A1 · ders 6/26

Sorular: evet/hayır soruları ve soru kelimeleri

Yeni komşun sana birçok soru sordu: adın, evin, haftan hakkında. Bugün soru sorma sırası sende.

Merdivende karşılaşıyorsunuz ve merak ediyorsun. Komşun burada mı yaşıyor? Komşun nerede çalışıyor? Bu derste iki tür soru öğreneceksin; her tür kısa bir kalıba uyar.

Evet/hayır soruları: fiil başa gelir

Bazı sorular sadece kısa bir cevap ister: (evet) ya da (hayır). Bunlara evet/hayır soruları diyoruz. Böyle bir soru kurmak için fazladan bir kelimeye ihtiyacın yok. Sadece sırayı değiştirirsin: fiil başa geçer, özne de hemen arkasından gelir.

  • O Utrecht'te yaşıyor.

  • O Utrecht'te mi yaşıyor?

Kelimeler aynı, ama ikisi yer değiştirdi: fiil woont başa geçti, özne hij de hemen arkasından geldi.

CümleBirinciGelecekArdından
Düz cümle
Soru

Hollandaca neden böyle işler? Baştaki fiil bir işarettir: dinleyen onu daha ilk kelimede duyar ve genellikle bir sorunun geldiğini anlar. Sesin de yardım eder. Evet/hayır sorusunun sonunda sesin genellikle biraz yükselir. Her cümlenin sonunu dinle:

  • O (kadın) burada.

  • O (kadın) burada mı?

Fiil biçimini değiştirmez: iki cümlede de is'tir. Bildiğin gibi fiil, özne nerede durursa dursun özneye uyar. Tek küçük istisna jij ve je; ona birazdan geleceğiz.

Ama fiil ikinci yerde değil miydi?

Şöyle düşünüyor olabilirsin: geçen derste fiil hep ikinci yerdeydi. Şimdi birinci yerde duruyor. Kural bozuldu mu?

Hayır. Geçen dersin kuralı düz cümle içindi, yani sana bir şey anlatan cümle için. Düz cümlede fiil ikinci yerdedir. Evet/hayır sorusu düz cümle değildir. Kendi sırası olan farklı bir cümle türüdür.

  • Düz cümlede fiil ikincidir:
  • Evet/hayır sorusunda fiil birincidir:

Unutman gereken hiçbir şey yok. Artık iki sıra biliyorsun ve her biri kendi cümle türüne ait.

Je ve jij: -t yine düşer

Evet/hayır sorusunda özne her zaman fiilin arkasında durur. Bu yüzden jij ve je ile köke eklenen -t her seferinde düşer, tıpkı geçen derste gördüğün gibi:

  • Amsterdam'da çalışıyorsun.

  • Amsterdam'da mı çalışıyorsun?

  • Burada yaşıyorsun.

  • Burada mı yaşıyorsun?

werkt, werk oldu; woont da woon oldu. Düzensiz fiiller de aynısını yapar:

  • Bir bisikletin var.

  • Bisikletin var mı?

Burada hebt, heb oldu. zijn fiili de bunu yapar: (sen -sin), arkasında je durunca ben olur.

  • Evde misin?

Şimdi (Kaç yaşındasın?) sorusunun nasıl kurulduğunu görebilirsin. bent değil, ben kullanılır, çünkü je fiilin arkasında durur.

t ne zaman kalır

Sadece eklenen -t düşer. Bazı fiillerde köke ait bir t vardır ve o t kalır. eten'in kökü eet, zitten'in kökü zit'tir. Karşılaştır:

Düz cümleSoruNe oluyor
(Çalışıyor musun?)sonradan eklenen -t düşer
(Balık yer misin?)kökün t'si kalır
(Burada mı oturuyorsun?)kökün t'si kalır

Bunlardan birini daha zaten biliyorsun: (Adın ne?) heten'in kökü heet'tir, bu yüzden t kalır.

Kibar u ile -t her zaman kalır:

  • Burada mı yaşıyorsun? (samimi)

  • Burada mı yaşıyorsunuz? (kibar)

Soru kelimeli sorular

İkinci tür soru bir soru kelimesiyle başlar. Onları A0'dan biliyorsun: (ne), (kim), (nerede), (ne zaman), (nasıl), (neden), (kaç, ne kadar) ve (hangi). Soru kelimesi karşındakine nasıl bir cevap istediğini söyler, bu yüzden başa gelir.

Geçen derste vandaag gibi bir zaman kelimesi birinci yeri aldı, fiil ikinci kaldı ve özne fiilin arkasına geçti. Soru kelimesi de tam olarak aynısını yapar:

  • Bugün çalışıyorsun.

  • Nerede çalışıyorsun?

ve ikisi de birinci yeri alır. Fiil ikinci kalır, özne de onun arkasından gelir.

İki tür sorunun farklı görünmesinin nedeni bu. Soru kelimesi birinci yeri alır, bu yüzden fiil ikinci kalabilir. Evet/hayır sorusunda soru kelimesi yoktur, bu yüzden fiilin kendisi başa geçer. İşte üç cümle türü yan yana:

TürHollandacaSıra
Düz cümleözne, fiil, geri kalanı
Evet/hayır sorusufiil, özne, geri kalanı
Soru kelimesisoru kelimesi, fiil, özne

Soru kelimeleri iş başında

Bu soruların her birinde soru kelimesini, fiili ve özneyi bul:

  • Bugün ne yapıyoruz?

  • O (kadın) ne zaman çalışıyor?

  • Onlar nerede yaşıyor?

  • Tuvalet nerede?

  • Kaç çocuğun var?

  • Hangi otobüse biniyorsun?

Özneler wij, zij, zij, het toilet ve je. het toilet gibi tanımlığıyla birlikte bir isim de özne olabilir; o da fiilden sonra gelir. İki zij aynı görünür, ama hangisinin hangisi olduğunu fiil söyler: werkt "o, kadın" demektir, wonen "onlar" demektir.

sorusunda ilk iki kelime birlikte birinci yeri alır ve bir arada kalır.

-t kuralları burada da geçerli. je fiilin arkasında durur, bu yüzden hebt ve neemt değil, heb ve neem duyarsın. u ile -t kalır. Bu, kalıp olarak öğrendiğin başka bir soruyu da açıklar:

  • Nerelisin? (samimi)

  • Nerelisiniz? (kibar)

Önce waar, sonra fiil, sonra özne. Küçük vandaan kelimesi waar'a aittir: ikisi birlikte "nereden?" diye sorar.

(O kim?) sorusunu A0'dan biliyorsun: wie, sonra fiil, sonra özne hij. Ama bazen soru kelimesinin kendisi öznedir. (Bisiklet kimde?) sorusunda bisiklete sahip olan wie'dir. Bu yüzden fiilin arkasına hiçbir şey geçmez: wie birinci yeri, fiil de ikinci yeri alır.

Wat voor: ne tür olduğunu sormak

Bir şeyin ya da bir işin ne tür olduğunu öğrenmek istediğinde iki küçük kelimeyi birlikte kullan, (ne tür, nasıl bir), arkasından da bir isim.

  • Ne tür bir iş yapıyorsun?

  • Ne tür bir araban var?

Burada werk bir isimdir: yaptığın iş. Wat voor ve isim birlikte birinci yeri alır, sonra her zamanki sıra gelir. İlk sorudaki fiile bak: doet değil, doe. biçimini biliyorsun; fiilden sonra -t düşer.

voor'dan sonra een de koyabilirsin. İki şekli de normaldir:

  • Ne tür bir araban var?

werk gibi sayılamayan bir kelimeyle een kullanılmaz.

Cevap vermek: kısa ya da tam

İki şekilde cevap verebilirsin. Kısa cevap sadece sorulanı verir. Tam cevap normal bir düz cümledir, bu yüzden fiil yine ikincidir.

SoruKısa cevapTam cevap

Her tam cevapta ik birinci yeri alır ve fiil ikinci gelir. Arkasında virgül olan ja ve nee bir yer kaplamaz: cümlenin önünde dururlar, bu yüzden ik yine birinci, fiil de ikinci gelir. Bir sorunun ve cevabının sırası farklıdır ve bu normaldir.

Hayır için de. Arkasına normal bir düz cümle ekleyebilirsin:

  • Hayır, Utrecht'te yaşıyorum.

Cümlenin içinde "değil" demeyi sonraki derste göreceksin.

Hepsini birlikte dinle

Akşam oldu ve merdivende komşunla karşılaşıyorsun. Bu kez soruları sen soruyorsun. Satır satır dinle.

KimHollandacaAnlamı
SenBurada mı yaşıyorsun?
KomşuEvet, burada yaşıyorum.
SenNerede çalışıyorsun?
KomşuAmsterdam'da çalışıyorum.
SenNe tür bir iş yapıyorsun?
KomşuFırıncıyım.
SenBisikletin var mı?
KomşuEvet, bisikletim var.

Sorularından ikisi fiille başlıyor, ve ; yani bunlar evet/hayır soruları ve komşun ja ile cevap verebilir. Diğer ikisi bir soru kelimesiyle başlıyor. Her cevap normal bir düz cümle: ja ve virgülünden sonra ik birinci, fiil de ikinci gelir.

Kendin dene

Her cümleyi bir evet/hayır sorusuna çevir. Fiili başa koy ve je ile jij'den sonra -t'ye dikkat et. Aşağıdaki cevaplarla karşılaştır.

  1. Arkadaşın karşında. Sor: Balık yer misin? ve kelimelerini kullan.
  2. Yaşlı bir komşun karşında. Sor: Burada mı yaşıyorsunuz? kelimesini kullan.

Şimdi bir soru kelimesiyle sor. Komşun her cümleyi söylüyor. Parantez içindeki kelimeyle, bu cümlenin cevap olduğu soruyu sor ve je kullan.

  1. (şununla sor: )
  2. (şununla sor: )

Cevaplar

  1. : fiil başa geçer. wij ile fiil mastar hâlindedir: hebben.
  2. : jij fiilin arkasında durur, bu yüzden woont -t'sini kaybeder.
  3. : werkt -t'sini kaybeder.
  4. : eet'in t'si köke aittir, bu yüzden kalır.
  5. : u ile fiil -t'sini korur.
  6. : waar birinci yeri alır, fiil ikinci kalır ve je onun arkasından gelir.
  7. : ilk iki kelime birinci yerde bir arada kalır.

Özet

Artık iki tür soru sorabilirsin. Bu tabloyu sakla ve ona geri dön.

Cümlenin türüSıra
Düz cümleözne, fiil, geri kalanı
Evet/hayır sorusufiil, özne, geri kalanı
Soru kelimeli sorusoru kelimesi, fiil, özne, geri kalanı
  • Evet/hayır sorusu ya da ile cevaplanır. Fiil başa gelir, özne de hemen arkasından: Fiil biçimini korur, jij ve je dışında:
  • Fiilden sonra jij ve je eklenen -t'yi kaybeder: Köke ait olan t kalır: u -t'sini korur:
  • Soru kelimesi birinci yeri alır, fiil ikinci kalır ve özne genellikle onun arkasından gelir: Soru kelimesi özne olduğunda fiilin arkasına hiçbir şey geçmez:
  • ne tür olduğunu sorar:
  • Kısa bir cevapla ya da normal sıralı tam bir cümleyle cevap ver:
  • Artık kalıp olarak öğrendiğin üç sorunun nasıl kurulduğunu görebilirsin: , ve

Sonraki ders: bir cümlenin içinde niet ve geen ile "değil" nasıl denir.