Szyk zdania: czasownik na drugim miejscu
Twój nowy sąsiad chce wiedzieć, jak wygląda twój tydzień. Co robisz dzisiaj? Co robisz jutro? Gdzie pracujesz?
Kiedy odpowiadasz, często chcesz zacząć od czasu, na przykład dziś, jutro albo teraz. Niderlandzki na to pozwala, ale wtedy niektóre słowa zamieniają się miejscami. Jedna krótka reguła utrzymuje wszystko w porządku i jest to główna reguła niderlandzkiego zdania: czasownik zostaje na drugim miejscu. Kiedy już ją znasz, dużo łatwiej budować niderlandzkie zdania i je rozumieć.
Te same słowa, inny początek
Na poziomie A0 poznaliśmy zasadę, że proste zdanie ma trzy miejsca: najpierw podmiot, na drugim miejscu czasownik, a na trzecim reszta. Do tej pory zdanie, które coś opowiada, zawsze zaczynało się od podmiotu:
Pracuję dziś w Amsterdamie.
ik stoi na pierwszym miejscu, werk na drugim, a reszta to (dziś) i . Teraz zacznij zamiast tego od czasu:
Dziś pracuję w Amsterdamie.
Słowa i znaczenie są te same; zmieniła się tylko kolejność.
| Pierwsze miejsce | Drugie miejsce | Trzecie miejsce |
|---|---|---|
Spójrz na drugi wiersz. Określenie czasu zajęło pierwsze miejsce, ale czasownik się nie ruszył: nadal jest drugi. Podmiot ik musiał się gdzieś podziać, więc przeszedł za czasownik, na początek reszty.
Drugie miejsce możesz sobie wyobrazić jako zarezerwowane krzesło z imieniem czasownika. Pierwsze miejsce mogą zająć różne rzeczy, na przykład podmiot albo określenie czasu, takie jak vandaag, ale nic innego nigdy nie siada na krześle czasownika. Kiedy na początku stoi coś innego niż podmiot, podmiot siada zaraz za czasownikiem.
Ta reguła ma swoją nazwę: czasownik stoi na drugiej pozycji. Obowiązuje w zwykłym zdaniu oznajmującym, czyli zdaniu, które coś ci mówi. Pytania, na które odpowiadasz „tak” albo „nie”, działają inaczej; pokaże je następna lekcja.
Dlaczego niderlandzki tak działa? Dzięki temu możesz postawić na początku to, co chcesz powiedzieć najpierw, a słuchacz i tak wie, gdzie szukać czasownika: na drugim miejscu.
Tutaj określenie czasu przechodzi z końca zdania na początek:
On zobaczy kota jutro.
Jutro on zobaczy kota.
W drugim zdaniu (jutro) stoi na pierwszym miejscu, czasownik zostaje drugi, a hij przechodzi za niego.
Jednego błędu trzeba unikać: nigdy nie mów Vandaag ik werk in Amsterdam. Wtedy ik stoi na drugim miejscu, a czasownik zostaje zepchnięty na trzecie. Czasownik musi być drugi:
Zdanie może też zacząć się od miejsca
Określenie miejsca może zająć pierwsze miejsce, tak samo jak określenie czasu. Zacznij od krótkiego słowa (tutaj):
Pies śpi tutaj.
Podmiotem jest pies i przeszedł za czasownik. Rodzajnik i jego rzeczownik, , przesuwają się razem.
Określenie miejsca złożone z przyimka i nazwy działa tak samo. Te dwa zdania znaczą to samo:
Anna mieszka w Utrechcie.
Anna mieszka w Utrechcie.
| Pierwsze miejsce | Drugie miejsce | Trzecie miejsce |
|---|---|---|
to dwa słowa, ale zajmują tylko jedno miejsce i zostają razem. Jak już wiesz z poziomu A0: licz miejsca, nie słowa.
Czasownik się nie zmienia
Kiedy podmiot przechodzi za czasownik, czy czasownik zmienia formę? Nie. Czasownik dopasowuje się do podmiotu, gdziekolwiek podmiot stoi. Na poziomie A0 podmiot zawsze był na pierwszym miejscu, więc ten problem się nie pojawiał. Teraz na pierwszym miejscu może stać określenie czasu, ale czasownik nadal patrzy na podmiot.
Znajdź podmiot w każdym z tych zdań:
Ona ma dziś czas.
Idę teraz do domu.
Pracujemy jutro.
Podmioty to zij, ik i wij, więc czasowniki to heeft dla zij (ona), ga dla ik i werken dla wij. Czasowniki nieregularne też zachowują swoje formy.
Jij po czasowniku: -t znika
Jest jeden mały wyjątek:
Ty pracujesz dzisiaj.
Dzisiaj pracujesz ty.
W pierwszym zdaniu czasownik to werkt, a w drugim werk. Kiedy jij stoi po czasowniku, znika -t, które zostało dodane do tematu. W czasownikach, które znasz do tej pory, czasownik wygląda wtedy tak samo jak forma dla ik.
Znika tylko dodane -t. Kiedy t jest częścią samego tematu, zostaje. Weź eten (jeść): jego temat to eet, a temat, który już kończy się na t, nie dostaje drugiego, więc nie ma czego usuwać:
ty jesz
Dzisiaj jesz rybę.
Z grzecznościowym u czasownik zachowuje -t, nawet gdy u stoi po nim:
Pan, Pani pracuje dzisiaj. (grzecznie)
Dzisiaj pracuje Pan, Pani. (grzecznie)
hij i zij (ona) też zachowują -t, jak w zdaniu Krótka forma działa tak samo jak jij i będziesz jej często używać w następnej lekcji.
Jak mówić o jutrze
Żeby mówić o przyszłości, nie potrzebujesz nowej formy czasownika. Z określeniem czasu takim jak czas teraźniejszy mówi też o tym, co stanie się później:
Idę teraz do domu.
Jutro idę do domu.
W obu zdaniach czasownik to ga; czas zmienia tylko określenie czasu. Już wiesz, że czas teraźniejszy może mówić o tym, co dzieje się teraz, co dzieje się często i co jest prawdą ogólnie. Może też mówić o tym, co stanie się później, a określenie czasu takie jak (teraz), (dziś) albo (jutro) mówi słuchaczowi, o co ci chodzi.
Jak często
Te słowa mówią, jak często coś się dzieje. Przydają się, kiedy opowiadasz sąsiadowi o swoich zwyczajach.
| Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|
| zawsze | |
| przeważnie | |
| często | |
| czasem | |
| nigdy |
Zwykle stoją zaraz po czasowniku. Podmiot jest pierwszy, czasownik drugi, a słowo „jak często” stoi na początku reszty:
Zawsze piję kawę.
On czasem pracuje w domu.
Często jemy rybę.
Ona nigdy się nie spóźnia.
Te słowa mogą też zająć pierwsze miejsce, tak jak vandaag. Wtedy czasownik zostaje drugi, a podmiot przechodzi za niego:
Czasem pracuję w domu.
Przeważnie jeżdżę autobusem.
Żeby powiedzieć, ile razy, użyj , co znaczy „raz”, jak w „jeden raz” albo „dwa razy”. Dodaj (w tygodniu), żeby powiedzieć, ile razy w tygodniu. Tutaj to czasownik, który znaczy „ćwiczyć”:
Ćwiczę dwa razy w tygodniu.
Posłuchaj wszystkiego razem
Jest wieczór i opowiadasz sąsiadowi o swoim dniu. Słuchaj zdanie po zdaniu.
Dziś pracuję w Amsterdamie.
Przeważnie jeżdżę autobusem.
Czasem pracuję w domu.
Teraz idę do domu.
Każde zdanie zaczyna się inaczej: od określenia czasu, od słowa „jak często”, od innego słowa „jak często” i znowu od określenia czasu. W każdym zdaniu czasownik jest drugi, a ik stoi zaraz za nim.
Spróbuj samodzielnie
Zacznij każde zdanie od słowa z nawiasu. Zostaw czasownik na drugim miejscu, a potem sprawdź z odpowiedziami poniżej.
- (zacznij od: )
- (zacznij od: )
- (zacznij od: )
- (zacznij od: ; uważaj na -t)
- (zacznij od: )
Odpowiedzi
- : nu zajmuje pierwsze miejsce, czasownik zostaje drugi, a wij przechodzi za niego.
- : zijn ma własną formę dla ik, więc zostaje ben.
- : przy jullie jak zawsze jest bezokolicznik.
- : dodane -t znika.
- : hij zachowuje -t.
Podsumowanie
Nie musisz dziś wszystkiego zapamiętać. Zachowaj tę tabelę i wracaj do niej.
| Pierwsze miejsce | Drugie miejsce | Reszta |
|---|---|---|
| podmiot | czasownik | wszystko inne |
| określenie czasu | czasownik | podmiot, potem wszystko inne |
| określenie miejsca (jedno słowo albo kilka) | czasownik | podmiot, potem wszystko inne |
| słowo „jak często” | czasownik | podmiot, potem wszystko inne |
- W zdaniu oznajmującym czasownik stoi na drugim miejscu. i znaczą to samo. Nigdy nie mów Vandaag ik werk.
- Określenie miejsca, takie jak , zajmuje jedno miejsce:
- Czasownik dopasowuje się do podmiotu, gdziekolwiek on stoi:
- Po czasowniku jij traci dodane -t: t, które należy do tematu, zostaje: u, hij i zij zachowują -t:
- Z określeniem czasu czas teraźniejszy mówi też o przyszłości:
- , , , i zwykle stoją zaraz po czasowniku (po podmiocie, jeśli podmiot stoi za czasownikiem) albo zajmują pierwsze miejsce:
Następna lekcja: jak zadawać pytania i gdzie stoi czasownik w pytaniu, na które odpowiadasz „tak” albo „nie”.