A1 · lekcja 8 z 26

Zaimki osobowe w funkcji dopełnienia

Dziś nauczysz się mówić o ludziach wokół ciebie: o osobie, którą widzisz, której pomagasz, którą znasz. Do tego niderlandzki ma drugi zestaw zaimków.

Zacznij od dwóch zdań:

  • Widzę go.

  • On mnie widzi.

Stoisz przy oknie, a po drugiej stronie ulicy stoi mężczyzna. Ty widzisz jego, a on widzi ciebie. W obu zdaniach są te same dwie osoby i ten sam czasownik, zien (widzieć); zmienia tylko formę, żeby pasowała do podmiotu. Naprawdę zmieniają się zaimki. Mężczyzna to hem w pierwszym zdaniu i hij w drugim. Ty to ik w pierwszym zdaniu i me w drugim.

Podmiot i dopełnienie

Dlaczego jedna osoba ma dwa różne słowa? Bo osoba może mieć w zdaniu dwa różne zadania.

Pierwsze zadanie to podmiot: kto albo co jest tematem zdania. W zdaniu oznajmującym zwykle stoi na pierwszym miejscu. Zaimki takie jak ik, jij i hij to słowa do tego zadania.

Drugie zadanie pojawia się później, w reszcie zdania. To osoba albo rzecz, do której kieruje się czynność: ta, którą widzisz, której pomagasz, do której dzwonisz albo którą znasz. Nazywamy to dopełnieniem. (Dopełnienie to tutaj tylko termin gramatyczny; dopełnieniem może być osoba.) W zdaniu Ik zie hem dopełnieniem jest hem. W zdaniu Hij ziet me dopełnieniem jest me.

Zaimki do tego drugiego zadania nazywamy zaimkami osobowymi w funkcji dopełnienia.

Ty i ja

W każdej rozmowie są trzy role: ten, kto mówi, ten, do kogo mówisz, i ten, o kim mówisz. Zacznij od dwóch pierwszych.

KtoPodmiotDopełnienie
ja
ty, do przyjaciela,
Pan, Pani, grzecznie

Posłuchaj ich w pytaniu i odpowiedzi. Czasownik jest nowy: horen, słyszeć. To czasownik regularny, a jego temat to hoor.

  • Słyszysz mnie?

  • Tak, słyszę cię.

Posłuchaj je w obu zdaniach. W pytaniu je jest podmiotem, w odpowiedzi dopełnieniem. To samo słowo do obu zadań, więc nie ma tu nic nowego do nauki.

Słowo grzecznościowe też się nie zmienia. Czy u jest podmiotem, czy dopełnieniem, zawsze brzmi u. Czasownik to tutaj helpen, pomagać:

  • Pomogę Panu, Pani.

Dwa z tych słów mają też pełniejszą formę. me i je to formy krótkie i lekkie. Kiedy chcesz położyć nacisk na osobę, mówisz mij i jou. Posłuchaj: , , , .

Pełniejszą formę nazywamy formą akcentowaną, bo wymawiasz ją z większym naciskiem. Słyszysz jou w zwrocie (A ty?), gdzie nacisk pada na drugą osobę. W codziennych zdaniach najczęściej użyjesz me i je. Więcej o formach akcentowanych i krótkich powie jedna z dalszych lekcji.

Jego i ją

Teraz trzecia rola: osoba, o której mówisz.

KtoPodmiotDopełnienie
on
ona,

hem jest dla mężczyzny albo chłopca, a haar dla kobiety albo dziewczyny:

  • Widzę go.

  • Widzisz ją?

haar wcale nie przypomina zij. To inne słowo, więc ucz się ich razem. A kiedy czynność kieruje się do mężczyzny, mów hem, nie hij.

Rzeczy: decyduje rodzajnik

Dopełnieniem mogą być też rzeczy: rower, książka, miska zupy. Jak już wiesz z lekcji o zaimkach w funkcji podmiotu, przy rzeczy decyduje rodzajnik. Słowo z de to zwykle hij, a teraz znasz też jego zaimek w funkcji dopełnienia: hem, tak samo jak dla mężczyzny. Oto cała zasada:

  • jedna rzecz z de: zwykle hij jako podmiot, hem jako dopełnienie
  • jedna rzecz z het: het do obu zadań
  • więcej niż jedna rzecz: ze

Posłuchaj ostatniego słowa w każdej linijce:

  • Rower? Widzę go.

  • Książka? Widzę ją.

  • Książki? Widzę je.

Pierwsze słowa w każdej linijce mówią tylko, o czym jest mowa; potem przychodzi twoja odpowiedź.

Kiedy zdanie mówi o samym rowerze, rower jest podmiotem, więc mówisz hij:

  • Rower? Jest nowy.

Tak, po niderlandzku o rowerze mówi się hij, tak jak o mężczyźnie. To nie znaczy, że rower jest mężczyzną. To po prostu zaimek dla rzeczy z de.

Przy więcej niż jednej rzeczy rodzajnik już nie decyduje. Każda liczba mnoga łączy się z de, ale zaimek w funkcji dopełnienia to nie hem. To ze: to samo ze, które znasz jako krótką formę zij (oni, one).

Więcej niż jedna osoba

Teraz grupy ludzi.

KtoPodmiotDopełnienie
my,
wy, więcej niż jedna osoba
oni, one, ,
  • On nas widzi.

  • Oni was widzą. (was wszystkich)

  • My im pomagamy.

ons znaczy „nas” i to nowe słowo. jullie jest takie samo do obu zadań.

Dla ludzi „ich” to hen. Ale w codziennej mowie ludzie bardzo często mówią ze także o ludziach, więc usłyszysz jedno i drugie. Dla rzeczy „je” to zawsze ze.

Jako dopełnienia „ją” i „ich” nigdy się nie mylą: „ją” to haar, a „ich” to hen albo ze.

Trzy słowa w ogóle się nie zmieniają: u, het i jullie są takie same jako podmiot i jako dopełnienie. Krótkie je też zostaje je, a ze w znaczeniu „oni, one” zostaje ze. Ale ze w znaczeniu „ona” zmienia się w haar.

Gdzie stoi zaimek w funkcji dopełnienia

Zaimki w funkcji dopełnienia trzymają się blisko czasownika. Spójrz na trzy rodzaje zdań:

RodzajNiderlandzkiKolejność
zdanie oznajmującepodmiot, czasownik, zaimek-dopełnienie
najpierw określenie czasu (Jutro go zobaczę.)określenie czasu, czasownik, podmiot, zaimek-dopełnienie
pytanie tak/nieczasownik, podmiot, zaimek-dopełnienie

W zdaniu oznajmującym zaimek w funkcji dopełnienia stoi tuż po czasowniku. W dwóch pozostałych zdaniach podmiot przesunął się za czasownik, tak jak w lekcjach o szyku zdania i o pytaniach. Zaimek w funkcji dopełnienia stoi wtedy po podmiocie.

W poprzedniej lekcji niet stało po rzeczowniku z de lub het, bo taki rzeczownik oznacza jedną konkretną rzecz, którą oboje znacie. Zaimek w funkcji dopełnienia też oznacza jedną konkretną osobę lub rzecz, więc niet stoi także po nim. Już tego używasz: (Nie rozumiem.) Teraz widać, jak to działa: het to zaimek w funkcji dopełnienia, a niet stoi po nim.

Kennen i weten: znać czy wiedzieć

Niderlandzki ma dwa czasowniki, które znaczą „znać” albo „wiedzieć”, i każdy z nich ma swoje zadanie.

  • kennen jest dla osoby, miejsca albo rzeczy, które już się spotkało, odwiedziło albo których się używało. Jest ci to znajome.
  • weten jest dla faktu: informacji, którą masz.

Prosty test: czy możesz to spotkać, odwiedzić albo tego użyć? Wtedy użyj kennen. Czy to fakt? Wtedy użyj weten.

Najpierw kennen. Zaimek w funkcji dopełnienia stoi tuż po czasowniku, a niet po zaimku:

  • Znamy ją.

  • Nie znam go.

Teraz weten. Słowo antwoord znaczy „odpowiedź” i jest słowem z het. Tutaj dopełnieniem jest fakt:

  • Wiem, jaka jest odpowiedź.

  • Wiesz?

  • Nie wiem.

W dwóch ostatnich linijkach het zastępuje fakt, o który pytasz. To zaimek w funkcji dopełnienia, więc niet stoi po nim, tak jak w Ik begrijp het niet. Ale znaczenie jest inne: Ik begrijp het niet mówi, że nie rozumiesz, a Ik weet het niet mówi, że nie masz tej informacji. To zdanie będziesz mówić często, więc posłuchaj go kilka razy.

Oba czasowniki idą według wzoru, który znasz:

Ktokennenweten
ik
jij
hij
wij

Temat czasownika kennen to ken: podwójne n zmienia się w jedno, tak jak w bellen i bel. Temat czasownika weten to weet: długa samogłoska odzyskuje drugą literę, tak jak w lezen i lees. Ten temat kończy się już na t, więc przy jij i hij nic się nie dodaje: ik weet, jij weet i hij weet brzmią dokładnie tak samo. Tylko wij, jullie i zij (oni, one) używają bezokolicznika: wij weten.

Posłuchaj wszystkiego razem

Na twojej ulicy trwa gwarna impreza. Muzyka gra głośno, a ty stoisz obok sąsiada. Oboje chodzicie na te same lekcje niderlandzkiego. Słuchaj zdanie po zdaniu.

KtoNiderlandzkiZnaczenie
TySłyszysz mnie?
SąsiadTak, słyszę cię.
Ty Widzisz ją? To Anna.
SąsiadOna nas zna.
TyKim on jest?
SąsiadNie znam go.
Ty Kiedy jest lekcja? Wiesz?
SąsiadNie wiem.

Posłuchaj zaimków w funkcji dopełnienia: me, je, haar, ons, hem i het. Zauważ, że niet stoi po hem i po het. I zauważ dwa sposoby mówienia o wiedzy: sąsiad używa kennen o mężczyźnie, a weten o godzinie lekcji.

Spróbuj samodzielnie

Powiedz to z zaimkiem w funkcji dopełnienia. W każdym zdaniu jest osoba albo rzecz, którą możesz zastąpić zaimkiem w funkcji dopełnienia. Powiedz nowe zdanie, a potem sprawdź odpowiedzi.

Kennen czy weten? Wybierz czasownik do każdej sytuacji. Potem powiedz zdanie, wzorując się na zdaniach z tej lekcji.

  1. Mężczyzna, którego nie znasz.
  2. Odpowiedź na pytanie.
  3. Nie umiesz powiedzieć, kiedy jest lekcja.
  4. Ty i przyjaciel oboje znacie Annę.

Odpowiedzi

  1. : Anna to kobieta, więc haar.
  2. : de fiets to rzecz z de, więc hem.
  3. : het boek to rzecz z het, więc het.
  4. : Anna i Tom to dwie osoby, więc hen. (W codziennej mowie ze też jest w porządku.)
  5. kennen:
  6. weten:
  7. weten:
  8. kennen:

Podsumowanie

Teraz umiesz powiedzieć, kogo widzisz, komu pomagasz, do kogo dzwonisz i kogo znasz. Zachowaj tę tabelę i do niej wracaj.

KtoPodmiotDopełnienie
ja (forma akcentowana: )
ty, do przyjaciela, (forma akcentowana: )
Pan, Pani, grzecznie (to samo słowo)
on albo jedna rzecz z de
ona,
ono albo jedna rzecz z het (to samo słowo)
my,
wy, więcej niż jedna osoba (to samo słowo)
oni, one: ludzie, ,
one: rzeczy
  • Podmiot to kto albo co jest tematem zdania. Dopełnienie to osoba albo rzecz, do której kieruje się czynność, a zaimki do niego to zaimki w funkcji dopełnienia. Trzy nigdy się nie zmieniają: u, het i jullie.
  • Dla rzeczy: hem dla jednej rzeczy z de, het dla jednej rzeczy z het, ze dla więcej niż jednej.
  • Zaimek w funkcji dopełnienia trzyma się blisko czasownika albo stoi po podmiocie, gdy podmiot stoi za czasownikiem:
  • niet stoi po zaimku w funkcji dopełnienia:
  • kennen jest dla osoby, miejsca albo rzeczy, które już się spotkało. weten jest dla faktu:

Następna lekcja: małe słowa, które mówią, czyje coś jest. Spotkasz tam znowu haar, które ma jeszcze drugie zadanie.