Er: bir şey var, birden fazla şey var
Bu ders, bir şeyin orada olduğunu nasıl söyleyeceğini gösteriyor. Bunu her gün kullanacaksın: bir odada, bir bahçede ya da bir dükkânda ne olduğunu söylemek için.
Önce bu cümleyi dinle:
Bahçede bir adam var.
İlk kelimeyi dinle. Küçük ve hafiftir; vurgulu heceler daha sonra, man ve tuin üzerinde gelir. O küçük ilk kelime şu: . Bu ders onunla ilgili.
er kelimesi
Cümlenin çoğunu biliyorsun. Een man bir tanımlık ve bir isimdir, in de tuin da yeri söyleyen, edatlı bir kelime grubudur. (De tuin bahçe demektir.) Yalnızca er yeni.
Burada er bir yerin adını vermez ve kendi başına bir anlamı yoktur. Sadece cümleyi başlatır ve dinleyene orada bir şey olduğunu söyler. Cümlenin geri kalanı neyin ve nerede olduğunu söyler. (Hollandaca er'i başka görevler için de kullanır; sonraki bir ders bunları gösterir.)
Her parça şurada durur:
| Birinci yer | İkinci yer | Olan şey | Nerede |
|---|---|---|---|
| Er | is | een man | in de tuin. |
Er birinci yeri alır, fiil de ikinci yerde kalır. Fiilden sonra iki parça gelir: önce orada olan şey, sonra yer.
Bir şey ya da birden fazla şey
Bu iki cümlede er'den sonraki fiili dinle:
Bahçede bir adam var.
Masada iki kitap var.
Birinci cümlede bir şey var, bu yüzden fiil is'tir. İkincisinde iki şey var, bu yüzden fiil zijn'dir.
Bu seni şaşırtabilir: fiil er'e uymaz. Kendinden sonra gelen şeye uyar. Bir şey için hij, zij ve het biçimini kullan: . Birden fazla şey için mastarı kullan: .
- (var, tek) + bir şey ya da kahve gibi bir madde
- (var, birden fazla) + birden fazla şey
Yeni bir şey: een, bir sayı ya da hiçbir şey
er is ve er zijn'den sonra ne geldiğine bak: een man, twee boeken. Bunlar dinleyen için yeni şeylerdir. Ona bu şeylerin var olduğunu ilk kez söylüyorsun.
De ve het, senin de dinleyenin de bildiği belirli bir şeyi gösterir. Een yeni bir şeyi gösterir. Yani er'den sonra yeni bir şey een, bir sayı ya da hiç tanımlık almaz. De ya da het almaz.
Bir köpek een hond'dan de hond'a geçer: önce yenidir, sonra ikiniz de onu bilirsiniz.
Bir köpek var.
Köpek bahçede.
Birinci cümlede köpek yenidir, bu yüzden er gerekir. İkincisinde köpeği ikiniz de biliyorsunuz; bu yüzden cümle köpeğin kendisiyle başlar ve er ortadan kalkar.
Hollandaca cümleye ikinizin de bildiği bir şeyle başlamayı ve yeni bir şeyi daha sonraya, fiilden sonraya koymayı sever. Er birinci yeri doldurur ki yeni şey fiilden sonra gelebilsin.
Orada hiçbir şey yok: geen
Orada hiçbir şey olmadığını söylemek için şunu kullan: . "bir … değil" ya da "hiç … yok" demektir ve o şeyin hemen önüne gelir.
Kahve yok.
Hiç elma yok.
Kahve bir maddedir, bu yüzden fiil is'tir. Elmalar birden fazladır, bu yüzden fiil zijn'dir. Geen bunda hiçbir şeyi değiştirmez.
Nasıl durduğunu göstermek
Buraya kadar her şeyi is ve zijn ile söyleyebilirsin ve bu doğrudur. Ama Hollandaca konuşanlar biraz daha fazlasını söylemeyi sever: bir şeyin nasıl durduğunu gösterirler. Dik mi duruyor, yatıyor mu, oturuyor mu, asılı mı? Hollandacada her biri için bir fiil vardır.
- (ayakta durmak)
- (yatmak)
- (oturmak)
- (asılı durmak)
Bu dört fiile duruş fiilleri denir, çünkü her biri bir şeyin nasıl durduğunu gösterir. staan ve zitten'i zaten biliyorsun; liggen ve hangen yeni.
er'den sonra bir duruş fiili is ya da zijn'in yerini alır. Anlamı yine "var"dır ve şeyin nasıl durduğunu da ekler. Bu iki cümlenin ikisi de doğrudur:
Masada iki kitap var.
Masada iki kitap var.
Kitaplar masanın üstünde yatar, bu yüzden Hollandaca konuşanlar genellikle ikincisini söyler.
Duruş fiili de tıpkı is ve zijn gibi şeye uyar. Bir şey için hij biçimini, birden fazla şey için mastarı kullan.
Dik durmak ve yatmak
Staan dik duran şeyler içindir: araba, sandalye ya da lamba gibi. Ayakları ya da tekerlekleri olan şeyler de dik durur.
Evin önünde bir araba var.
Liggen düz şeyler ve bir şeyin üstünde yatan şeyler içindir: masanın üstündeki kitaplar ve kalemler gibi.
Masanın üstünde üç kalem var.
Liggen yeni, ama düzenli bir fiil; bu yüzden biçimlerini kendin kurabilirsin. Kökü lig'dir: çift g teke iner, tıpkı zitten'den zit olması gibi.
| Kim | liggen (yatmak) |
|---|---|
| ik | |
| jij, u | |
| hij, zij, het | |
| wij, jullie, zij |
Bir şey ligt alır, birden fazla şey liggen alır.
Masanın üstünde bir kitap var.
Oturmak ve asılı durmak
Zitten oturan insanlar içindir. Bir şeyin içinde olan şeyler için de kullanılır: bir çanta, bir kutu, bir fincan ya da bir araba.
Kutuda bir kedi var.
De doos kutu demektir. Kedi onun içinde, bu yüzden Hollandaca zitten kullanır: bir şey için zit, birden fazla şey için zitten.
Hangen asılı duran şeyler içindir: duvarda, bir askıda ya da tavandan sarkan. hangen ile sık sık aan edatını duyarsın: aan de muur "duvarda" demektir.
Duvarda bir saat var.
De klok saat, de muur duvar demektir. Hangen de düzenlidir: bir şey için hangt, birden fazla şey için hangen.
Yerle başlamak
Bir cümlenin op de tafel gibi bir yerle başlayabileceğini biliyorsun. Yer birinci yeri alır, fiil ikinci yerde kalır. Şu iki cümleyi karşılaştır:
Masanın üstünde bir kitap var.
Masanın üstünde bir kitap var.
İkinci cümlede er genellikle düşer. Baştaki yer dinleyene nereye bakacağını zaten söyler, bu yüzden ayrıca er'e gerek yoktur. Fiil yine ikinci yerdedir.
Zaman kelimesi farklıdır. Nereye bakılacağını söylemez, bu yüzden er kalır, fiilin hemen arkasında.
Yarın bir parti var.
Het feest parti demektir.
Sorular
Bir şeyin olup olmadığını sormak için fiili başa koy, evet ya da hayır ile cevaplanan her soruda olduğu gibi. Er fiilin hemen arkasından gelir.
Kahve var mı?
Hiç elma var mı?
Fiile yine şey karar verir: kahve için is, elmalar için zijn. Duruş fiili de aynı şekilde çalışır:
Bahçede bir bisiklet var mı?
Küçük bir kelime: nog
Bu sorularla sık sık küçük bir kelime gelir:
Hâlâ süt var mı?
Burada "hâlâ" demektir. Onu, daha önce biraz süt olduğunda ve biraz kalıp kalmadığını öğrenmek istediğinde kullanırsın. Hiç kalmadıysa şöyle cevap verebilirsin:
Hayır, süt yok.
Kendin dene
Is mi, zijn mi? Fiili doldur.
- Er … een probleem.
- Er … vier stoelen.
Hangi duruş fiili? Mastar parantez içinde. Şeye uyan doğru biçimi seç.
- (staan) Er … een glas op de tafel.
- (liggen) Er … twee boeken op het bed.
- (zitten) Er … een man in de auto.
Yerle başla.
- 3 numaradaki cümleyi op de tafel ile başlat.
Soru yap.
- Bunu soruya çevir: Er staat een fiets in de tuin.
Sıra sende. Odanda ne gördüğünü söyle. Bir duruş fiili kullan. Şöyle başla: Er staat … / Er ligt … / Er zit … / Er hangt …
Cevaplar
- (Bir sorun var.): bir şey, bu yüzden is.
- (Dört sandalye var.): birden fazla, bu yüzden zijn.
- (Masanın üstünde bir bardak var.): dik durur ve bir tane var, bu yüzden staat.
- (Yatağın üstünde iki kitap var.): kitaplar yatar ve iki tane var, bu yüzden liggen.
- (Arabada bir adam var.): arabadaki adam oturur ve bir tane var, bu yüzden zit.
- (Masanın üstünde bir bardak var.): yer birinci yeri alır, er düşer ve fiil ikinci yerde kalır.
- (Bahçede bir bisiklet var mı?): fiil başa gelir, er de hemen arkasından gelir.
Sıra sende: örnek bir cevap: (Duvarda bir saat var.) Kendi odanı ve bir duruş fiilini kullan.
Özet
Artık orada ne olduğunu söyleyebilirsin. Bu tabloyu sakla.
| Söyle | Ne için kullanılır | Örnek |
|---|---|---|
| bir şey ya da bir madde | (Bir köpek var.) | |
| birden fazla şey | (Masada iki kitap var.) | |
| dik duran şeyler, ayaklı ya da tekerlekli şeyler | (Evin önünde bir araba var.) | |
| düz şeyler, bir şeyin üstünde yatan şeyler | (Masanın üstünde üç kalem var.) | |
| oturan insanlar; çanta, kutu, fincan ya da araba içindeki şeyler | (Kutuda bir kedi var.) | |
| duvarda, askıda ya da tavanda asılı şeyler | (Duvarda bir saat var.) |
- Er'in burada kendi başına bir anlamı yoktur. Birinci yeri alır, fiil de ikinci yerde kalır.
- Fiilden sonra gelen şey fiile karar verir. Bir şey ya da madde: is, staat, ligt, zit, hangt. Birden fazla: zijn, staan, liggen, zitten, hangen.
- Yeni bir şey een, bir sayı ya da hiç tanımlık almaz; de ya da het almaz. İkinizin de bildiği bir şey cümleyi başlatır: (Köpek bahçede.)
- Orada hiçbir şey yok: geen, o şeyin hemen önünde: (Kahve yok.)
- Başta yer: er genellikle düşer: (Masanın üstünde bir kitap var.) Başta zaman kelimesi: er kalır, fiilin hemen arkasında: (Yarın bir parti var.)
- Soru: önce fiil, sonra er: (Hâlâ süt var mı?) Burada nog "hâlâ" demektir.
Sonraki ders: hiçbir şeyin adını vermeyen başka bir küçük kelime: het.