A2 · ders 17/31

Dat ve omdat: fiil sona gider

İki yeni kelime cümlenin sırasını değiştirir: dat ve omdat. dat ile ne düşündüğünü, ne söylediğini ya da ne bildiğini anlatırsın. omdat ile nedenini söylersin.

Şu bağlaçları zaten biliyorsun: , , , ve . Bunlar iki cümleyi birleştirir ve ikisini de değiştirmez. Bugünkü iki kelime farklı: kendilerinden sonra gelen cümleyi değiştirirler.

Fiil yer değiştirir

Her cümlenin son kelimesini dinle.

  • O bugün çalışıyor.

  • Onun bugün çalıştığını düşünüyorum.

Kelimeler aynı, fiil de aynı. Ama fiilin nerede durduğuna bak. Birinci cümlede werkt ikinci yerde. İkinci cümlede ise en son kelime. Burada da aynısı oluyor:

  • Evdeyim.

  • Evde olduğumu biliyor.

Ben birinci cümlede ikinci yerde, ikinci cümlede ise en sonda.

Ana cümle ve yan cümle

Bunu konuşmak için iki isme ihtiyacın var. Şu cümleyi al: Hij weet dat ik thuis ben.

  • Hij weet ana cümle: normal bir cümle gibi çalışan, fiili ikinci yerde olan kısım.
  • Dat ik thuis ben yan cümle: dat ile başlayan ve ana cümleye bağlı olan kısım. Tek başına tam bir cümle değildir; ana cümleye ihtiyacı vardır.

Fiil en sona gider

Ana cümlede fiil ikinci yerdedir. Yan cümlede önce dat ya da omdat gelir, sonra özne ve geri kalan kısım, fiil de en sonda gelir. Bir yan cümle kurmak için dört adımı izle:

  1. dat ya da omdat ile başla.
  2. Özneyi söyle: kimden ya da neden söz ettiğini.
  3. Geri kalanı söyle.
  4. Fiille bitir.

Fiil her zamanki biçimini korur; yalnızca yeri değişir. Dinlerken yan cümlenin sonunu bekle, çünkü fiil orada gelir.

Dat: düşündüğün, söylediğin ya da bildiğin şey

dat'ı düşünceler ve sözlerle ilgili fiillerden sonra kullanırsın.

Ne yapıyorsunFiilÖrnek
düşünmek (düşünmek) (Onun bugün çalıştığını düşünüyorum.)
söylemek (söylemek) (Yorgun olduğunu söylüyor.)
bilmek (bilmek) (Saat sekizde çalıştığını biliyorum.)
bir fikri olmak (düşünmek, bir fikri olmak) (Bence ders eğlenceli.)
ummak (ummak) (Yarın geleceğini umuyorum.)

Dikkat: dat'ı bir işaret kelimesi olarak da biliyorsun.

  • O ne?

Orada dat uzaktaki bir şey demektir. Bugünkü cümlelerdeki dat ise hiçbir şey anlamına gelmez. Bir yan cümle açar. İkisini ayırt edebilirsin, çünkü yeni dat'ın arkasından küçük ama tam bir mesaj gelir: bir özne ve sonda bir fiil.

niet nereye gider?

A2 Ders 10'da şunu öğrendin: kelimesi, cümlenin en sonuna ait olan kelimelerin önünde durur. Bu hâlâ geçerli. Yan cümlede fiil her zaman en sondadır, bu yüzden niet o fiilin önüne gelir.

  • Bugün gelmeyeceğini söylüyor.

Fiilden önce edatlı bir ifade varsa niet o ifadenin önüne gelir: dat hij niet in Amsterdam werkt (Amsterdam'da çalışmadığını).

Omdat: neden söylemek

Neden bildiren kelimesini biliyorsun. (çünkü) de neden bildirir. İkisi de şu soruyu cevaplar: (Neden?) Anlam aynı, ama kelime sırası farklı.

  • Evde kalıyorum, çünkü yorgunum.

  • Evde kalıyorum, yorgun olduğum için.

want'tan sonra ikinci kısım normal bir cümledir ve ben fiili ikinci yerdedir. omdat'tan sonra fiil sona gider: ik moe ben.

A1 Ders 19'daki örtme testi farkı gösterir. want'ı örtersen geriye iki doğru cümle kalır: Ik blijf thuis. ve Ik ben moe. omdat'ı örtersen geriye Ik moe ben. kalır, bu da doğru bir cümle değildir. omdat'ın want gibi bir bağlaç olmadığını böyle anlarsın: o bir yan cümle başlatır.

  • Hasta olduğu için çalışmıyor.

  • Çalıştığı için gelmiyor.

Birden fazla fiil

Bazen bir yan cümlede iki fiil olur. O zaman ikisi de birlikte en sona gider.

  • Bugün çalışması gerekiyor.

  • Bugün çalışması gerektiğini düşünüyorum.

Önce modal fiil moet gelir, sonra mastar werken.

Yardımcı fiilli geçmiş zaman da aynı şekilde çalışır: yardımcı fiil ve geçmiş ortacı sonda yan yana durur.

  • Kitabı okudu.

  • Kitabı okuduğunu söylüyor.

Geçmiş ortacıyla bu iki fiili sık sık ters sırada da duyarsın: ve . İkisi de doğrudur.

Bu, zijn ile de böyle çalışır. thuisgebleven'in tek kelime olduğuna dikkat et.

  • Dün evde kaldım.

  • Dün evde kaldığımı biliyor.

Son olarak ayrılabilen bir fiil. Ana cümlede ön eki ayrılır ve fiilden uzakta, en sona gider. Yan cümlede fiil zaten en sondadır, bu yüzden ön ek ayrılmaz ve fiil yeniden tek kelime olarak yazılır.

  • Saat altıda eve geliyor.

  • Saat altıda eve geldiğini düşünüyorum.

Önce yan cümle

Yan cümle başa da gelebilir. O zaman bütün yan cümle, tıpkı bir zaman kelimesi gibi, tek bir bütün olarak cümlenin birinci yerini alır. Bir zaman kelimesinden sonra ne olduğunu biliyorsun (A1 Ders 5): fiil ikinci yerde kalır, özne de ondan sonra gelir.

  • Bugün Amsterdam'da çalışıyorum.

Bütün bir yan cümle de aynı işi görebilir. O zaman cümle büyük harfle, şöyle başlar: .

  • Yorgun olduğum için evde kalıyorum.

Virgüle bak. Virgülden önce yan cümle kendi fiiliyle, ben ile biter. Virgülden sonra ana cümle kendi fiiliyle, blijf ile başlar. Böylece iki fiil yan yana durur: .

Yan cümle birinci yeri aldığı için ana cümlenin fiili ikinci yeri alır, hemen virgülden sonra; ardından özne gelir: blijf ik, ik blijf değil.

  • Yağmur yağdığı için evde kalıyorum.

  • Hasta olduğu için bugün çalışmıyor.

  • Çalışması gerektiği için gelmiyor.

Daarom: sonuç

kelimesi "o yüzden" demektir. dus gibi sonucu bildirir. Bir yan cümle başlatıyormuş gibi görünebilir, ama başlatmaz. Tıpkı bir zaman kelimesi gibi kendi cümlesinin birinci yerini alır, bu yüzden fiil hemen arkasından gelir.

  • Yorgunum, o yüzden evde kalıyorum.

  • Yağmur yağıyor. O yüzden otobüse biniyorum.

Asla daarom ik blijf thuis deme. daarom'dan sonra fiil hemen gelir: daarom blijf ik. dus'tan sonra normal sırayı koruyabilirsin, ama daarom'dan sonra koruyamazsın.

Söylemenin üç yolu

İşte üç şekilde anlatılan tek bir hikâye.

KelimeNe oluyorÖrnek
normal sıra (Evde kalıyorum, çünkü yorgunum.)
fiil en sona gider (Evde kalıyorum, yorgun olduğum için.)
fiil hemen daarom'dan sonra gelir (Yorgunum, o yüzden evde kalıyorum.)

want ile neden her zaman ikinci gelir: önce ne yaptığın, sonra nedeni. omdat ile neden ikinci de gelebilir, birinci de; bunu Omdat ik moe ben, blijf ik thuis. cümlesinde gördün. daarom ile önce nedeni söylersin, sonra ne yaptığını.

Kendin dene

Her cevabı önce yüksek sesle söyle, sonra kontrol et.

dat ile bir yan cümle kur.

  1. Hij weet dat ile başla. Şunu söyle: Ik ben thuis.
  2. Zij zegt dat ile başla. Şunu söyle: Ze heeft het boek gelezen.
  3. Ik denk dat ile başla. Şunu söyle: Hij komt om zes uur thuis.

niet ekle.

  1. Bunu niet ile söyle: Zij zegt dat ze vandaag komt.

Bir neden söyle.

  1. İki cümleyi omdat ile birleştir: Hij komt niet. Hij werkt.
  2. Omdat ile başla: Ik blijf thuis, want ik ben moe.

Hatayı düzelt.

  1. Bu cümle yanlış. Düzelt: Ik ben moe, daarom ik blijf thuis.

Cevaplar

  1. (Evde olduğumu biliyor.)
  2. (Kitabı okuduğunu söylüyor.)
  3. (Saat altıda eve geldiğini düşünüyorum.) — ayrılabilen fiil yeniden tek kelime olur.
  4. (Bugün gelmeyeceğini söylüyor.) — niet sondaki fiilin önüne gelir.
  5. (Çalıştığı için gelmiyor.)
  6. (Yorgun olduğum için evde kalıyorum.) — ben ve blijf fiilleri yan yana durur.
  7. (Yorgunum, o yüzden evde kalıyorum.) — daarom'dan sonra fiil hemen gelir.

Aferin. Şimdi bugün yaptığın bir şeyi al ve onu neden yaptığını söyle. Üç kez söyle: bir kez want ile, bir kez omdat ile, bir kez de daarom ile.

Özet

  • Dat ve omdat bir yan cümle başlatır. en ya da want gibi bağlaç değildirler.
  • Yan cümlede fiil en sona gider. Biçimini korur; yalnızca yeri değişir.
  • Dat, denken, zeggen, weten, vinden ve hopen gibi fiillerden sonra gelir. İşaret kelimesi değildir.
  • Niet sondaki fiilin önüne ya da edatlı bir ifadenin önüne gelir.
  • Bütün fiiller birlikte en sona gider ve ayrılabilen fiil yeniden tek kelime olur.
  • Başta duran yan cümle birinci yeri alır, bu yüzden ana cümlenin fiili hemen virgülden sonra gelir. Daarom sonucu bildirir ve fiil hemen arkasından gelir.
FikirÖrnek
fiil en sona gider (Onun bugün çalıştığını düşünüyorum.)
niet (Bugün gelmeyeceğini söylüyor.)
önce yan cümle (Yorgun olduğum için evde kalıyorum.)
daarom (Yağmur yağıyor. O yüzden otobüse biniyorum.)

Sonraki ders: yan cümle başlatan başka kelimeler, bu kez zamanla ilgili.