A1 · lekcja 21 z 26

Er: jest, są

Ta lekcja pokazuje, jak powiedzieć, że coś gdzieś jest. Będziesz tego używać codziennie, żeby powiedzieć, co jest w pokoju, w ogrodzie albo w sklepie.

Zacznij od posłuchania tego zdania:

  • W ogrodzie jest jakiś mężczyzna.

Posłuchaj pierwszego słowa. Jest małe i lekkie, a sylaby akcentowane przychodzą później, na man i tuin. To małe pierwsze słowo to i o nim jest ta lekcja.

Słowo er

Większość zdania już znasz. Een man to rodzajnik z rzeczownikiem, a in de tuin to grupa słów z przyimkiem, która mówi, gdzie. (De tuin to ogród.) Nowe jest tylko er.

Tutaj er nie nazywa miejsca i nie ma własnego znaczenia. Po prostu zaczyna zdanie i mówi słuchaczowi, że coś gdzieś jest. Reszta zdania mówi co i gdzie. (Niderlandzki używa er także do innych zadań; pokaże je jedna z kolejnych lekcji.)

Tak stoi każda część:

Pierwsze miejsceDrugie miejsceRzeczGdzie
Eriseen manin de tuin.

Er zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik zostaje na drugim miejscu. Po czasowniku przychodzą dwie części: najpierw rzecz, która tam jest, potem miejsce.

Jedna rzecz czy więcej

Posłuchaj czasownika po er w tych dwóch zdaniach:

  • W ogrodzie jest jakiś mężczyzna.

  • Na stole są dwie książki.

W pierwszym zdaniu jest jedna rzecz, więc czasownik to is. W drugim są dwie rzeczy, więc czasownik to zijn.

To może cię zaskoczyć: czasownik nie dopasowuje się do er. Dopasowuje się do rzeczy, która przychodzi po nim. Dla jednej rzeczy użyj formy dla hij, zij i het: . Dla więcej niż jednej użyj bezokolicznika: .

  • (jest) + jedna rzecz albo coś, czego nie liczysz, np. kawa
  • (są) + więcej niż jedna rzecz

Coś nowego: een, liczba albo nic

Zobacz, co przychodzi po er is i er zijn: een man, twee boeken. Te rzeczy są dla słuchacza nowe. Mówisz mu po raz pierwszy, że te rzeczy istnieją.

De i het oznaczają jedną konkretną rzecz, którą znasz i ty, i słuchacz. Een oznacza coś nowego. Dlatego po er nowa rzecz dostaje een, liczbę albo wcale nie ma rodzajnika. Nie dostaje de ani het.

Pies przechodzi od een hond do de hond: najpierw jest nowy, potem oboje go znacie.

  • Jest tu jakiś pies.

  • Pies jest w ogrodzie.

W pierwszym zdaniu pies jest nowy, więc potrzebujesz er. W drugim oboje znacie tego psa, więc zdanie zaczyna się od samego psa, a er znika.

Niderlandzki lubi zaczynać zdanie od czegoś, co oboje znacie, a nową rzecz stawiać później, po czasowniku. Er wypełnia pierwsze miejsce, żeby nowa rzecz mogła przyjść po czasowniku.

Nic tam nie ma: geen

Żeby powiedzieć, że czegoś nie ma, użyj . To znaczy „żaden” albo „ani trochę” i stoi tuż przed rzeczą.

  • Nie ma kawy.

  • Nie ma jabłek.

Kawy nie liczysz, więc czasownik to is. Jabłek jest więcej niż jedno, więc czasownik to zijn. Geen nic w tym nie zmienia.

Jak coś jest ułożone

Wszystko do tej pory możesz powiedzieć z is i zijn i to jest poprawne. Ale Holendrzy lubią powiedzieć trochę więcej: pokazują, jak rzecz jest ułożona. Stoi, leży, siedzi czy wisi? Niderlandzki ma czasownik na każdą z tych sytuacji.

  • (stać)
  • (leżeć płasko)
  • (siedzieć)
  • (wisieć)

Te cztery czasowniki nazywamy czasownikami położenia, bo każdy z nich pokazuje, jak rzecz jest ułożona. staan i zitten już znasz; liggen i hangen są nowe.

Po er czasownik położenia zajmuje miejsce is albo zijn. Nadal znaczy „jest” albo „są” i dodaje, jak rzecz jest ułożona. Oba te zdania są poprawne:

  • Na stole są dwie książki.

  • Na stole są dwie książki.

Książki leżą na stole płasko, więc Holendrzy zwykle mówią to drugie zdanie.

Czasownik położenia dopasowuje się do rzeczy, tak samo jak is i zijn. Dla jednej rzeczy użyj formy dla hij; dla więcej niż jednej użyj bezokolicznika.

Stać i leżeć

Staan jest dla rzeczy, które stoją pionowo, jak samochód, krzesło albo lampa. Rzeczy na nogach albo na kołach też stoją.

  • Przed domem stoi samochód.

Liggen jest dla rzeczy płaskich i dla rzeczy, które leżą na czymś, jak książki i długopisy na stole.

  • Na stole leżą trzy długopisy.

Liggen jest nowy, ale to czasownik regularny, więc jego formy możesz zbudować samodzielnie. Temat to lig: podwójne g zmienia się w jedno, tak jak zitten daje zit.

Ktoliggen (leżeć płasko)
ik
jij, u
hij, zij, het
wij, jullie, zij

Z jedną rzeczą idzie ligt, a z więcej niż jedną liggen.

  • Na stole leży książka.

Siedzieć i wisieć

Zitten jest dla ludzi, którzy siedzą. Jest też dla rzeczy, które są w środku czegoś: w torbie, w pudełku, w kubku albo w samochodzie.

  • W pudełku siedzi kot.

De doos to pudełko. Kot jest w środku, więc niderlandzki używa zitten: zit dla jednej rzeczy, zitten dla więcej niż jednej.

Hangen jest dla rzeczy, które wiszą: na ścianie, na haczyku albo pod sufitem. Z hangen często usłyszysz przyimek aan: aan de muur znaczy „na ścianie”.

  • Na ścianie wisi zegar.

De klok to zegar, a de muur to ściana. Hangen też jest regularny: hangt dla jednej rzeczy, hangen dla więcej niż jednej.

Zaczynamy od miejsca

Wiesz już, że zdanie może zaczynać się od miejsca, np. op de tafel. Miejsce zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik zostaje drugi. Porównaj te dwa zdania:

  • Na stole leży książka.

  • Na stole leży książka.

W drugim zdaniu er zwykle odpada. Miejsce na początku już mówi słuchaczowi, gdzie patrzeć, więc er nie jest potrzebne. Czasownik nadal jest drugi.

Z określeniem czasu jest inaczej. Nie mówi, gdzie patrzeć, więc er zostaje, zaraz po czasowniku.

  • Jutro jest impreza.

Het feest to impreza.

Pytania

Żeby zapytać, czy coś jest, postaw czasownik na początku, jak w każdym pytaniu, na które odpowiadasz „tak” albo „nie”. Er stoi zaraz po czasowniku.

  • Czy jest kawa?

  • Czy są jabłka?

Rzecz nadal decyduje o czasowniku: is dla kawy, zijn dla jabłek. Czasownik położenia działa tak samo:

  • Czy w ogrodzie jest rower?

Małe słowo: nog

Z takimi pytaniami często idzie jedno małe słowo:

  • Czy jest jeszcze mleko?

Tutaj znaczy „jeszcze”. Używasz go, kiedy wcześniej było trochę mleka i chcesz wiedzieć, czy coś zostało. Jeśli nic nie zostało, możesz odpowiedzieć tak:

  • Nie, nie ma mleka.

Spróbuj samodzielnie

Is czy zijn? Wstaw czasownik.

  1. Er … een probleem.
  2. Er … vier stoelen.

Który czasownik położenia? Bezokolicznik jest w nawiasie. Wybierz właściwą formę dla rzeczy.

  1. (staan) Er … een glas op de tafel.
  2. (liggen) Er … twee boeken op het bed.
  3. (zitten) Er … een man in de auto.

Zacznij od miejsca.

  1. Zacznij zdanie z numeru 3 od op de tafel.

Zadaj pytanie.

  1. Zmień to zdanie w pytanie: Er staat een fiets in de tuin.

Twoja kolej. Powiedz, co widzisz w swoim pokoju. Użyj czasownika położenia. Zacznij od: Er staat … / Er ligt … / Er zit … / Er hangt …

Odpowiedzi

  1. (Jest problem.): jedna rzecz, więc is.
  2. (Są cztery krzesła.): więcej niż jedna, więc zijn.
  3. (Na stole stoi szklanka.): stoi pionowo i jest jedna, więc staat.
  4. (Na łóżku leżą dwie książki.): książki leżą płasko i są dwie, więc liggen.
  5. (W samochodzie siedzi mężczyzna.): mężczyzna w samochodzie siedzi i jest jeden, więc zit.
  6. (Na stole stoi szklanka.): miejsce zajmuje pierwsze miejsce, er odpada, a czasownik zostaje drugi.
  7. (Czy w ogrodzie jest rower?): czasownik idzie na początek, a er stoi zaraz po nim.

Twoja kolej: przykładowa odpowiedź to (Na ścianie wisi zegar.) Mów o swoim pokoju i użyj czasownika położenia.

Podsumowanie

Teraz umiesz powiedzieć, co gdzieś jest. Zachowaj tę tabelę.

PowiedzKiedy używaćPrzykład
jedna rzecz albo coś, czego nie liczysz (Jest tu jakiś pies.)
więcej niż jedna rzecz (Na stole są dwie książki.)
rzeczy stojące pionowo, rzeczy na nogach albo na kołach (Przed domem stoi samochód.)
rzeczy płaskie, rzeczy leżące na czymś (Na stole leżą trzy długopisy.)
ludzie, którzy siedzą, rzeczy w torbie, w pudełku, w kubku albo w samochodzie (W pudełku siedzi kot.)
rzeczy na ścianie, na haczyku albo pod sufitem (Na ścianie wisi zegar.)
  • Er nie ma tutaj własnego znaczenia. Zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik zostaje drugi.
  • Rzecz po czasowniku decyduje o czasowniku. Jedna rzecz albo coś, czego nie liczysz: is, staat, ligt, zit, hangt. Więcej niż jedna: zijn, staan, liggen, zitten, hangen.
  • Nowa rzecz dostaje een, liczbę albo nie ma rodzajnika, a nie de czy het. Rzecz, którą oboje znacie, zaczyna zdanie: (Pies jest w ogrodzie.)
  • Niczego nie ma: geen, tuż przed rzeczą: (Nie ma kawy.)
  • Najpierw miejsce: er zwykle odpada: (Na stole leży książka.) Najpierw określenie czasu: er zostaje, zaraz po czasowniku: (Jutro jest impreza.)
  • Pytanie: najpierw czasownik, potem er: (Czy jest jeszcze mleko?) Tutaj nog znaczy „jeszcze”.

Następna lekcja: jeszcze jedno małe słowo, które niczego nie nazywa: het.