Zdrobnienia
Znasz już jeden sposób, żeby powiedzieć, że coś jest małe: przymiotnik klein, jak w przykładzie (małe dziecko).
Niderlandzki ma też drugi sposób i używa się go bardzo często. Dodajesz krótką końcówkę do samego rzeczownika: -je. Ta końcówka mówi, że coś jest małe, urocze albo miłe. Rzeczownik z taką końcówką to zdrobnienie: mała forma rzeczownika.
W każdej parze poniżej posłuchaj końca drugiego słowa. Końcówka jest krótka i miękka, z tym samym lekkim e co w małym słowie (ty).
| Słowo | Zdrobnienie |
|---|---|
| (dom) | (domek) |
| (książka) | (książeczka, broszurka) |
| (torba) | (torebka) |
Spójrz na ostatni wiersz. Słowo to de tas, ale zdrobnienie to het tasje: rodzajnik zmienił się z de na het.
Zawsze het
Każde zdrobnienie to słowo z het. Nie ma znaczenia, jakie było słowo wcześniej: słowo z de staje się słowem z het, gdy tylko dostanie tę końcówkę. Jeśli myślisz o swoich dwóch koszach, jednym na słowa z de i drugim na słowa z het, każde zdrobnienie trafia do kosza het.
Posłuchaj rodzajników w jeszcze jednej parze: (drzewo) i (drzewko). Tym razem końcówka wygląda inaczej. Dlaczego, zobaczysz niżej. Na razie patrz tylko na rodzajnik.
Więcej niż jedna
W liczbie mnogiej dodaj -s. Jak każda liczba mnoga, łączy się z de. Tylko zdrobnienie w liczbie pojedynczej jest słowem z het.
| Jedna | Więcej niż jedna |
|---|---|
| (domek) | (domki) |
| (bułka) | (bułki) |
Dlaczego -s? Końcówka -je to nieakcentowana ostatnia sylaba, miękka jak koniec słów (stoły) i (ojcowie). Takie słowa dostają -s, jak w lekcji o liczbie mnogiej. Zdrobnienie robi tak samo, i tak samo każda forma końcówki z tej lekcji.
Końcówka ma kilka form
Wróć do pierwszych trzech słów: huis, boek, tas. Kończą się na s, k i s, a to są twarde dźwięki. Po twardym dźwięku -je zwykle dodajesz od razu. Tak samo jest po t, p, f i ch. d na końcu słowa brzmi jak t, więc też się liczy: brood (chleb) zmienia się w broodje.
Gdy słowo kończy się inaczej, końcówka zmienia formę, żeby słowo dało się łatwo wymówić. Są jeszcze cztery formy: -tje, -etje, -pje i -kje. Żeby wybrać właściwą, spójrz, jak kończy się słowo.
Końcówka -tje
Niektóre słowa kończą się na samogłoskę, na długą samogłoskę z l, n lub r albo na nieakcentowaną ostatnią sylabę. Takie słowa dostają -tje: przed -je pojawia się t. Dźwięk z dwóch liter, jak oe, eu czy ui, też liczy się tu jako długa samogłoska. W -tje t i j wymawia się razem, jako jeden miękki dźwięk.
| Jak kończy się słowo | Słowo | Zdrobnienie |
|---|---|---|
| długa samogłoska + l | (krzesło) | (krzesełko) |
| długa samogłoska + n | (but) | (bucik) |
| nieakcentowane -el | (stół) | (stolik) |
| samogłoska | (prezent) | (prezencik) |
| samogłoska | (samochód) | (samochodzik) |
Długa samogłoska z r działa tak samo, podobnie jak nieakcentowane końcówki -er i -en.
Spójrz na ostatni wiersz. Po o na końcu słowa auto nic nie ma, więc jest długie. Gdyby od razu dodać -tje, t zamknęłoby o i wyglądałoby ono na krótkie. Dlatego o pisze się podwójnie: autootje.
Końcówka -etje
Dalej są słowa z krótką samogłoską, po której stoi jedna ze spółgłosek l, m, n, ng lub r, na przykład man. Spółgłoska zamyka samogłoskę, więc samogłoska jest krótka.
Takie słowa dostają -etje. Ta końcówka dodaje jedną sylabę, więc zdrobnienie ma trzy: man-ne-tje. Spółgłoskę pisze się podwójnie: jedno n zostaje i trzyma a krótkie, a drugie zaczyna następną sylabę. Znasz tę zasadę pisowni ze słowa (mężczyźni).
| Słowo | Zdrobnienie |
|---|---|
| (mężczyzna) | (ludzik) |
| (piłka) | (piłeczka) |
| (pierścionek) | (malutki pierścionek) |
Tylko ng zostaje bez zmian. To jeden dźwięk zapisany dwiema literami, więc nie ma czego podwajać.
Kilka słów zakończonych na p lub b też dostaje -etje: (kura) zmienia się w (kurka). Takich słów uczysz się po kolei, jedno po drugim.
Końcówki -pje i -kje
Ostatnie dwie formy należą do dwóch małych grup i łatwo je rozpoznać.
Po m, które stoi po długiej samogłosce, po l lub po r, końcówka to -pje.
| Słowo | Zdrobnienie |
|---|---|
| (drzewo) | (drzewko) |
| (film) | (krótki film, filmik) |
| (ręka) | (rączka) |
Dłuższe słowo zakończone na -ing zwykle dostaje -kje, a g odpada. Porównaj je z krótkim słowem ring: ma jedną akcentowaną sylabę i dostaje -etje. Ale w słowie (król) -ing to nieakcentowana ostatnia sylaba, więc słowo dostaje -kje: (mały król).
To są główne wzory, a kilku słów po prostu uczysz się po kolei. Jeśli wybierzesz złą formę, ludzie i tak cię zrozumieją. Im więcej słuchasz, tym bardziej właściwa forma będzie brzmiała dobrze.
Miło, a nie mało
Wiele zdrobnień wcale nie mówi o wielkości. Ludzie ich używają, bo brzmią miło albo dlatego, że zdrobnienie to po prostu zwykłe słowo.
Napijesz się filiżanki kawy?
Jem bułkę.
Chwileczkę.
- kopje to zwykłe słowo na filiżankę kawy albo herbaty.
- broodje to bułka albo kanapka.
- momentje to nie krótszy moment. To miękki, grzeczny sposób, żeby poprosić kogoś o chwilę cierpliwości.
- tasje w sklepie to po prostu reklamówka.
Słowo na dziewczynę, meisje, też kończy się na -je. Nie mówi, że jest mała; to po prostu takie słowo. I jak każde zdrobnienie, to słowo z het: (ładna dziewczyna).
Posłuchaj wszystkiego razem
Jest przerwa na lunch w pracy i siedzisz z koleżanką Anną. W trzech z tych zdań jest zdrobnienie i żadne nie mówi o wielkości.
| Kto | Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|---|
| Anna | Co jesz? | |
| Ty | Jem bułkę. | |
| Anna | Napijesz się filiżanki kawy? | |
| Ty | Poproszę kawę. | |
| Anna | Chwileczkę. |
Spróbuj samodzielnie
Utwórz zdrobnienie. Zacznij od rodzajnika.
- de kat (kot)
- de deur (drzwi)
- de pen (długopis)
- het raam (okno)
Powiedz liczbę mnogą.
- het huisje (domek)
- het broodje (bułka)
Powiedz to po niderlandzku.
- Zaproponuj przyjacielowi filiżankę kawy.
- Poproś kogoś, żeby chwilę zaczekał.
Odpowiedzi
- (kotek): kat kończy się twardym dźwiękiem, więc końcówka to -je.
- (drzwiczki): długi dźwięk eu z r, więc -tje.
- (mały długopis): krótka samogłoska z n, więc -etje, a n pisze się podwójnie.
- (okienko): m po długiej samogłosce, więc -pje. To było słowo z het i nim zostaje.
- (domki): -s i de.
- (bułki): -s i de.
- (Napijesz się filiżanki kawy?)
- (Chwileczkę.)
Podsumowanie
Zachowaj tę tabelę.
| Słowo kończy się na | Końcówka | Przykład |
|---|---|---|
| twardy dźwięk: s, k, t, d, p, f, ch | -je | (dom) → (domek) |
| samogłoskę, długą samogłoskę z l, n lub r albo nieakcentowane -el, -er, -en | -tje | (krzesło) → (krzesełko) |
| krótką samogłoskę z jedną z liter l, m, n, ng, r | -etje (spółgłoskę pisze się podwójnie, ale ng zostaje bez zmian) | (mężczyzna) → (ludzik) |
| m po długiej samogłosce, po l lub po r | -pje | (drzewo) → (drzewko) |
| dłuższe słowo na -ing | -kje (g odpada) | (król) → (mały król) |
- Każde zdrobnienie to słowo z het, nawet jeśli słowo było wcześniej słowem z de.
- Gdy jest więcej niż jedna rzecz, dodaj -s i użyj de: (domki).
- Zdrobnienie może znaczyć coś małego albo uroczego, ale często to po prostu miłe, zwykłe słowo, jak kopje, broodje i momentje.
- Niektórych słów, jak kip i kippetje, uczysz się po kolei, jedno po drugim.
Następna lekcja: ostatnia lekcja poziomu A1. Użyjesz wszystkiego, co znasz, w pięciu codziennych sytuacjach: przez telefon, przy umawianiu wizyty, u lekarza, przy wypełnianiu formularza i w sklepie.