Kişisiz het
İşte hiçbir şeyi adlandırmayan bir küçük kelime daha: het.
Het'i tanımlık olarak biliyorsun, örneğin (ev). Onu bir het-kelimesinin zamiri olarak da biliyorsun. Bu derste het'in üçüncü bir görevi var: hiçbir şeyin yerini tutmaz.
Yağmur yağıyor.
Bir kez daha dinle. Het hafif ve hızlıdır, vurgu regent'in üstüne düşer. Şimdi kendine sor: het burada ne demek? Yağan bir şey var mı? Hayır. Sadece yağmur var, yağıp duruyor.
Hiçbir şey anlatmayan bir özne
Bir düz cümlenin ya da sorunun bir özneye ihtiyacı vardır: cümle kimden ya da neden söz ediyorsa odur. Hollandaca özneyi atlamaz.
Özne genellikle bir ad, bir isim ya da ik veya zij gibi bir zamirdir. Ama hava durumundan, saatten ya da bir durumdan söz ederken adlandırılacak bir kişi ya da şey yoktur. Bu yüzden Hollandaca özne olarak het'i kullanır. Hiçbir anlamı yoktur, hiçbir şeyin yerini tutmaz; sadece cümlenin bir özneye ihtiyacı olduğu için oradadır.
Buna kişisiz het denir: öznenin yerini dolduran ama hiçbir kişinin ya da şeyin yerini tutmayan bir het.
Hava durumu
Kişisiz het'i en çok hava durumundan söz ederken kullanırsın.
Yağmur yağıyor.
Kar yağıyor.
Hava soğuk.
Hava sıcak.
Hava güzel. (Kelimesi kelimesine: güzel hava var.)
İki çeşit hava cümlesi vardır. Bazıları havanın ne yaptığını söyleyen bir fiil kullanır, örneğin regent ve sneeuwt; bu fiil -t ile biter. Diğerleri is ile bir sıfat kullanır, örneğin koud ya da warm.
Son cümlede yeni bir kelime var: (hava). Bu, önünde tanımlık olmayan bir het-kelimesidir, bu yüzden mooi hiç -e almaz; tıpkı şu örnekteki gibi: (soğuk su).
Sorular ve başka başlangıçlar
Kişisiz het de diğerleri gibi bir öznedir, bu yüzden bir özne gibi yer değiştirir. Evet/hayır sorusunda fiil başa gelir, het de hemen arkasından gelir.
| Düz cümle | Soru |
|---|---|
| (Yağmur yağıyor mu?) | |
| (Hava soğuk mu?) |
Bir cümle bir zaman ifadesiyle de başlayabilir:
Kışın hava soğuk.
In de winter birinci yere geçer, fiil ikinci yerde kalır. Özne o zaman fiilden sonraya gider, yani het hemen is'ten sonra gelir. Onu atlama: cümlenin hâlâ öznesine ihtiyacı var.
Kendini nasıl hissettiğin
Şu ikisini karşılaştır:
Hava soğuk. (hava durumu)
Üşüyorum. (sen)
Birincisi hava durumu hakkında, ikincisi senin hakkında. Kelimesi kelimesine ik heb het koud şöyledir: "bende o soğuk var". Nasıl hissettiğini söylemek için Hollandaca senin soğuk olduğunu söylemez; onun yerine "bende o soğuk var" der. Artık özne sensin, bu yüzden ik birinci yere geçer ve het fiilden sonra gelir. Yine hiçbir şeyin yerini tutmaz.
Sıcakladım.
Fiil hebben'dir, bu yüzden bildiğin gibi kişiye göre değişir. Sadece fiil ve kişi değişir; het aynı kalır.
Üşüyor musun?
O üşüyor. (erkek)
Nasıl hissettiğini söylemek için Ik ben koud deme: bu kelimeler insanlara üşüdüğünü anlatmaz. ik heb het koud ya da ik heb het warm de.
Saat, gün, ay
Saat kaç?
Saat üç.
Bugün günlerden ne?
Bugün pazartesi.
Hangi aydayız?
Mayıs ayındayız.
Saat üç nedir? Pazartesi nedir? Belirli bir şey değil, bu yüzden bu cümleler de kişisiz het'i kullanır.
Durumlar
Aynı het çevrendeki bütün bir durum için de kullanılır.
Kalabalık.
Geç oldu.
Kalabalık bir sokak, kalabalık bir dükkân ya da yoğun bir gün için het is druk de. Saat geç olduğunda het is laat de.
Birinin nasıl olduğunu sormak
Artık bu sorunun içinde neden bir het olduğunu görebilirsin:
Nasılsın?
Hoe birinci yere geçer, gaat fiildir (işlerin nasıl gittiğini anlatır), het öznedir, met je de "seninle" demektir. Kelimesi kelimesine "seninle nasıl gidiyor?" demektir. Burada het her şeyin yerini birden tutar: günün, işin, hayatın. Adını koyabileceğin tek bir şey değildir, yani bu yine kişisiz het'tir.
İşte cevap ve kibar soru:
İyiyim. (Kelimesi kelimesine: iyi gidiyor.)
Nasılsınız? (kibar)
Otobüs durağında
Bir kış öğleden sonrası otobüs bekliyorsun, komşun da yanında duruyor. Het'in ne kadar sık geri geldiğine dikkat et.
| Kim | Hollandaca | Anlamı |
|---|---|---|
| Sen | Saat kaç? | |
| Komşu | Saat üç. | |
| Sen | Hava soğuk. | |
| Komşu | Üşüyor musun? | |
| Sen | Üşüyorum. |
Kendin dene
Hollandaca söyle.
- Kar yağıyor.
- Saat üç.
- Sıcakladın.
- Biri soruyor: Hoe gaat het met je? Sen iyisin.
Cümleyi değiştir.
- Soru yap: Het is koud.
- In de winter ile başla: Het is koud.
Cevaplar
- (Kar yağıyor.)
- (Saat üç.)
- (Sıcakladım.): senin hakkında, bu yüzden ik ben değil, ik heb het.
- (İyiyim.)
- (Hava soğuk mu?): fiil başa gelir, het de hemen arkasından.
- (Kışın hava soğuk.): fiil ikinci yerde kalır, het onu izler.
Sıra sende. Pencereden dışarı bak. Havanın nasıl olduğunu Hollandaca söyle, sonra kendini nasıl hissettiğini söyle. Örnek bir cevap: (Hava güzel.) (Sıcakladım.)
Özet
Artık kişisiz het'i kullanabilirsin. Bu tabloyu sakla.
| Neyden söz ediyorsun | Dersin | Örnek |
|---|---|---|
| Hava durumu | het + bir fiil ya da het is + bir sıfat | (Yağmur yağıyor.) |
| Kendini nasıl hissettiğin | ik heb het + koud ya da warm | (Üşüyorum.) |
| Saat, bir gün, bir ay | het is + saat, gün ya da ay | (Saat üç.) |
| Bir durum | het is + bir sıfat | (Kalabalık.) |
| İşlerin nasıl gittiği | hoe gaat het | (Nasılsın?) |
- Kişisiz het öznenin yerini doldurur ve hiçbir şeyin yerini tutmaz. ik heb het koud cümlesinde fiilden sonra gelir ve yine hiçbir şeyin yerini tutmaz.
- Her özne gibi yer değiştirir ve onu asla atlamazsın: (Hava soğuk mu?) (Kışın hava soğuk.)
- Nasıl hissettiğini söylemek için Ik ben koud değil, ik heb het koud ya da ik heb het warm de.
Sonraki ders: zamirlerin je ve jij gibi kısa ve tam biçimleri.