A1 · lekcja 25 z 26

Zdrobnienia

Znasz już jeden sposób, żeby powiedzieć, że coś jest małe: przymiotnik klein, jak w przykładzie (małe dziecko).

Niderlandzki ma też drugi sposób i używa się go bardzo często. Dodajesz krótką końcówkę do samego rzeczownika: -je. Ta końcówka mówi, że coś jest małe, urocze albo miłe. Rzeczownik z taką końcówką to zdrobnienie: mała forma rzeczownika.

W każdej parze poniżej posłuchaj końca drugiego słowa. Końcówka jest krótka i miękka, z tym samym lekkim e co w małym słowie (ty).

SłowoZdrobnienie
(dom) (domek)
(książka) (książeczka, broszurka)
(torba) (torebka)

Spójrz na ostatni wiersz. Słowo to de tas, ale zdrobnienie to het tasje: rodzajnik zmienił się z de na het.

Zawsze het

Każde zdrobnienie to słowo z het. Nie ma znaczenia, jakie było słowo wcześniej: słowo z de staje się słowem z het, gdy tylko dostanie tę końcówkę. Jeśli myślisz o swoich dwóch koszach, jednym na słowa z de i drugim na słowa z het, każde zdrobnienie trafia do kosza het.

Posłuchaj rodzajników w jeszcze jednej parze: (drzewo) i (drzewko). Tym razem końcówka wygląda inaczej. Dlaczego, zobaczysz niżej. Na razie patrz tylko na rodzajnik.

Więcej niż jedna

W liczbie mnogiej dodaj -s. Jak każda liczba mnoga, łączy się z de. Tylko zdrobnienie w liczbie pojedynczej jest słowem z het.

JednaWięcej niż jedna
(domek) (domki)
(bułka) (bułki)

Dlaczego -s? Końcówka -je to nieakcentowana ostatnia sylaba, miękka jak koniec słów (stoły) i (ojcowie). Takie słowa dostają -s, jak w lekcji o liczbie mnogiej. Zdrobnienie robi tak samo, i tak samo każda forma końcówki z tej lekcji.

Końcówka ma kilka form

Wróć do pierwszych trzech słów: huis, boek, tas. Kończą się na s, k i s, a to są twarde dźwięki. Po twardym dźwięku -je zwykle dodajesz od razu. Tak samo jest po t, p, f i ch. d na końcu słowa brzmi jak t, więc też się liczy: brood (chleb) zmienia się w broodje.

Gdy słowo kończy się inaczej, końcówka zmienia formę, żeby słowo dało się łatwo wymówić. Są jeszcze cztery formy: -tje, -etje, -pje i -kje. Żeby wybrać właściwą, spójrz, jak kończy się słowo.

Końcówka -tje

Niektóre słowa kończą się na samogłoskę, na długą samogłoskę z l, n lub r albo na nieakcentowaną ostatnią sylabę. Takie słowa dostają -tje: przed -je pojawia się t. Dźwięk z dwóch liter, jak oe, eu czy ui, też liczy się tu jako długa samogłoska. W -tje t i j wymawia się razem, jako jeden miękki dźwięk.

Jak kończy się słowoSłowoZdrobnienie
długa samogłoska + l (krzesło) (krzesełko)
długa samogłoska + n (but) (bucik)
nieakcentowane -el (stół) (stolik)
samogłoska (prezent) (prezencik)
samogłoska (samochód) (samochodzik)

Długa samogłoska z r działa tak samo, podobnie jak nieakcentowane końcówki -er i -en.

Spójrz na ostatni wiersz. Po o na końcu słowa auto nic nie ma, więc jest długie. Gdyby od razu dodać -tje, t zamknęłoby o i wyglądałoby ono na krótkie. Dlatego o pisze się podwójnie: autootje.

Końcówka -etje

Dalej są słowa z krótką samogłoską, po której stoi jedna ze spółgłosek l, m, n, ng lub r, na przykład man. Spółgłoska zamyka samogłoskę, więc samogłoska jest krótka.

Takie słowa dostają -etje. Ta końcówka dodaje jedną sylabę, więc zdrobnienie ma trzy: man-ne-tje. Spółgłoskę pisze się podwójnie: jedno n zostaje i trzyma a krótkie, a drugie zaczyna następną sylabę. Znasz tę zasadę pisowni ze słowa (mężczyźni).

SłowoZdrobnienie
(mężczyzna) (ludzik)
(piłka) (piłeczka)
(pierścionek) (malutki pierścionek)

Tylko ng zostaje bez zmian. To jeden dźwięk zapisany dwiema literami, więc nie ma czego podwajać.

Kilka słów zakończonych na p lub b też dostaje -etje: (kura) zmienia się w (kurka). Takich słów uczysz się po kolei, jedno po drugim.

Końcówki -pje i -kje

Ostatnie dwie formy należą do dwóch małych grup i łatwo je rozpoznać.

Po m, które stoi po długiej samogłosce, po l lub po r, końcówka to -pje.

SłowoZdrobnienie
(drzewo) (drzewko)
(film) (krótki film, filmik)
(ręka) (rączka)

Dłuższe słowo zakończone na -ing zwykle dostaje -kje, a g odpada. Porównaj je z krótkim słowem ring: ma jedną akcentowaną sylabę i dostaje -etje. Ale w słowie (król) -ing to nieakcentowana ostatnia sylaba, więc słowo dostaje -kje: (mały król).

To są główne wzory, a kilku słów po prostu uczysz się po kolei. Jeśli wybierzesz złą formę, ludzie i tak cię zrozumieją. Im więcej słuchasz, tym bardziej właściwa forma będzie brzmiała dobrze.

Miło, a nie mało

Wiele zdrobnień wcale nie mówi o wielkości. Ludzie ich używają, bo brzmią miło albo dlatego, że zdrobnienie to po prostu zwykłe słowo.

  • Napijesz się filiżanki kawy?

  • Jem bułkę.

  • Chwileczkę.

  • kopje to zwykłe słowo na filiżankę kawy albo herbaty.
  • broodje to bułka albo kanapka.
  • momentje to nie krótszy moment. To miękki, grzeczny sposób, żeby poprosić kogoś o chwilę cierpliwości.
  • tasje w sklepie to po prostu reklamówka.

Słowo na dziewczynę, meisje, też kończy się na -je. Nie mówi, że jest mała; to po prostu takie słowo. I jak każde zdrobnienie, to słowo z het: (ładna dziewczyna).

Posłuchaj wszystkiego razem

Jest przerwa na lunch w pracy i siedzisz z koleżanką Anną. W trzech z tych zdań jest zdrobnienie i żadne nie mówi o wielkości.

KtoNiderlandzkiZnaczenie
AnnaCo jesz?
TyJem bułkę.
AnnaNapijesz się filiżanki kawy?
TyPoproszę kawę.
AnnaChwileczkę.

Spróbuj samodzielnie

Utwórz zdrobnienie. Zacznij od rodzajnika.

  1. de kat (kot)
  2. de deur (drzwi)
  3. de pen (długopis)
  4. het raam (okno)

Powiedz liczbę mnogą.

  1. het huisje (domek)
  2. het broodje (bułka)

Powiedz to po niderlandzku.

  1. Zaproponuj przyjacielowi filiżankę kawy.
  2. Poproś kogoś, żeby chwilę zaczekał.

Odpowiedzi

  1. (kotek): kat kończy się twardym dźwiękiem, więc końcówka to -je.
  2. (drzwiczki): długi dźwięk eu z r, więc -tje.
  3. (mały długopis): krótka samogłoska z n, więc -etje, a n pisze się podwójnie.
  4. (okienko): m po długiej samogłosce, więc -pje. To było słowo z het i nim zostaje.
  5. (domki): -s i de.
  6. (bułki): -s i de.
  7. (Napijesz się filiżanki kawy?)
  8. (Chwileczkę.)

Podsumowanie

Zachowaj tę tabelę.

Słowo kończy się naKońcówkaPrzykład
twardy dźwięk: s, k, t, d, p, f, ch-je (dom) → (domek)
samogłoskę, długą samogłoskę z l, n lub r albo nieakcentowane -el, -er, -en-tje (krzesło) → (krzesełko)
krótką samogłoskę z jedną z liter l, m, n, ng, r-etje (spółgłoskę pisze się podwójnie, ale ng zostaje bez zmian) (mężczyzna) → (ludzik)
m po długiej samogłosce, po l lub po r-pje (drzewo) → (drzewko)
dłuższe słowo na -ing-kje (g odpada) (król) → (mały król)
  • Każde zdrobnienie to słowo z het, nawet jeśli słowo było wcześniej słowem z de.
  • Gdy jest więcej niż jedna rzecz, dodaj -s i użyj de: (domki).
  • Zdrobnienie może znaczyć coś małego albo uroczego, ale często to po prostu miłe, zwykłe słowo, jak kopje, broodje i momentje.
  • Niektórych słów, jak kip i kippetje, uczysz się po kolei, jedno po drugim.

Następna lekcja: ostatnia lekcja poziomu A1. Użyjesz wszystkiego, co znasz, w pięciu codziennych sytuacjach: przez telefon, przy umawianiu wizyty, u lekarza, przy wypełnianiu formularza i w sklepie.