Pytania: tak/nie i słowa pytające
Twój nowy sąsiad zadał ci już wiele pytań: o imię, o dom, o twój tydzień. Dziś twoja kolej, żeby pytać.
Spotykacie się na schodach, a ciebie coś ciekawi. Czy sąsiad tu mieszka? Gdzie pracuje? W tej lekcji poznasz dwa rodzaje pytań, a każdy rodzaj trzyma się krótkiego wzoru.
Pytania tak/nie: czasownik idzie na początek
Na niektóre pytania wystarczy krótka odpowiedź: (tak) albo (nie). Nazywamy je pytaniami tak/nie. Żeby takie pytanie zadać, nie potrzebujesz dodatkowego słowa. Zmieniasz tylko kolejność: czasownik idzie na początek, a podmiot stoi zaraz po nim.
On mieszka w Utrechcie.
Czy on mieszka w Utrechcie?
Słowa są te same, ale dwa z nich zamieniły się miejscami: czasownik woont poszedł na początek, a podmiot hij stanął zaraz po nim.
| Zdanie | Najpierw | Następny | Potem |
|---|---|---|---|
| Zdanie oznajmujące | |||
| Pytanie |
Dlaczego niderlandzki tak działa? Czasownik na początku to sygnał: słuchacz słyszy go już w pierwszym słowie i zwykle wie, że nadchodzi pytanie. Pomaga też głos. Na końcu pytania tak/nie zwykle trochę idzie w górę. Posłuchaj końca każdego zdania:
Ona jest tutaj.
Czy ona jest tutaj?
Czasownik nie zmienia formy: w obu zdaniach to is. Jak już wiesz, czasownik dopasowuje się do podmiotu, gdziekolwiek podmiot stoi. Jedynym małym wyjątkiem są jij i je; o nich za chwilę.
Ale czy czasownik nie stoi na drugim miejscu?
Może myślisz: na poprzedniej lekcji czasownik zawsze stał na drugim miejscu. Teraz stoi pierwszy. Czy reguła jest złamana?
Nie. Reguła z poprzedniej lekcji dotyczyła zdania oznajmującego, czyli zdania, które coś ci mówi. W zdaniu oznajmującym czasownik stoi na drugim miejscu. Pytanie tak/nie nie jest zdaniem oznajmującym. To inny rodzaj zdania, z własną kolejnością.
- W zdaniu oznajmującym czasownik jest drugi:
- W pytaniu tak/nie czasownik jest pierwszy:
Niczego nie trzeba się oduczać. Znasz teraz dwie kolejności i każda należy do swojego rodzaju zdania.
Je i jij: -t znowu znika
W pytaniu tak/nie podmiot zawsze stoi za czasownikiem. Dlatego przy jij i je za każdym razem znika -t, które zostało dodane do tematu, tak jak było na poprzedniej lekcji:
Pracujesz w Amsterdamie.
Czy pracujesz w Amsterdamie?
Mieszkasz tutaj.
Czy mieszkasz tutaj?
werkt zmieniło się w werk, a woont w woon. Czasowniki nieregularne robią to samo:
Masz rower.
Czy masz rower?
Tutaj hebt zmieniło się w heb. Czasownik zijn też tak robi: (ty jesteś) zmienia się w ben, kiedy je stoi za nim.
Czy jesteś w domu?
Teraz widzisz, jak jest zbudowane (Ile masz lat?) Jest w nim ben, a nie bent, bo je stoi za czasownikiem.
Kiedy t zostaje
Znika tylko dodane -t. Niektóre czasowniki mają t, które należy do tematu, i to t zostaje. Temat eten to eet, a temat zitten to zit. Porównaj:
| Zdanie oznajmujące | Pytanie | Co się dzieje |
|---|---|---|
| (Czy pracujesz?) | dodane -t znika | |
| (Czy jesz rybę?) | t z tematu zostaje | |
| (Czy tu siedzisz?) | t z tematu zostaje |
Znasz już jeszcze jeden taki przykład: (Jak się nazywasz?) Temat heten to heet, więc t zostaje.
Z grzecznościowym u zawsze zostaje -t:
Czy mieszkasz tutaj? (przyjacielsko)
Czy Pan, Pani tu mieszka? (grzecznie)
Pytania ze słowem pytającym
Drugi rodzaj pytania zaczyna się od słowa pytającego. Znasz je z poziomu A0: (co), (kto), (gdzie), (kiedy), (jak), (dlaczego), (ile) i (który). Słowo pytające mówi rozmówcy, jakiej odpowiedzi chcesz, więc stoi na początku.
Na poprzedniej lekcji określenie czasu, takie jak vandaag, zajmowało pierwsze miejsce, czasownik zostawał drugi, a podmiot przechodził za czasownik. Słowo pytające robi dokładnie to samo:
Dzisiaj pracujesz ty.
Gdzie pracujesz?
i zajmują pierwsze miejsce. Czasownik zostaje drugi, a podmiot stoi za nim.
Dlatego te dwa rodzaje pytań wyglądają inaczej. Słowo pytające zajmuje pierwsze miejsce, więc czasownik może zostać drugi. Pytanie tak/nie nie ma słowa pytającego, więc to sam czasownik idzie na początek. Oto trzy rodzaje zdań obok siebie:
| Rodzaj | Niderlandzki | Kolejność |
|---|---|---|
| Zdanie oznajmujące | podmiot, czasownik, reszta | |
| Pytanie tak/nie | czasownik, podmiot, reszta | |
| Słowo pytające | słowo pytające, czasownik, podmiot |
Słowa pytające w praktyce
W każdym z tych pytań znajdź słowo pytające, czasownik i podmiot:
Co dziś robimy?
Kiedy ona pracuje?
Gdzie oni mieszkają?
Gdzie jest toaleta?
Ile masz dzieci?
Którym autobusem jeździsz?
Podmioty to wij, zij, zij, het toilet i je. Rodzajnik z rzeczownikiem, jak het toilet, też może być podmiotem i też stoi po czasowniku. Oba zij wyglądają tak samo, ale czasownik mówi ci, które jest które: werkt oznacza „ona”, wonen oznacza „oni”.
W pytaniu dwa pierwsze słowa razem zajmują pierwsze miejsce i zostają razem.
Zasady o -t działają też tutaj. je stoi za czasownikiem, więc słyszysz heb i neem, a nie hebt i neemt. Z u zostaje -t. To wyjaśnia też inne pytanie, którego nauczyliśmy się w całości:
Skąd jesteś? (przyjacielsko)
Skąd Pan, Pani jest? (grzecznie)
Najpierw waar, potem czasownik, potem podmiot. Krótkie słowo vandaan należy do waar: razem pytają „skąd?”
Znasz z poziomu A0 pytanie (Kim on jest?): wie, potem czasownik, potem podmiot hij. Ale czasem słowo pytające samo jest podmiotem. W pytaniu (Kto ma rower?) wie to ten, kto go ma. Dlatego nic nie przechodzi za czasownik: wie zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik drugie.
Wat voor: pytanie o rodzaj
Kiedy chcesz wiedzieć, jakiego rodzaju jest jakaś rzecz albo praca, użyj dwóch krótkich słów razem, (jakiego rodzaju), a po nich rzeczownika.
Jaką pracę wykonujesz?
Jaki masz samochód?
Tutaj werk to rzeczownik: praca, którą wykonujesz. Wat voor i rzeczownik razem zajmują pierwsze miejsce, a potem jest zwykła kolejność. Spójrz na czasownik w pierwszym pytaniu: doe, a nie doet. Znasz , a po czasowniku -t znika.
Po voor możesz też postawić een. Oba sposoby są normalne:
Jaki masz samochód?
Ze słowem, którego się nie liczy, takim jak werk, nie ma een.
Odpowiedź: krótka albo pełna
Możesz odpowiedzieć na dwa sposoby. Krótka odpowiedź daje tylko to, o co pytano. Pełna odpowiedź to zwykłe zdanie oznajmujące, więc czasownik znowu stoi na drugim miejscu.
| Pytanie | Krótka odpowiedź | Pełna odpowiedź |
|---|---|---|
W każdej pełnej odpowiedzi ik zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik stoi na drugim. ja i nee z przecinkiem po nich nie zajmują miejsca: stoją przed zdaniem, więc ik nadal jest pierwsze, a czasownik drugi. Pytanie i odpowiedź mają różną kolejność i to normalne.
Żeby powiedzieć „nie”, mów . Możesz dodać zwykłe zdanie oznajmujące:
Nie, mieszkam w Utrechcie.
Jak powiedzieć „nie” w środku zdania, pokaże następna lekcja.
Posłuchaj wszystkiego razem
Jest wieczór i spotykasz sąsiada na schodach. Tym razem to ty zadajesz pytania. Słuchaj zdanie po zdaniu.
| Kto | Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|---|
| Ty | Czy mieszkasz tutaj? | |
| Sąsiad | Tak, mieszkam tutaj. | |
| Ty | Gdzie pracujesz? | |
| Sąsiad | Pracuję w Amsterdamie. | |
| Ty | Jaką pracę wykonujesz? | |
| Sąsiad | Jestem piekarzem. | |
| Ty | Czy masz rower? | |
| Sąsiad | Tak, mam rower. |
Dwa z twoich pytań zaczynają się od czasownika, i , więc są to pytania tak/nie i sąsiad może odpowiedzieć ja. Dwa pozostałe zaczynają się od słowa pytającego. Każda odpowiedź to zwykłe zdanie oznajmujące: po ja i przecinku ik jest pierwsze, a czasownik drugi.
Spróbuj samodzielnie
Zmień każde zdanie w pytanie tak/nie. Postaw czasownik na początku i uważaj na -t po je i jij. Sprawdź z odpowiedziami poniżej.
- Przed tobą stoi przyjaciel. Zapytaj: Czy jesz rybę? Użyj słów i .
- Przed tobą stoi starszy sąsiad. Zapytaj: Czy Pan tu mieszka? Użyj słowa .
Teraz zapytaj ze słowem pytającym. Sąsiad mówi każde z tych zdań. Zadaj pytanie, na które to zdanie odpowiada, użyj słowa z nawiasu i je.
- (zapytaj ze słowem )
- (zapytaj ze słowem )
Odpowiedzi
- : czasownik idzie na początek. Przy wij jest bezokolicznik, hebben.
- : jij stoi za czasownikiem, więc woont traci -t.
- : werkt traci -t.
- : t w eet należy do tematu, więc zostaje.
- : z u czasownik zachowuje -t.
- : waar zajmuje pierwsze miejsce, czasownik zostaje drugi, a je stoi za nim.
- : dwa pierwsze słowa zostają razem na pierwszym miejscu.
Podsumowanie
Umiesz już zadawać dwa rodzaje pytań. Zachowaj tę tabelę i wracaj do niej.
| Rodzaj zdania | Kolejność |
|---|---|
| Zdanie oznajmujące | podmiot, czasownik, reszta |
| Pytanie tak/nie | czasownik, podmiot, reszta |
| Pytanie ze słowem pytającym | słowo pytające, czasownik, podmiot, reszta |
- Na pytanie tak/nie odpowiada się albo . Czasownik idzie na początek, a podmiot zaraz po nim: Czasownik zachowuje formę, z wyjątkiem jij i je:
- Po czasowniku jij i je tracą dodane -t: t, które należy do tematu, zostaje: u zachowuje -t:
- Słowo pytające zajmuje pierwsze miejsce, czasownik zostaje drugi, a podmiot zwykle stoi za nim: Kiedy słowo pytające jest podmiotem, nic nie przechodzi za czasownik:
- pyta o rodzaj:
- Odpowiedz krótko albo pełnym zdaniem w zwykłej kolejności:
- Teraz widzisz, jak są zbudowane trzy pytania, których nauczyliśmy się w całości: , i
Następna lekcja: jak powiedzieć „nie” w środku zdania, za pomocą niet i geen.