A2 · ders 13/31

Cümlenin ortasında kelime sırası

Hollandaca bir cümlenin iki ucunu zaten biliyorsun. İkinci yerdeki fiil özneye uyar; mastar, geçmiş ortacı ya da ayrılabilen bir fiilin ön eki ise en sonda bekler.

Bu ders aradaki her şey hakkında. Kısa bir cümlede orada neredeyse hiçbir şey yoktur. Daha uzun bir cümlede bir kişi, bir zaman, bir yer ve bir şey bulunabilir; o zaman bir sıraya ihtiyacın olur. İyi haber şu: sıra sabittir ve her adımın basit bir nedeni vardır.

Orta alan

Şu iki cümleye bak:

  • Bugün evde çalışıyorum.

  • Dün bahçede çalıştık.

Başlangıçİkinci yerdeki fiilOrta alanEn son
Ikwerkvandaag thuis(hiçbir şey)
Wijhebbengisteren in de tuingewerkt

İkinci yerdeki fiil ile en son arasındaki her şeye orta alan denir. Birinci cümlede tek bir fiil var, bu yüzden en sonu boş.

Ne zaman, nasıl, nerede

Orta alan üç soru kelimesinin sırasını izler: (ne zaman), (nasıl), (nerede). Önce zaman, sonra nasıl, sonra yer gelir.

Bunu yukarıdaki iki cümlede görebilirsin. İkisinde de zaman yerden önce gelir: vandaag, thuis'tan önce; gisteren de in de tuin'den önce.

Şimdi “nasıl”ı ekle. (birlikte) ve (trenle) kelimeleri bir şeyi nasıl yaptığını söyler ve zaman ile yer arasında durur.

  • Yarın trenle Amsterdam'a gidiyorum.

  • Bugün birlikte pazara gidiyoruz.

Ne zaman?Nasıl?Nerede?
morgenmet de treinnaar Amsterdam
vandaagsamennaar de markt

Bir cümlede üçünün birden olması gerekmez. Gerekenleri kullan ve bu sırada tut.

Kısa kelimeler önce gelir

Vurgusuz nesne zamirlerini biliyorsun: me, je, hem, haar, het, ons ve ze; bir de dönüşlülük zamiri zich. Normal bir cümlede bunları hafifçe, ağırlık vermeden söylersin. Bu kadar hafif oldukları için ikinci yerdeki fiilin hemen arkasında dururlar, zaman kelimesinin bile önünde.

  • O yarın beni görüyor.

Önce kısa kelime , sonra zaman kelimesi gelir. Hij ziet morgen me doğru değildir.

İşte orta alanında üç şey olan bir cümle. kelimesini dinle: o kadar hızlı ve hafiftir ki neredeyse kaybolur.

  • Onu dün Amsterdam'da aldım.

Sıra şöyle: kısa kelime het, zaman gisteren ve yer in Amsterdam. Sonra gekocht en sonda bekler.

Aynısı ons ve zich ile de olur. Aşağıdaki birinci cümlede op straat “sokakta” demektir ( sokak demek) ve bu, yerdir.

  • Dün bizi sokakta gördüler.

  • O yarın kendini yıkamıyor.

Bilinen önce, yeni sonra

Şimdi isimler. Bazı isimlerin önünde , , ya da bulunur. (o kitap) dediğinde, hem sen hem dinleyen hangi kitabı kastettiğini bilirsiniz. Böyle bir isme belirli isim denir.

Başka isimlerin önünde ya da bulunur veya hiç tanımlıkları yoktur. (bir kitap) dediğinde dinleyen hangisi olduğunu bilmez. Onun için yenidir ya da herhangi bir kitaptır. Böyle bir isme belirsiz isim denir.

Hollandaca, iki kişinin de zaten bildiği şeyle başlamayı ve yeni bilgiyi sonraya bırakmayı sever. Yani orta alanda:

  • belirli bir isim (de, het, dit, mijn'den sonra) genellikle zaman kelimesinden önce durur,
  • belirsiz bir isim (een, geen'den sonra ya da tanımlıksız) zaman kelimesinden sonra durur.

Kitabın gisteren'e göre nerede durduğuna bak:

  • Kitabı dün okudum. (Hangi kitap olduğunu ikiniz de biliyorsunuz.)

  • Dün bir kitap okudum. (Kitap dinleyen için yeni.)

Bir şeyi alan kişi için kullanılan zamir de, örneğin (ona, erkeğe) ya da (onlara), aynı şekilde çalışır. Önce gelir, ikinci yerdeki fiilin hemen arkasına; yeni şey ise en sona gelir.

  • Yarın onlara bir kitap veriyoruz.

Yani sıra şöyle: alan kişi, zaman, yeni şey. Küçük bir ek daha var. hem ya da hun gibi bir zamirden sonra belirli bir isim zaman kelimesinin arkasında da durabilir. Burada het geld (para) bilinen bir şeydir ve vandaag'dan sonra gelir:

  • Ona bugün parayı veriyorum.

het geld'in vandaag'dan önce geldiği olağan sıra da doğrudur.

niet nereye gelir

Son derslerde kelimesinin cümlenin sıradan öğelerinden sonra geldiğini gördün: özne, fiil, kısa kelimeler, belirli isimler ve zaman kelimesi. Cümlenin sonuna ait kelimelerin önünde durur; örneğin ismiyle birlikte bir edatın ya da mastarın veya geçmiş ortacının önünde. Yani orta alanda niet zaman kelimesinden sonra ve yerden önce gelir.

  • Bugün bahçede çalışmıyorum.

  • Bugün bahçede çalışmadık.

  • O bugün köpeği yıkamadı.

  • O yarın kendini yıkamıyor.

Üçüncü cümlede belirli bir isimdir, bu yüzden zaman kelimesinin ve niet'in önünde durur. Dördüncüsünde önce kısa kelime zich gelir. Belirsiz bir isimle een + niet yerine geen kullanırsın ve geen isminin hemen önünde kalır.

Sıranın tamamı

İşte sıranın tamamı, kendine söyleyebileceğin tek bir satır olarak: kısa, bilinen, ne zaman, yeni, niet, nasıl, nerede.

AdımOraya ne gelirÖrnekler
1. kısavurgusuz zamirlerme, hem, het, ons, zich
2. belirlibelirli isimlerhet boek, de hond
3. ne zamanzamangisteren, vandaag, morgen
4. belirsizbelirsiz isimlereen boek
5. nietolumsuzluk kelimesiniet
6. nasılnasılsamen, met de trein
7. neredeyerin de tuin, naar Amsterdam, op straat

Yedinci adımdan sonra en son gelir: mastar, geçmiş ortacı ya da ön ek.

Bir cümlede yedisini birden neredeyse hiç kullanmazsın. Gerekenleri seç ve sıralarını koru. İşte adımlara göre okunan iki cümle:

  • (Dün bizi sokakta gördüler.) Kısa: ons. Ne zaman: gisteren. Nerede: op straat. Sonra en sonda gezien.
  • (Bugün bahçede çalışmadık.) Ne zaman: vandaag. Niet: niet. Nerede: in de tuin. Sonra en sonda gewerkt.

Başta bir zaman kelimesi

Bir cümlenin özneyle başlaması gerekmez. Birinci yeri bir zaman kelimesi alabilir. Fiil ikinci yerde kalır, özne onun arkasına geçer. Zaman kelimesi orta alandan çıkmıştır; geri kalan her şey sırasını korur.

  • Onu dün Amsterdam'da aldım.

  • Dün onu Amsterdam'da aldım.

Kelimeler aynı. Gisteren başa geçti, ik de heb'in arkasına geçti. het, in Amsterdam ve gekocht yerinden oynamadı. Dikkat et: özne fiilin hemen arkasında, kısa kelimenin önünde gelir.

Kendin dene

Kelimeleri sıraya koy. Önce cümlenin tamamını yüksek sesle söyle, sonra cevaba bak.

  1. Wij hebben / in de tuin / gisteren / gewerkt (Dün bahçede çalıştık.)
  2. Hij ziet / morgen / me (O yarın beni görüyor.)
  3. Ik heb / gelezen / gisteren / het boek (Kitabı dün okudum. Kitabı ikiniz de biliyorsunuz.)
  4. Ik heb / gelezen / een boek / gisteren (Dün bir kitap okudum. Yeni bir kitap.)
  5. Ik werk / in de tuin / vandaag / niet (Bugün bahçede çalışmıyorum.)
  6. Zaman kelimesiyle başla: Ik heb het gisteren in Amsterdam gekocht. (Dün onu Amsterdam'da aldım.)

Şimdi bu ikisini Hollandaca söyle:

  1. Yarın onlara bir kitap veriyoruz.
  2. Bugün birlikte pazara gidiyoruz.

Cevaplar

  1. (Dün bahçede çalıştık.) — zaman yerden önce.
  2. (O yarın beni görüyor.) — kısa kelime me önce gelir.
  3. (Kitabı dün okudum.) — het boek bilinen bir şey, bu yüzden gisteren'in önünde durur.
  4. (Dün bir kitap okudum.) — een boek yeni, bu yüzden gisteren'den sonra gelir.
  5. (Bugün bahçede çalışmıyorum.) — niet zaman kelimesinden sonra, yerin önünde gelir.
  6. (Dün onu Amsterdam'da aldım.) — gisteren başa geçer, ik heb'in arkasına geçer, geri kalanı sırasını korur.
  7. (Yarın onlara bir kitap veriyoruz.)
  8. (Bugün birlikte pazara gidiyoruz.)

Şimdi yüksek sesle iki cümle söyle. Biri dün nerede olduğunu ya da ne yaptığını anlatsın: gisteren ve bir yer kullan. Ötekinde het ya da me gibi kısa bir kelime, ikinci yerdeki fiilin hemen arkasında olsun.

Özet

  • Orta alan, ikinci yerdeki fiil ile en son arasındaki her şeydir.
  • Önce zaman, sonra nasıl, sonra yer: ne zaman, nasıl, nerede.
  • Kısa kelimeler (me, hem, haar, het, ons, zich) ikinci yerdeki fiilin hemen arkasında, zaman kelimesinin önünde durur.
  • Belirli bir isim (de, het, dit, mijn'den sonra) genellikle zaman kelimesinden önce durur. Belirsiz bir isim (een, geen'den sonra ya da tanımlıksız) ondan sonra durur.
  • Niet zaman kelimesinden sonra, yerin ve en sonun önünde durur.
  • Başta duran bir zaman kelimesi orta alandan çıkar. Özne fiilin arkasına geçer, geri kalanı sırasını korur.
NeNereye gelirÖrnek
kısa kelimeen önce (O yarın beni görüyor.)
belirli isimzamandan önce (Kitabı dün okudum.)
belirsiz isimzamandan sonra (Dün bir kitap okudum.)
zaman, nasıl, yerbu sırayla (Yarın trenle Amsterdam'a gidiyorum.)
nietzamandan sonra, yerden önce (Bugün bahçede çalışmıyorum.)
zaman kelimesi baştaözne fiilin arkasına geçer (Dün onu Amsterdam'da aldım.)

Sonraki ders: küçük kelime er yeni bir görevle geri dönüyor.