Czas teraźniejszy: czasowniki nieregularne
Twój nowy sąsiad ma więcej pytań. Skąd pochodzisz? Dokąd idziesz? Co widzisz? Żeby odpowiedzieć, potrzebujesz jeszcze kilku czasowników, tych, które ludzie mówią przez cały dzień. Większość z nich nie całkiem trzyma się wzoru z poprzedniej lekcji. Zmieniają się w drobny, jasny sposób, a w tej lekcji poznasz je po kolei.
Czasowniki regularne i nieregularne
Na poprzedniej lekcji poznaliśmy wzór dla czasownika regularnego: temat dla ik, temat + t dla jij, u, hij, zij (ona) i het, a bezokolicznik dla więcej niż jednej osoby. Czasownik, który nie trzyma się tego wzoru, nazywa się czasownikiem nieregularnym. Przynajmniej jednej z jego form nie da się wyprowadzić ze wzoru; po prostu trzeba ją znać.
Warto pamiętać o dwóch faktach:
- Większość niderlandzkich czasowników jest regularna.
- Tylko mała grupa czasowników jest nieregularna w czasie teraźniejszym, ale to ta grupa, której używasz codziennie.
Dlaczego to właśnie codzienne czasowniki są wyjątkami? Bo ludzie mówią je codziennie od setek lat, a słowa używane tak często z czasem ścierają się do własnego kształtu.
Ta lekcja najpierw jeszcze raz przygląda się dwóm czasownikom, które znasz. Potem przychodzi pięć kolejnych czasowników nieregularnych w trzech małych grupach; każda zmienia się na swój sposób. Na końcu jest jeden czasownik, który tylko wygląda dziwnie.
Zijn i hebben jeszcze raz
Znasz już dwa czasowniki nieregularne: i . Teraz zobaczysz dokładnie, w którym miejscu odchodzą od wzoru.
| Kto | Mieć | Być |
|---|---|---|
| ik | ||
| jij, u | ||
| hij, zij (ona), het | ||
| wij, jullie, zij (oni, one) |
hebben trzyma się wzoru dla ik, jij i wij: to temat, to temat + t, a to bezokolicznik. Zmienia się tylko w jednym miejscu: dla hij, zij i het wzór dałby hebt, ale po niderlandzku mówi się . Dlatego hij hebt jest niepoprawne.
Posłuchaj , a potem . e jest krótkie w hebt i długie w heeft, dlatego heeft ma dwa e. Z grzecznościowym u poprawne są obie formy, i , i możesz używać każdej z nich.
zijn zmienia się najbardziej, bo ludzie używają go cały czas. , i w ogóle nie przypominają bezokolicznika; po prostu się ich uczysz. Łatwy jest tylko ostatni wiersz: dla więcej niż jednej osoby używasz bezokolicznika, , tak jak mówi wzór.
Gaan i staan: drugie a wraca
(iść) i (stać) zmieniają się w inny sposób. Ich bezokoliczniki kończą się tylko na -n, a nie na -en, więc reguła „odetnij -en” do nich nie pasuje. Odetnij tylko -n, a zostanie ci gaa i staa.
Ale na końcu słowa jedno a wystarczy. Nic po nim nie stoi, co by je zamknęło, więc samogłoska jest wolna i już długa, jak w słowie . Dlatego tematy to ga i sta, i to są formy dla ik: , .
Teraz dodaj t dla jij i hij. ga + t dałoby gat, ale t zamyka pojedyncze a i robi je krótkim, jak a w słowie . Żeby zachować długi dźwięk, wraca drugie a, jak aa w słowie . Dlatego piszesz gaat i staat. To samo było z woon na poprzedniej lekcji: długa samogłoska, która jest zamknięta, potrzebuje drugiej litery.
| Kto | Iść | Stać |
|---|---|---|
| ik | ||
| jij, u | ||
| hij, zij (ona), het | ||
| wij, jullie, zij (oni, one) |
Posłuchaj , a potem : a brzmi w obu tak samo. Zmienia się tylko pisownia.
gaan służy do mówienia o ruchu. Żeby powiedzieć, dokąd idziesz, zwykle używasz przyimka , który znaczy „do”. Znasz go ze zdania
Jadę do Amsterdamu.
Idziemy do supermarketu.
staan służy do mówienia o staniu w miejscu:
Stoję na krześle.
Mężczyzna stoi w ogrodzie.
Znasz też z poziomu A0 zdanie z gaat: — Jak się masz? Teraz widzisz, jak jest zbudowane. Pyta, jak idą sprawy, a gaat to forma gaan dla het.
Doen i zien: e to nie końcówka
Jeszcze dwa bezokoliczniki kończą się tylko na -n: (robić) i (widzieć).
Oba kończą się literami en, więc kusi, żeby odciąć -en. Ale wtedy zostałoby do i zi, a dźwięk by się rozpadł. Tutaj e nie jest końcówką; należy do dźwięku: oe jak w słowie , ie jak w słowie . Te dwie litery tworzą jeden dźwięk i nie można zabrać żadnej z nich.
Odetnij więc tylko -n. Tematy to doe i zie, i to są formy dla ik: , . Reszta trzyma się wzoru.
| Kto | Robić | Widzieć |
|---|---|---|
| ik | ||
| jij, u | ||
| hij, zij (ona), het | ||
| wij, jullie, zij (oni, one) |
Ona widzi ptaka.
Robimy zakupy.
Zakupy to tutaj rzeczy, które kupujesz do domu, na przykład chleb i mleko. Zdanie może znaczyć, że robimy zakupy właśnie teraz albo że robimy je co tydzień; mówi to sytuacja. Jak było na poprzedniej lekcji, czas teraźniejszy może wyrażać wiele rzeczy.
Komen: zmienia się dźwięk
(przychodzić) zmienia się jeszcze inaczej. W czasownikach z poprzedniej lekcji temat zachowywał dźwięk bezokolicznika: o jest długie i w , i w .
Teraz posłuchaj , a potem . o jest długie w komen i krótkie w kom. W tym czasowniku zmienia się sam dźwięk.
Pisownia jest łatwa. W kom pojedyncze o jest zamknięte przez m, więc jest krótkie, tak jak mówią zasady pisowni z poziomu A0. Nie dodajesz drugiego o, więc koom byłoby błędem (takiego słowa nie ma).
| Kto | Przychodzić |
|---|---|
| ik | |
| jij, u | |
| hij, zij (ona), het | |
| wij, jullie, zij (oni, one) |
Idąc w dół tabeli: o jest trzy razy krótkie i raz długie.
Pochodzę z Holandii.
Ona pochodzi z Utrechtu.
Oni pochodzą z Amsterdamu.
Tutaj znaczy „z”. Pierwsze zdanie znasz z poziomu A0, a teraz widzisz, że kom to forma komen dla ik. W dwóch ostatnich zdaniach czasownik mówi ci, kim jest zij: -t oznacza jedną kobietę, a -en więcej niż jedną osobę.
Worden: wygląda dziwnie, ale jest regularny
Ostatni czasownik na papierze wygląda dziwnie, ale tak naprawdę jest regularny. znaczy „stawać się” i mówi o zmianie. Porównaj te dwa zdania:
Jest zimno.
Robi się zimno.
zijn mówi, jakie coś jest; worden mówi, jak coś się zmienia. Ludzie często używają worden, mówiąc o pogodzie i o starzeniu się:
Kończę trzydzieści lat.
Ona robi się zmęczona.
Słowo znaczy „zmęczony”.
Teraz pisownia. Trzymaj się wzoru: odetnij -en, a temat to word. d zostaje, bo należy do czasownika, i to jest forma dla ik: . Dla jij i hij wzór dodaje t: word + t = wordt. Zostają obie litery: d z czasownika i t ze wzoru. Na tym polega całe dt.
Na końcu słowa d brzmi jak t, jak już wiesz ze słowa . Dlatego i brzmią tak samo. Różnicę widać tylko w pisowni, więc nie zapominaj o t: hij word jest niepoprawne.
| Kto | Stawać się |
|---|---|
| ik | |
| jij, u | |
| hij, zij (ona), het | |
| wij, jullie, zij (oni, one) |
Dwa skróty
Spójrz jeszcze raz na tabele. Dwie rzeczy są takie same dla każdego czasownika z tej lekcji.
Po pierwsze: przy wij, jullie i zij (oni, one) zawsze jest bezokolicznik. Dotyczy to także zijn i hebben.
my jesteśmy
wy macie
oni przychodzą
Po drugie: dwa słowa zawsze mają tę samą formę co inne słowo. Grzecznościowe u ma tę samą formę co jij, nawet gdy mówisz do grupy (z hebben możesz też powiedzieć u heeft). A zij w znaczeniu „ona” ma tę samą formę co hij, natomiast przy zij w znaczeniu „oni, one” jest bezokolicznik.
Pan, Pani idzie do banku. (grzecznie)
Ona idzie.
Oni idą.
Dla każdego czasownika musisz więc poznać tylko cztery formy: dla ik, jij, hij i wij. Każde inne słowo używa jednej z nich.
Posłuchaj ich razem
Jest zimowy dzień, a ty i Anna jesteście razem poza domem. Słuchaj zdanie po zdaniu.
Idziemy do supermarketu.
Robimy zakupy.
Robi się zimno.
Ona robi się zmęczona.
W tych zdaniach były gaan, doen i worden. Przy wij jest bezokolicznik, a przy het i zij (Anna) temat + t.
Spróbuj samodzielnie
Wstaw czasownik. Użyj czasownika z nawiasu, a potem sprawdź z odpowiedziami poniżej.
- Ik ... de kat. (użyj: )
- Zij ... uit Utrecht. (użyj: ; zij to jedna kobieta)
- Wij ... naar de supermarkt. (użyj: )
- De man ... in de tuin. (użyj: )
- Hij ... het werk. (użyj: )
- Het ... koud. (użyj: )
Powiedz to po niderlandzku.
- On ma psa.
- Jesteś w Amsterdamie. (Mówisz do przyjaciela, użyj jij.)
- Pan, Pani idzie do banku. (Mów grzecznie.)
- Oni pochodzą z Amsterdamu.
Odpowiedzi
- : znika tylko n, więc zie to forma dla ik.
- : jedna kobieta, więc temat + t.
- : przy wij jest bezokolicznik.
- : jeden mężczyzna, więc sta + t, i wraca drugie a.
- : temat doe + t.
- : temat word + t.
- : hebben jest nieregularny dla hij.
- : zijn ma własne formy.
- : u ma tę samą formę co jij.
- : więcej niż jedna osoba, więc bezokolicznik.
Podsumowanie
Dzięki tym czasownikom powiesz sąsiadowi, skąd pochodzisz, dokąd idziesz, co widzisz i co robisz. Nie musisz dziś wszystkiego zapamiętać. Zachowaj tę tabelę i wracaj do niej.
| Czasownik | ik | jij, u | hij, zij (ona), het | wij, jullie, zij (oni, one) |
|---|---|---|---|---|
- Większość czasowników jest regularna, ale tych nieregularnych używasz codziennie.
- hebben jest nieregularny tylko dla hij, zij (ona) i het: . Z u poprawne są obie formy, hebt i heeft. zijn ma własne formy.
- gaan, staan, doen i zien kończą się tylko na -n. Przed t czasowniki gaan i staan odzyskują drugie a: . W doen i zien e należy do oe i ie, więc zostaje: , .
- ma długie o, ale ma krótkie o. jest regularny: temat word + t to wordt.
- Przy wij, jullie i zij (oni, one) jest bezokolicznik; u ma tę samą formę co jij, a zij (ona) tę samą co hij.
- Wszystkie te czasowniki są w czasie teraźniejszym, który może wyrażać to, co dzieje się teraz, to, co robisz często, i to, co jest prawdą ogólnie.
Następna lekcja: zdania, które zaczynają się od słowa oznaczającego czas lub miejsce, a czasownik i tak stoi na drugim miejscu.