A1 · lekcja 22 z 26

Bezosobowe het

Oto kolejne małe słowo, które niczego nie nazywa: het.

Znasz już het jako rodzajnik, na przykład (dom). Znasz je też jako zaimek zastępujący słowo z het. W tej lekcji het ma trzecie zadanie: nie zastępuje niczego.

  • Pada deszcz.

Posłuchaj jeszcze raz. Het jest lekkie i szybkie, a akcent pada na regent. Teraz zapytaj siebie, co tu znaczy het. Czy jest jakaś rzecz, która pada? Nie. Jest tylko deszcz, który leci z nieba.

Podmiot, który nic nie znaczy

Zdanie oznajmujące i pytanie potrzebują podmiotu: kogoś lub czegoś, o czym mówi zdanie. W niderlandzkim podmiotu się nie pomija.

Zwykle podmiotem jest imię, rzeczownik albo zaimek, na przykład ik lub zij. Ale kiedy mówisz o pogodzie, o godzinie albo o jakiejś sytuacji, nie ma osoby ani rzeczy, którą można nazwać. Dlatego niderlandzki używa het jako podmiotu. Nic nie znaczy i niczego nie zastępuje; jest tam tylko dlatego, że zdanie potrzebuje podmiotu.

To jest bezosobowe het: het, które zajmuje miejsce podmiotu, ale nie zastępuje żadnej osoby ani rzeczy.

Pogoda

Bezosobowego het najczęściej użyjesz, mówiąc o pogodzie.

  • Pada deszcz.

  • Pada śnieg.

  • Jest zimno.

  • Jest ciepło.

  • Jest ładna pogoda. (Słowo po słowie: to jest ładna pogoda.)

Są dwa rodzaje zdań o pogodzie. Jedne mają czasownik, który mówi, co robi pogoda, na przykład regent i sneeuwt; taki czasownik kończy się na -t. Inne mają is i przymiotnik, na przykład koud albo warm.

W ostatnim zdaniu jest nowe słowo: (pogoda). To słowo z het bez rodzajnika przed nim, więc mooi nie dostaje -e, tak samo jak w (zimna woda).

Pytania i inne początki zdania

Bezosobowe het jest podmiotem jak każdy inny, więc zmienia miejsce tak jak podmiot. W pytaniu tak/nie czasownik stoi na początku, a het zaraz po nim.

Zdanie oznajmującePytanie
(Czy pada deszcz?)
(Czy jest zimno?)

Zdanie może też zaczynać się od określenia czasu:

  • Zimą jest zimno.

In de winter zajmuje pierwsze miejsce, a czasownik zostaje na drugim. Podmiot stoi wtedy po czasowniku, więc het jest zaraz po is. Nie pomijaj go: zdanie nadal potrzebuje podmiotu.

Jak się czujesz

Porównaj te dwa zdania:

  • Jest zimno. (pogoda)

  • Jest mi zimno. (ty)

Pierwsze mówi o pogodzie, a drugie o tobie. Słowo po słowie ik heb het koud to „ja mam to zimno”. Kiedy mówisz, jak się czujesz, niderlandzki nie mówi, że jesteś zimny; mówi, że „masz to zimno”. Teraz to ty jesteś podmiotem, więc ik zajmuje pierwsze miejsce, a het stoi po czasowniku. Nadal niczego nie zastępuje.

  • Jest mi ciepło.

Czasownik to hebben, więc zmienia się razem z osobą, jak już wiesz. Zmieniają się tylko czasownik i osoba; het zostaje.

  • Czy jest ci zimno?

  • Jest mu zimno.

Nie mów Ik ben koud, żeby powiedzieć, jak się czujesz: te słowa nie mówią ludziom, że jest ci zimno. Mów ik heb het koud albo ik heb het warm.

Godzina, dzień, miesiąc

  • Która godzina?

  • Jest trzecia.

  • Jaki to dzień?

  • Jest poniedziałek.

  • Jaki teraz miesiąc?

  • Jest maj.

Co to jest trzecia godzina? Co to jest poniedziałek? Nic konkretnego, więc te zdania też mają bezosobowe het.

Sytuacje

To samo het działa dla całej sytuacji wokół ciebie.

  • Jest tłoczno.

  • Jest późno.

Mów het is druk o zatłoczonej ulicy, o pełnym sklepie albo o pracowitym dniu. Mów het is laat, kiedy jest późna godzina.

Pytanie, jak ktoś się ma

Teraz widzisz, dlaczego w tym pytaniu jest het:

  • Jak się masz?

Hoe zajmuje pierwsze miejsce, gaat to czasownik (chodzi o to, jak coś idzie), het to podmiot, a met je znaczy „z tobą”. Słowo po słowie: „jak idzie to z tobą?”. Tutaj het oznacza wszystko razem: twój dzień, twoją pracę, twoje życie. To nie jest jedna rzecz, którą można nazwać, więc to znowu bezosobowe het.

Oto odpowiedź i pytanie w formie grzecznościowej:

  • U mnie dobrze. (Słowo po słowie: to idzie dobrze.)

  • Jak się Pan, Pani ma? (grzecznie)

Na przystanku autobusowym

Czekasz na autobus w zimowe popołudnie, a obok ciebie stoi sąsiad. Zauważ, jak często wraca het.

KtoNiderlandzkiZnaczenie
TyKtóra jest godzina?
SąsiadJest trzecia.
TyJest zimno.
SąsiadCzy jest ci zimno?
TyJest mi zimno.

Spróbuj samodzielnie

Powiedz to po niderlandzku.

  1. Pada śnieg.
  2. Jest trzecia.
  3. Jest ci ciepło.
  4. Ktoś pyta: Hoe gaat het met je? U ciebie dobrze.

Zmień zdanie.

  1. Ułóż pytanie: Het is koud.
  2. Zacznij od In de winter: Het is koud.

Odpowiedzi

  1. (Pada śnieg.)
  2. (Jest trzecia.)
  3. (Jest mi ciepło.): chodzi o ciebie, więc ik heb het, a nie ik ben.
  4. (U mnie dobrze.)
  5. (Czy jest zimno?): czasownik stoi na początku, a het zaraz po nim.
  6. (Zimą jest zimno.): czasownik zostaje na drugim miejscu, a het stoi po nim.

Twoja kolej. Wyjrzyj przez okno. Powiedz po niderlandzku, jaka jest pogoda, a potem, jak się czujesz. Przykładowa odpowiedź: (Jest ładna pogoda.) (Jest mi ciepło.)

Podsumowanie

Umiesz już używać bezosobowego het. Zachowaj tę tabelę.

Mówisz oMówiszPrzykład
Pogodahet + czasownik albo het is + przymiotnik (Pada deszcz.)
Jak się czujeszik heb het + koud albo warm (Jest mi zimno.)
Godzina, dzień, miesiąchet is + godzina, dzień albo miesiąc (Jest trzecia.)
Sytuacjahet is + przymiotnik (Jest tłoczno.)
Jak idą sprawyhoe gaat het (Jak się masz?)
  • Bezosobowe het zajmuje miejsce podmiotu i niczego nie zastępuje. W zdaniu ik heb het koud stoi po czasowniku i nadal niczego nie zastępuje.
  • Zmienia miejsce jak każdy podmiot i nigdy go nie pomijasz: (Czy jest zimno?) (Zimą jest zimno.)
  • Kiedy mówisz, jak się czujesz, używaj ik heb het koud albo ik heb het warm, a nie Ik ben koud.

Następna lekcja: krótkie i pełne formy zaimków, na przykład je i jij.