilka. Kiedy je poznasz, spojrzysz na zupełnie nowe słowo i będziesz wiedzieć, jak brzmi jego samogłoska.
Te wskazówki działają w prawie wszystkich codziennych słowach. Kilka słów ich nie przestrzega; poznasz je później, jedno po drugim. Przy każdym słowie najpierw na nie spójrz, a potem posłuchaj i powtórz je na głos za lektorem.
Jedna samogłoska, potem spółgłoska: krótko
Tych pięć słów było już na poprzedniej lekcji i we wszystkich samogłoska jest krótka: (mężczyzna), (długopis), (ryba), (słońce), (autobus).
Każde słowo ma jedną literę-samogłoskę, a zaraz po niej stoi spółgłoska: n w man, pen i zon, s w vis i bus. Spółgłoska zamyka samogłoskę. Pojedyncza samogłoska zamknięta przez spółgłoskę ma swój krótki dźwięk.
Ta sama samogłoska dwa razy: długo
Teraz jeszcze dwa słowa z poprzedniej lekcji: (imię) i (łódź). W obu samogłoska jest długa.
Zaraz po samogłosce nadal stoi spółgłoska: m w naam, t w boot. Ale samogłoska jest zapisana dwa razy, aa i oo, i to jest znak, że jest długa. Oto ten wzór dla wszystkich pięciu samogłosek:
| Samogłoska | Długi dźwięk zapisujemy | Słychać w |
|---|---|---|
| a | aa | (imię), (księżyc) |
| e | ee | (noga) |
| o | oo | (łódź), (drzewo) |
| u | uu | (ściana) |
| i | ie | (cztery), (dziesięć) |
i jest trochę inne: jego długi dźwięk zwykle zapisuje się jako ie.
Porównaj i . W piśmie jest jedna litera więcej, a w wymowie samogłoska zmienia się z krótkiej na długą.
Inne dźwięki zapisywane dwiema literami, które były na poprzedniej lekcji, na przykład oe, eu i ui, nie podlegają tym wskazówkom. Zachowują swój własny dźwięk.
Dłuższe słowa: patrz, co jest między samogłoskami
To najważniejsza część lekcji, więc nie spiesz się.
Wiele słów ma więcej niż jedną sylabę. Sylaba to jedno uderzenie w słowie, jedno małe pchnięcie głosu. Klaśnij raz przy każdej sylabie, kiedy mówisz słowo: ma jedną, a (robić) ma dwie. Sylaby możemy zapisać osobno, z małą kreską między nimi: ma-ken.
Spójrz na k. Należy do drugiej sylaby, a nie do a. To najważniejsza zasada: jedna spółgłoska między dwiema samogłoskami przechodzi do następnej sylaby. Więc po a w jego sylabie nic nie stoi, nic go nie zamyka, i samogłoska jest długa. Słychać to w słowach (robić), (chodzić) i (woda): ma-ken, lo-pen, wa-ter.
To zmienia pisownię. Posłuchaj słowa (księżyc), a potem (księżyce). a brzmi w obu tak samo, ale w maan są dwie litery a, a w manen jedna. W maan litera n zamyka samogłoskę, więc samogłoska potrzebuje dwóch liter, żeby pokazać, że jest długa. W ma-nen litera n przechodzi do następnej sylaby, więc wystarczy jedna litera. Tak samo jest w słowach (drzewo) i (drzewa). Długiej samogłoski nie zawsze więc zapisuje się dwa razy: wystarczy jedna litera, kiedy nic jej nie zamyka.
Teraz dwie spółgłoski. Posłuchaj słowa (mężczyźni). Słyszysz tylko jedno n, ale słowo pisze się z dwoma. Podwójną spółgłoskę wymawia się raz; jest dla oczu, nie dla uszu.
Po co więc drugie n? Słowo dzieli się tak: man-nen. Jedno n zostaje po a i je zamyka, a drugie przechodzi do następnej sylaby. Dlatego a jest krótkie, ma ten sam krótki dźwięk co w słowie . Podwójna spółgłoska mówi ci, że samogłoska przed nią jest krótka.
Dlatego w niderlandzkim jest tyle podwójnych liter. Spójrz na (koty) i (łowić ryby): kat-ten i vis-sen. Z jednym t słowo wyglądałoby jak ka-ten i wymawiałoby się długie a. Drugie t sprawia, że samogłoska zostaje krótka.
Posłuchaj słów i , jednego po drugim. Inna jest jedna litera, inna jest pierwsza samogłoska (najpierw długa, potem krótka) i inne jest znaczenie: księżyce, mężczyźni.
Dwa zapisy są wyjątkowe. ch to dwie litery i jeden dźwięk, ten chrapliwy dźwięk z poprzedniej lekcji. x to jedna litera i dwa dźwięki, k i s. Oba liczą się jak dwie spółgłoski, więc pojedyncza samogłoska przed nimi jest krótka: (śmiać się), (taksówka).
Samogłoska na samym końcu: długo
A co, jeśli po samogłosce nic nie ma, bo słowo się na niej kończy? Wtedy nic jej nie zamyka i samogłoska jest długa. Na końcu słowa wystarczy jedna litera-samogłoska.
tak
tak, w ten sposób
teraz
i na końcu słowa działa tak samo i daje długi dźwięk i. Tylko litera e nie przestrzega tej zasady, co wyjaśnia następna część.
Lekkie e
Litera e ma trzeci dźwięk, który nie jest ani krótki, ani długi. Nazywamy go lekkim e. Jest cichy i luźny, a usta prawie się nie ruszają.
Słychać go w słowach (rodzajnik) i (ty). Takie małe słówka mówi się szybko i cicho, więc ich e jest lekkie. Jak ich używać, pokażą kolejne lekcje. Na końcu krótkiego słowa pojedyncze e jest więc lekkie, a nie długie. Dlatego długie e na końcu słowa niderlandzki zapisuje dwiema literami: (morze).
Oto wszystkie trzy dźwięki litery e:
- Krótkie e: (długopis)
- Długie e: (morze)
- Lekkie e: (rodzajnik)
Lekkie e pojawia się też w dłuższych słowach. W wielu słowach jedna sylaba jest trochę mocniejsza od pozostałych; to sylaba akcentowana. W ma-ken akcentowana jest pierwsza sylaba: wyraźna i pełna. Druga jest nieakcentowana: szybka i cicha. Wskazówki z tej lekcji dotyczą sylaby akcentowanej.
e w sylabie nieakcentowanej jest zwykle lekkie. Posłuchaj słów , i (drzewa): najpierw sylaba akcentowana, potem nieakcentowana z lekkim e. Kiedy więc widzisz -en na końcu takiego słowa, pomyśl o lekkim e.
W codziennej mowie końcowe n w -en często wymawia się bardzo słabo albo prawie wcale. Oba sposoby są normalne, więc nie martw się, jeśli trudno usłyszeć n. Lekkiego e też nie musisz wymawiać idealnie: po prostu rozluźnij usta.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw spójrz na każde słowo. Czy samogłoska jest krótka, długa czy lekka? Potem posłuchaj i sprawdź.
- (sąsiad): uu
- (łóżka): pierwsze e
- (uczyć się): pierwsze e
- (lata): a
- (ty): e
Odpowiedzi:
- Długa. Samogłoska jest zapisana dwa razy.
- Krótka. Dwa d: bed-den. Jedno d zostaje i zamyka e.
- Długa. Jedno r: le-ren. r przechodzi do następnej sylaby, więc nic nie zamyka e.
- Długa. Jedno r: ja-ren. To ten sam długi dźwięk co w słowie (rok), ale tutaj zapisany jednym a.
- Lekka. To małe słówko, mówione szybko i cicho.
Jeśli to wydaje się dużo, to normalne. Posłuchaj słów jeszcze raz i wracaj do tej lekcji, kiedy chcesz. Twoje uszy i oczy z każdym razem radzą sobie lepiej.
Podsumowanie
- Pisownia pokazuje, czy samogłoska jest krótka, czy długa: patrz, co stoi po niej.
- Pojedyncza samogłoska zamknięta przez spółgłoskę jest krótka: , . Ta sama samogłoska zapisana dwa razy jest długa: , . Długi dźwięk i zapisuje się jako ie: .
- W dłuższym słowie jedna spółgłoska między dwiema samogłoskami przechodzi do następnej sylaby, a samogłoska jest długa: , .
- Dwie spółgłoski: jedna zostaje, a samogłoska jest krótka: , . Podwójną spółgłoskę wymawia się raz, a ch i x liczą się jak dwie spółgłoski.
- Pojedyncza samogłoska na końcu słowa jest długa: , , . Wyjątkiem jest e.
- Litera e ma też dźwięk lekki, w małych słówkach i w sylabach nieakcentowanych: , , koniec słowa .
Następna lekcja: niderlandzkie słowa, które może już znasz.