Czasowniki rozdzielne i nierozdzielne
Niektóre niderlandzkie czasowniki rozdzielają się w zdaniu na dwie części. Na początku wyglądają dziwnie, ale trzymają się jednej prostej zasady, a słyszysz je codziennie.
Zacznij od posłuchania tego czasownika:
dzwonić (przez telefon)
Teraz posłuchaj tego samego czasownika w zdaniu:
Dzwonię do Anny.
Słyszysz? Czasownik ma z przodu małe słowo op. W zdaniu op nie stoi już obok bel: przeszło na koniec. O tym jest ta lekcja.
Małe słowo przed czasownikiem
Wiele niderlandzkich czasowników ma z przodu małe słowo. Taką część, dodaną na początku słowa, nazywamy przedrostkiem. W słowie opbellen przedrostek to op. Często przedrostek coś dodaje do znaczenia czasownika albo je zmienia.
Każdy z tych trzech czasowników to przedrostek plus czasownik, który znasz:
| Czasownik | Z czego się składa | Znaczenie |
|---|---|---|
| op + bellen | dzwonić przez telefon | |
| mee + nemen | brać ze sobą | |
| thuis + komen | wracać do domu |
Znasz bellen (dzwonić przez telefon), nemen (brać) i komen (przychodzić). Małe słowo mee znaczy „ze sobą”, a thuis znaczy „w domu”.
Są dwa rodzaje czasowników z przedrostkiem:
- Czasownik rozdzielny rozdziela się w zdaniu: przedrostek się odczepia i idzie na koniec.
- Czasownik nierozdzielny nigdy się nie rozdziela: przedrostek zostaje na stałe.
Zaczynamy od czasowników rozdzielnych, bo to one zaskakują ludzi.
Jak działa czasownik rozdzielny
W zdaniu czasownik rozdzielny rozpada się na dwie części:
- Część czasownikowa idzie na drugie miejsce, tam gdzie stoi czasownik w każdym zwykłym zdaniu oznajmującym. Zmienia formę, żeby pasowała do podmiotu.
- Przedrostek idzie na sam koniec zdania. Nigdy się nie zmienia.
Powód jest prosty. Na drugie miejsce przechodzi tylko część czasownikowa. Przedrostek zostaje z tyłu i czeka na samym końcu.
Dzwonię do Anny.
Biorę ze sobą kawę.
On dziś wraca do domu.
| Pierwsze miejsce | Drugie miejsce | Trzecie miejsce | Sam koniec |
|---|---|---|---|
| Ik | bel | Anna | op. |
| Ik | neem | koffie | mee. |
| Hij | komt | vandaag | thuis. |
Część czasownikowa idzie według wzorów, które już znasz, jak w ik neem i hij komt.
Które czasowniki się rozdzielają? Posłuchaj akcentu
Twoje uszy mogą ci powiedzieć, czy czasownik się rozdziela. W czasowniku rozdzielnym przedrostek to sylaba akcentowana. Poniżej sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami.
Posłuchaj jeszcze raz trzech czasowników z tabeli powyżej i usłysz akcent z przodu: OPbellen, MEEnemen, THUISkomen.
Teraz posłuchaj czasownika z innym rodzajem przedrostka:
zaczynać
Tutaj akcent jest w środku: beGINnen. Przedrostek be- jest nieakcentowany, szybki i cichy, a ten czasownik się nie rozdziela.
Wskazówka jest więc taka:
- Przedrostek jest akcentowany: czasownik się rozdziela.
- Przedrostek jest nieakcentowany: czasownik nigdy się nie rozdziela.
Ta wskazówka działa prawie przy wszystkich codziennych czasownikach.
Więcej czasowników rozdzielnych
Oto pięć kolejnych czasowników rozdzielnych, każdy ze zdaniem.
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| sprzątać (schoon = czysty) | (Ona sprząta dom.) | |
| wstawać | (Wstaję o siódmej.) | |
| wychodzić, odchodzić | (Jutro wyjeżdżamy.) | |
| porządkować | (On porządkuje pokój.) | |
| przyjeżdżać | (Pociąg przyjeżdża o dziewiątej.) |
Słowo de kamers (pokoje) już znasz. Jeden pokój to de kamer.
Każde zdanie kończy się przedrostkiem: schoon, op, weg, op, aan. A w każdym czasowniku przedrostek jest akcentowany: SCHOONmaken, OPstaan, WEGgaan, OPruimen, AANkomen.
Małe słowa, które już znasz
Niektóre przedrostki to małe słowa, które już znasz. Weźmy op:
Stoję na krześle.
Wstaję o siódmej.
W pierwszym zdaniu op jest przyimkiem: mówi, gdzie, i stoi przed de stoel. W drugim op stoi samo na samym końcu: jest przedrostkiem czasownika opstaan.
weg też znasz: było już de weg (droga) i op weg naar (w drodze do). Samo po czasowniku weg znaczy „precz” albo „nie ma”. Po czasowniku (być) mówi, że coś zniknęło.
Nie ma mojego roweru!
Tutaj weg jest osobnym słowem, po is. W weggaan to samo małe słowo jest przedrostkiem.
Bez względu na długość zdania
Dodaj do zdania więcej słów, a przedrostek i tak czeka na samym końcu.
Dzwonię do Anny.
Jutro o dziewiątej dzwonię do mamy.
W długim zdaniu op jest daleko od bel i to normalne. Kiedy słuchasz, czekaj na ostatnie słowo, bo ono kończy czasownik.
Nie zostawiaj obu części razem na drugim miejscu. Tego błędu trzeba unikać:
Ik opbel Anna. (niepoprawnie)
Pytania, określenia czasu i polecenia
Zasada się nie zmienia, kiedy zmienia się rodzaj zdania. Część czasownikowa idzie tam, gdzie jest miejsce czasownika, a przedrostek zostaje na samym końcu.
| Rodzaj zdania | Przykład |
|---|---|
| Pytanie tak/nie: czasownik idzie na początek | (Czy dzwonisz do Anny?) |
| Pytanie ze słowem pytającym | (Kiedy wracasz do domu?) |
| Najpierw określenie czasu: czasownik nadal jest drugi | (Dziś on wraca do domu.) |
| Polecenie: tryb rozkazujący to temat czasownika | (Zadzwoń do mnie jutro.) |
Polecenie może być bardzo krótkie. Wtedy przedrostek stoi zaraz po czasowniku:
Wstawaj!
Z czasownikiem modalnym obie części znów się łączą
Znasz czasowniki modalne kunnen, moeten, willen i mogen. Czasownik modalny zajmuje drugie miejsce, a drugi czasownik idzie na sam koniec jako bezokolicznik. To to samo miejsce, w którym czeka przedrostek, więc obie części znów łączą się w jedno słowo. Porównaj te zdania z Ik bel Anna op.
Muszę zadzwonić do Anny.
Ona chce posprzątać dom.
W pierwszym zdaniu moet stoi na drugim miejscu, a opbellen stoi jako jedno słowo na samym końcu. Nie ma już czego rozdzielać.
Czasowniki nierozdzielne
Teraz drugi rodzaj. Niektóre przedrostki nigdy nie są akcentowane i nigdy się nie odczepiają. To głównie be-, ge-, ver-, ont- i her-. Czasownik z jednym z tych przedrostków jest nierozdzielny.
W każdym czasowniku poniżej przedrostek jest szybki i nieakcentowany, a akcent pada zaraz po nim.
| Czasownik | Znaczenie | Akcent |
|---|---|---|
| zaczynać | beGINnen | |
| wierzyć | geLOven | |
| zapominać | verGEten | |
| rozumieć | beGRIJpen | |
| spotykać | ontMOEten |
Te czasowniki są łatwe. Zostaw czasownik jako jedno słowo i postaw właściwą formę na drugim miejscu. Na końcu nic nie czeka.
On zaczyna o dziewiątej.
Wierzę w to.
Zapominam książki.
Ona tego nie rozumie.
Spotykamy się z Anną.
Jednego z tych czasowników już używasz:
Czy może Pan, Pani to powtórzyć?
Ten czasownik to herhalen, z her-. To pytanie, więc czasownik modalny kunt idzie na początek, a herhalen stoi w całości na samym końcu.
Spróbuj samodzielnie
Czy się rozdziela? W każdym czasowniku posłuchaj, która sylaba jest akcentowana. Powiedz: rozdzielny czy nierozdzielny.
Wstaw obie części. Użyj czasownika z nawiasu. Część czasownikowa idzie na drugie miejsce, a przedrostek czeka na samym końcu.
- (opstaan) Zij … om zeven uur …
- (meenemen) Wij … koffie …
Zadaj pytanie.
- Zmień to zdanie w pytanie tak/nie: De trein komt om negen uur aan.
Użyj czasownika modalnego.
- (opruimen) Hij moet de kamer …
Twoja kolej. Powiedz, o której wstajesz. Zacznij od: Ik sta om … uur op.
Odpowiedzi
- Rozdzielny. Przedrostek jest akcentowany: AANkomen.
- Nierozdzielny: ontMOEten.
- Rozdzielny: SCHOONmaken.
- Nierozdzielny: geLOven.
- (Ona wstaje o siódmej.): z zij idzie staat, a op czeka na samym końcu.
- (Bierzemy ze sobą kawę.): z wij idzie nemen, a mee czeka na samym końcu.
- (Czy pociąg przyjeżdża o dziewiątej?): część czasownikowa idzie na początek, a aan zostaje na samym końcu.
- (On musi posprzątać pokój.): z czasownikiem modalnym obie części znów są jednym słowem na samym końcu.
Twoja kolej: przykładowa odpowiedź to (Wstaję o siódmej.) Podaj swoją godzinę, zapisaną słowem.
Podsumowanie
Teraz umiesz używać czasowników z przedrostkiem. Zachowaj tę tabelę.
| Czasowniki rozdzielne | Czasowniki nierozdzielne | |
|---|---|---|
| Akcent | na przedrostku: OPbellen | nie na przedrostku: beGINnen |
| Przedrostki | na przykład op, aan, mee, weg, thuis, schoon | głównie be-, ge-, ver-, ont-, her- |
| W zdaniu | część czasownikowa na drugim miejscu, przedrostek na samym końcu | właściwa forma na drugim miejscu, jako jedno słowo |
| Przykład | (Dzwonię do Anny.) | (On zaczyna o dziewiątej.) |
| Z czasownikiem modalnym | znów jedno słowo na samym końcu: (Muszę zadzwonić do Anny.) | na samym końcu, jak zawsze: (Czy może Pan, Pani to powtórzyć?) |
- Przedrostek czeka na samym końcu bez względu na długość zdania: w zdaniu oznajmującym, w pytaniu, po określeniu czasu i w poleceniu.
- Bez czasownika modalnego nigdy nie zostawiaj obu części razem na drugim miejscu.
- Małe słowo weg po is znaczy „nie ma, zniknęło”: (Nie ma mojego roweru!)
Następna lekcja: jak powiedzieć, że coś gdzieś jest.