Zaimki osobowe w funkcji dopełnienia
Dziś nauczysz się mówić o ludziach wokół ciebie: o osobie, którą widzisz, której pomagasz, którą znasz. Do tego niderlandzki ma drugi zestaw zaimków.
Zacznij od dwóch zdań:
Widzę go.
On mnie widzi.
Stoisz przy oknie, a po drugiej stronie ulicy stoi mężczyzna. Ty widzisz jego, a on widzi ciebie. W obu zdaniach są te same dwie osoby i ten sam czasownik, zien (widzieć); zmienia tylko formę, żeby pasowała do podmiotu. Naprawdę zmieniają się zaimki. Mężczyzna to hem w pierwszym zdaniu i hij w drugim. Ty to ik w pierwszym zdaniu i me w drugim.
Podmiot i dopełnienie
Dlaczego jedna osoba ma dwa różne słowa? Bo osoba może mieć w zdaniu dwa różne zadania.
Pierwsze zadanie to podmiot: kto albo co jest tematem zdania. W zdaniu oznajmującym zwykle stoi na pierwszym miejscu. Zaimki takie jak ik, jij i hij to słowa do tego zadania.
Drugie zadanie pojawia się później, w reszcie zdania. To osoba albo rzecz, do której kieruje się czynność: ta, którą widzisz, której pomagasz, do której dzwonisz albo którą znasz. Nazywamy to dopełnieniem. (Dopełnienie to tutaj tylko termin gramatyczny; dopełnieniem może być osoba.) W zdaniu Ik zie hem dopełnieniem jest hem. W zdaniu Hij ziet me dopełnieniem jest me.
Zaimki do tego drugiego zadania nazywamy zaimkami osobowymi w funkcji dopełnienia.
Ty i ja
W każdej rozmowie są trzy role: ten, kto mówi, ten, do kogo mówisz, i ten, o kim mówisz. Zacznij od dwóch pierwszych.
| Kto | Podmiot | Dopełnienie |
|---|---|---|
| ja | ||
| ty, do przyjaciela | , | |
| Pan, Pani, grzecznie |
Posłuchaj ich w pytaniu i odpowiedzi. Czasownik jest nowy: horen, słyszeć. To czasownik regularny, a jego temat to hoor.
Słyszysz mnie?
Tak, słyszę cię.
Posłuchaj je w obu zdaniach. W pytaniu je jest podmiotem, w odpowiedzi dopełnieniem. To samo słowo do obu zadań, więc nie ma tu nic nowego do nauki.
Słowo grzecznościowe też się nie zmienia. Czy u jest podmiotem, czy dopełnieniem, zawsze brzmi u. Czasownik to tutaj helpen, pomagać:
Pomogę Panu, Pani.
Dwa z tych słów mają też pełniejszą formę. me i je to formy krótkie i lekkie. Kiedy chcesz położyć nacisk na osobę, mówisz mij i jou. Posłuchaj: , , , .
Pełniejszą formę nazywamy formą akcentowaną, bo wymawiasz ją z większym naciskiem. Słyszysz jou w zwrocie (A ty?), gdzie nacisk pada na drugą osobę. W codziennych zdaniach najczęściej użyjesz me i je. Więcej o formach akcentowanych i krótkich powie jedna z dalszych lekcji.
Jego i ją
Teraz trzecia rola: osoba, o której mówisz.
| Kto | Podmiot | Dopełnienie |
|---|---|---|
| on | ||
| ona | , |
hem jest dla mężczyzny albo chłopca, a haar dla kobiety albo dziewczyny:
Widzę go.
Widzisz ją?
haar wcale nie przypomina zij. To inne słowo, więc ucz się ich razem. A kiedy czynność kieruje się do mężczyzny, mów hem, nie hij.
Rzeczy: decyduje rodzajnik
Dopełnieniem mogą być też rzeczy: rower, książka, miska zupy. Jak już wiesz z lekcji o zaimkach w funkcji podmiotu, przy rzeczy decyduje rodzajnik. Słowo z de to zwykle hij, a teraz znasz też jego zaimek w funkcji dopełnienia: hem, tak samo jak dla mężczyzny. Oto cała zasada:
- jedna rzecz z de: zwykle hij jako podmiot, hem jako dopełnienie
- jedna rzecz z het: het do obu zadań
- więcej niż jedna rzecz: ze
Posłuchaj ostatniego słowa w każdej linijce:
Rower? Widzę go.
Książka? Widzę ją.
Książki? Widzę je.
Pierwsze słowa w każdej linijce mówią tylko, o czym jest mowa; potem przychodzi twoja odpowiedź.
Kiedy zdanie mówi o samym rowerze, rower jest podmiotem, więc mówisz hij:
Rower? Jest nowy.
Tak, po niderlandzku o rowerze mówi się hij, tak jak o mężczyźnie. To nie znaczy, że rower jest mężczyzną. To po prostu zaimek dla rzeczy z de.
Przy więcej niż jednej rzeczy rodzajnik już nie decyduje. Każda liczba mnoga łączy się z de, ale zaimek w funkcji dopełnienia to nie hem. To ze: to samo ze, które znasz jako krótką formę zij (oni, one).
Więcej niż jedna osoba
Teraz grupy ludzi.
| Kto | Podmiot | Dopełnienie |
|---|---|---|
| my | , | |
| wy, więcej niż jedna osoba | ||
| oni, one | , | , |
On nas widzi.
Oni was widzą. (was wszystkich)
My im pomagamy.
ons znaczy „nas” i to nowe słowo. jullie jest takie samo do obu zadań.
Dla ludzi „ich” to hen. Ale w codziennej mowie ludzie bardzo często mówią ze także o ludziach, więc usłyszysz jedno i drugie. Dla rzeczy „je” to zawsze ze.
Jako dopełnienia „ją” i „ich” nigdy się nie mylą: „ją” to haar, a „ich” to hen albo ze.
Trzy słowa w ogóle się nie zmieniają: u, het i jullie są takie same jako podmiot i jako dopełnienie. Krótkie je też zostaje je, a ze w znaczeniu „oni, one” zostaje ze. Ale ze w znaczeniu „ona” zmienia się w haar.
Gdzie stoi zaimek w funkcji dopełnienia
Zaimki w funkcji dopełnienia trzymają się blisko czasownika. Spójrz na trzy rodzaje zdań:
| Rodzaj | Niderlandzki | Kolejność |
|---|---|---|
| zdanie oznajmujące | podmiot, czasownik, zaimek-dopełnienie | |
| najpierw określenie czasu | (Jutro go zobaczę.) | określenie czasu, czasownik, podmiot, zaimek-dopełnienie |
| pytanie tak/nie | czasownik, podmiot, zaimek-dopełnienie |
W zdaniu oznajmującym zaimek w funkcji dopełnienia stoi tuż po czasowniku. W dwóch pozostałych zdaniach podmiot przesunął się za czasownik, tak jak w lekcjach o szyku zdania i o pytaniach. Zaimek w funkcji dopełnienia stoi wtedy po podmiocie.
W poprzedniej lekcji niet stało po rzeczowniku z de lub het, bo taki rzeczownik oznacza jedną konkretną rzecz, którą oboje znacie. Zaimek w funkcji dopełnienia też oznacza jedną konkretną osobę lub rzecz, więc niet stoi także po nim. Już tego używasz: (Nie rozumiem.) Teraz widać, jak to działa: het to zaimek w funkcji dopełnienia, a niet stoi po nim.
Kennen i weten: znać czy wiedzieć
Niderlandzki ma dwa czasowniki, które znaczą „znać” albo „wiedzieć”, i każdy z nich ma swoje zadanie.
- kennen jest dla osoby, miejsca albo rzeczy, które już się spotkało, odwiedziło albo których się używało. Jest ci to znajome.
- weten jest dla faktu: informacji, którą masz.
Prosty test: czy możesz to spotkać, odwiedzić albo tego użyć? Wtedy użyj kennen. Czy to fakt? Wtedy użyj weten.
Najpierw kennen. Zaimek w funkcji dopełnienia stoi tuż po czasowniku, a niet po zaimku:
Znamy ją.
Nie znam go.
Teraz weten. Słowo antwoord znaczy „odpowiedź” i jest słowem z het. Tutaj dopełnieniem jest fakt:
Wiem, jaka jest odpowiedź.
Wiesz?
Nie wiem.
W dwóch ostatnich linijkach het zastępuje fakt, o który pytasz. To zaimek w funkcji dopełnienia, więc niet stoi po nim, tak jak w Ik begrijp het niet. Ale znaczenie jest inne: Ik begrijp het niet mówi, że nie rozumiesz, a Ik weet het niet mówi, że nie masz tej informacji. To zdanie będziesz mówić często, więc posłuchaj go kilka razy.
Oba czasowniki idą według wzoru, który znasz:
| Kto | kennen | weten |
|---|---|---|
| ik | ||
| jij | ||
| hij | ||
| wij |
Temat czasownika kennen to ken: podwójne n zmienia się w jedno, tak jak w bellen i bel. Temat czasownika weten to weet: długa samogłoska odzyskuje drugą literę, tak jak w lezen i lees. Ten temat kończy się już na t, więc przy jij i hij nic się nie dodaje: ik weet, jij weet i hij weet brzmią dokładnie tak samo. Tylko wij, jullie i zij (oni, one) używają bezokolicznika: wij weten.
Posłuchaj wszystkiego razem
Na twojej ulicy trwa gwarna impreza. Muzyka gra głośno, a ty stoisz obok sąsiada. Oboje chodzicie na te same lekcje niderlandzkiego. Słuchaj zdanie po zdaniu.
| Kto | Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|---|
| Ty | Słyszysz mnie? | |
| Sąsiad | Tak, słyszę cię. | |
| Ty | Widzisz ją? To Anna. | |
| Sąsiad | Ona nas zna. | |
| Ty | Kim on jest? | |
| Sąsiad | Nie znam go. | |
| Ty | Kiedy jest lekcja? Wiesz? | |
| Sąsiad | Nie wiem. |
Posłuchaj zaimków w funkcji dopełnienia: me, je, haar, ons, hem i het. Zauważ, że niet stoi po hem i po het. I zauważ dwa sposoby mówienia o wiedzy: sąsiad używa kennen o mężczyźnie, a weten o godzinie lekcji.
Spróbuj samodzielnie
Powiedz to z zaimkiem w funkcji dopełnienia. W każdym zdaniu jest osoba albo rzecz, którą możesz zastąpić zaimkiem w funkcji dopełnienia. Powiedz nowe zdanie, a potem sprawdź odpowiedzi.
Kennen czy weten? Wybierz czasownik do każdej sytuacji. Potem powiedz zdanie, wzorując się na zdaniach z tej lekcji.
- Mężczyzna, którego nie znasz.
- Odpowiedź na pytanie.
- Nie umiesz powiedzieć, kiedy jest lekcja.
- Ty i przyjaciel oboje znacie Annę.
Odpowiedzi
- : Anna to kobieta, więc haar.
- : de fiets to rzecz z de, więc hem.
- : het boek to rzecz z het, więc het.
- : Anna i Tom to dwie osoby, więc hen. (W codziennej mowie ze też jest w porządku.)
- kennen:
- weten:
- weten:
- kennen:
Podsumowanie
Teraz umiesz powiedzieć, kogo widzisz, komu pomagasz, do kogo dzwonisz i kogo znasz. Zachowaj tę tabelę i do niej wracaj.
| Kto | Podmiot | Dopełnienie |
|---|---|---|
| ja | (forma akcentowana: ) | |
| ty, do przyjaciela | , | (forma akcentowana: ) |
| Pan, Pani, grzecznie | (to samo słowo) | |
| on albo jedna rzecz z de | ||
| ona | , | |
| ono albo jedna rzecz z het | (to samo słowo) | |
| my | , | |
| wy, więcej niż jedna osoba | (to samo słowo) | |
| oni, one: ludzie | , | , |
| one: rzeczy |
- Podmiot to kto albo co jest tematem zdania. Dopełnienie to osoba albo rzecz, do której kieruje się czynność, a zaimki do niego to zaimki w funkcji dopełnienia. Trzy nigdy się nie zmieniają: u, het i jullie.
- Dla rzeczy: hem dla jednej rzeczy z de, het dla jednej rzeczy z het, ze dla więcej niż jednej.
- Zaimek w funkcji dopełnienia trzyma się blisko czasownika albo stoi po podmiocie, gdy podmiot stoi za czasownikiem:
- niet stoi po zaimku w funkcji dopełnienia:
- kennen jest dla osoby, miejsca albo rzeczy, które już się spotkało. weten jest dla faktu:
Następna lekcja: małe słowa, które mówią, czyje coś jest. Spotkasz tam znowu haar, które ma jeszcze drugie zadanie.