A1 · lekcja 20 z 26

Czasowniki rozdzielne i nierozdzielne

Niektóre niderlandzkie czasowniki rozdzielają się w zdaniu na dwie części. Na początku wyglądają dziwnie, ale trzymają się jednej prostej zasady, a słyszysz je codziennie.

Zacznij od posłuchania tego czasownika:

  • dzwonić (przez telefon)

Teraz posłuchaj tego samego czasownika w zdaniu:

  • Dzwonię do Anny.

Słyszysz? Czasownik ma z przodu małe słowo op. W zdaniu op nie stoi już obok bel: przeszło na koniec. O tym jest ta lekcja.

Małe słowo przed czasownikiem

Wiele niderlandzkich czasowników ma z przodu małe słowo. Taką część, dodaną na początku słowa, nazywamy przedrostkiem. W słowie opbellen przedrostek to op. Często przedrostek coś dodaje do znaczenia czasownika albo je zmienia.

Każdy z tych trzech czasowników to przedrostek plus czasownik, który znasz:

CzasownikZ czego się składaZnaczenie
op + bellendzwonić przez telefon
mee + nemenbrać ze sobą
thuis + komenwracać do domu

Znasz bellen (dzwonić przez telefon), nemen (brać) i komen (przychodzić). Małe słowo mee znaczy „ze sobą”, a thuis znaczy „w domu”.

Są dwa rodzaje czasowników z przedrostkiem:

  • Czasownik rozdzielny rozdziela się w zdaniu: przedrostek się odczepia i idzie na koniec.
  • Czasownik nierozdzielny nigdy się nie rozdziela: przedrostek zostaje na stałe.

Zaczynamy od czasowników rozdzielnych, bo to one zaskakują ludzi.

Jak działa czasownik rozdzielny

W zdaniu czasownik rozdzielny rozpada się na dwie części:

  • Część czasownikowa idzie na drugie miejsce, tam gdzie stoi czasownik w każdym zwykłym zdaniu oznajmującym. Zmienia formę, żeby pasowała do podmiotu.
  • Przedrostek idzie na sam koniec zdania. Nigdy się nie zmienia.

Powód jest prosty. Na drugie miejsce przechodzi tylko część czasownikowa. Przedrostek zostaje z tyłu i czeka na samym końcu.

  • Dzwonię do Anny.

  • Biorę ze sobą kawę.

  • On dziś wraca do domu.

Pierwsze miejsceDrugie miejsceTrzecie miejsceSam koniec
IkbelAnnaop.
Ikneemkoffiemee.
Hijkomtvandaagthuis.

Część czasownikowa idzie według wzorów, które już znasz, jak w ik neem i hij komt.

Które czasowniki się rozdzielają? Posłuchaj akcentu

Twoje uszy mogą ci powiedzieć, czy czasownik się rozdziela. W czasowniku rozdzielnym przedrostek to sylaba akcentowana. Poniżej sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami.

Posłuchaj jeszcze raz trzech czasowników z tabeli powyżej i usłysz akcent z przodu: OPbellen, MEEnemen, THUISkomen.

Teraz posłuchaj czasownika z innym rodzajem przedrostka:

  • zaczynać

Tutaj akcent jest w środku: beGINnen. Przedrostek be- jest nieakcentowany, szybki i cichy, a ten czasownik się nie rozdziela.

Wskazówka jest więc taka:

  • Przedrostek jest akcentowany: czasownik się rozdziela.
  • Przedrostek jest nieakcentowany: czasownik nigdy się nie rozdziela.

Ta wskazówka działa prawie przy wszystkich codziennych czasownikach.

Więcej czasowników rozdzielnych

Oto pięć kolejnych czasowników rozdzielnych, każdy ze zdaniem.

CzasownikZnaczeniePrzykład
sprzątać (schoon = czysty) (Ona sprząta dom.)
wstawać (Wstaję o siódmej.)
wychodzić, odchodzić (Jutro wyjeżdżamy.)
porządkować (On porządkuje pokój.)
przyjeżdżać (Pociąg przyjeżdża o dziewiątej.)

Słowo de kamers (pokoje) już znasz. Jeden pokój to de kamer.

Każde zdanie kończy się przedrostkiem: schoon, op, weg, op, aan. A w każdym czasowniku przedrostek jest akcentowany: SCHOONmaken, OPstaan, WEGgaan, OPruimen, AANkomen.

Małe słowa, które już znasz

Niektóre przedrostki to małe słowa, które już znasz. Weźmy op:

  • Stoję na krześle.

  • Wstaję o siódmej.

W pierwszym zdaniu op jest przyimkiem: mówi, gdzie, i stoi przed de stoel. W drugim op stoi samo na samym końcu: jest przedrostkiem czasownika opstaan.

weg też znasz: było już de weg (droga) i op weg naar (w drodze do). Samo po czasowniku weg znaczy „precz” albo „nie ma”. Po czasowniku (być) mówi, że coś zniknęło.

  • Nie ma mojego roweru!

Tutaj weg jest osobnym słowem, po is. W weggaan to samo małe słowo jest przedrostkiem.

Bez względu na długość zdania

Dodaj do zdania więcej słów, a przedrostek i tak czeka na samym końcu.

  • Dzwonię do Anny.

  • Jutro o dziewiątej dzwonię do mamy.

W długim zdaniu op jest daleko od bel i to normalne. Kiedy słuchasz, czekaj na ostatnie słowo, bo ono kończy czasownik.

Nie zostawiaj obu części razem na drugim miejscu. Tego błędu trzeba unikać:

Ik opbel Anna. (niepoprawnie)

Pytania, określenia czasu i polecenia

Zasada się nie zmienia, kiedy zmienia się rodzaj zdania. Część czasownikowa idzie tam, gdzie jest miejsce czasownika, a przedrostek zostaje na samym końcu.

Rodzaj zdaniaPrzykład
Pytanie tak/nie: czasownik idzie na początek (Czy dzwonisz do Anny?)
Pytanie ze słowem pytającym (Kiedy wracasz do domu?)
Najpierw określenie czasu: czasownik nadal jest drugi (Dziś on wraca do domu.)
Polecenie: tryb rozkazujący to temat czasownika (Zadzwoń do mnie jutro.)

Polecenie może być bardzo krótkie. Wtedy przedrostek stoi zaraz po czasowniku:

  • Wstawaj!

Z czasownikiem modalnym obie części znów się łączą

Znasz czasowniki modalne kunnen, moeten, willen i mogen. Czasownik modalny zajmuje drugie miejsce, a drugi czasownik idzie na sam koniec jako bezokolicznik. To to samo miejsce, w którym czeka przedrostek, więc obie części znów łączą się w jedno słowo. Porównaj te zdania z Ik bel Anna op.

  • Muszę zadzwonić do Anny.

  • Ona chce posprzątać dom.

W pierwszym zdaniu moet stoi na drugim miejscu, a opbellen stoi jako jedno słowo na samym końcu. Nie ma już czego rozdzielać.

Czasowniki nierozdzielne

Teraz drugi rodzaj. Niektóre przedrostki nigdy nie są akcentowane i nigdy się nie odczepiają. To głównie be-, ge-, ver-, ont- i her-. Czasownik z jednym z tych przedrostków jest nierozdzielny.

W każdym czasowniku poniżej przedrostek jest szybki i nieakcentowany, a akcent pada zaraz po nim.

CzasownikZnaczenieAkcent
zaczynaćbeGINnen
wierzyćgeLOven
zapominaćverGEten
rozumiećbeGRIJpen
spotykaćontMOEten

Te czasowniki są łatwe. Zostaw czasownik jako jedno słowo i postaw właściwą formę na drugim miejscu. Na końcu nic nie czeka.

  • On zaczyna o dziewiątej.

  • Wierzę w to.

  • Zapominam książki.

  • Ona tego nie rozumie.

  • Spotykamy się z Anną.

Jednego z tych czasowników już używasz:

  • Czy może Pan, Pani to powtórzyć?

Ten czasownik to herhalen, z her-. To pytanie, więc czasownik modalny kunt idzie na początek, a herhalen stoi w całości na samym końcu.

Spróbuj samodzielnie

Czy się rozdziela? W każdym czasowniku posłuchaj, która sylaba jest akcentowana. Powiedz: rozdzielny czy nierozdzielny.

Wstaw obie części. Użyj czasownika z nawiasu. Część czasownikowa idzie na drugie miejsce, a przedrostek czeka na samym końcu.

  1. (opstaan) Zij … om zeven uur …
  2. (meenemen) Wij … koffie …

Zadaj pytanie.

  1. Zmień to zdanie w pytanie tak/nie: De trein komt om negen uur aan.

Użyj czasownika modalnego.

  1. (opruimen) Hij moet de kamer …

Twoja kolej. Powiedz, o której wstajesz. Zacznij od: Ik sta om … uur op.

Odpowiedzi

  1. Rozdzielny. Przedrostek jest akcentowany: AANkomen.
  2. Nierozdzielny: ontMOEten.
  3. Rozdzielny: SCHOONmaken.
  4. Nierozdzielny: geLOven.
  5. (Ona wstaje o siódmej.): z zij idzie staat, a op czeka na samym końcu.
  6. (Bierzemy ze sobą kawę.): z wij idzie nemen, a mee czeka na samym końcu.
  7. (Czy pociąg przyjeżdża o dziewiątej?): część czasownikowa idzie na początek, a aan zostaje na samym końcu.
  8. (On musi posprzątać pokój.): z czasownikiem modalnym obie części znów są jednym słowem na samym końcu.

Twoja kolej: przykładowa odpowiedź to (Wstaję o siódmej.) Podaj swoją godzinę, zapisaną słowem.

Podsumowanie

Teraz umiesz używać czasowników z przedrostkiem. Zachowaj tę tabelę.

Czasowniki rozdzielneCzasowniki nierozdzielne
Akcentna przedrostku: OPbellennie na przedrostku: beGINnen
Przedrostkina przykład op, aan, mee, weg, thuis, schoongłównie be-, ge-, ver-, ont-, her-
W zdaniuczęść czasownikowa na drugim miejscu, przedrostek na samym końcuwłaściwa forma na drugim miejscu, jako jedno słowo
Przykład (Dzwonię do Anny.) (On zaczyna o dziewiątej.)
Z czasownikiem modalnymznów jedno słowo na samym końcu: (Muszę zadzwonić do Anny.)na samym końcu, jak zawsze: (Czy może Pan, Pani to powtórzyć?)
  • Przedrostek czeka na samym końcu bez względu na długość zdania: w zdaniu oznajmującym, w pytaniu, po określeniu czasu i w poleceniu.
  • Bez czasownika modalnego nigdy nie zostawiaj obu części razem na drugim miejscu.
  • Małe słowo weg po is znaczy „nie ma, zniknęło”: (Nie ma mojego roweru!)

Następna lekcja: jak powiedzieć, że coś gdzieś jest.