A2 · lekcja 4 z 31

Imperfectum: czasowniki regularne

Niderlandzki ma drugi sposób mówienia o przeszłości: jedno słowo, bez czasownika posiłkowego. Porównaj te dwa zdania.

  • Pracowałem wczoraj.

  • Pracowaliśmy w Amsterdamie.

Pierwsze zdanie jest w czasie przeszłym złożonym, który już znasz. Ma czasownik posiłkowy na drugim miejscu i imiesłów czasu przeszłego na samym końcu.

Drugie zdanie ma tylko jeden czasownik: werkten. Nie ma czasownika posiłkowego ani ge-. Ta przeszłość to czas przeszły prosty: czas przeszły w jednym czasowniku. (Podręczniki nazywają go imperfectum.)

Imiesłów czasu przeszłego budowaliśmy tak: ge- przed tematem i -t albo -d na końcu. W czasie przeszłym prostym pomijasz ge- i zostawiasz końcówkę, z jedną dodatkową literą, e. Dostajesz więc -te albo -de.

Tylko dwie formy

Dla jednej osoby albo rzeczy czas przeszły prosty kończy się na -te albo -de. Dla więcej niż jednej kończy się na -ten albo -den. Oto wszystkie sześć form czasownika (pracować).

Liczba pojedynczaLiczba mnoga

Są tylko dwa różne słowa: werkte i werkten. Oba mówią, że ktoś „pracował”. Dla jednej osoby albo rzeczy forma jest zawsze taka sama, także dla u, zij (ona) i het. Dla więcej niż jednej forma też jest zawsze taka sama.

To łatwiejsze niż czas teraźniejszy, w którym czasownik ma trzy formy i trzeba dodawać albo odejmować -t. W czasie przeszłym prostym są tylko dwie formy i nie musisz myśleć o -t.

Te dwie formy różnią się tylko -n na końcu. W codziennej mowie to -n często prawie nie słychać, ale w piśmie jest zawsze, więc zawsze je pisz, gdy chodzi o więcej niż jedną osobę albo rzecz.

Która końcówka: -te czy -de?

Końcówkę wybierasz tak samo jak przy imiesłowie czasu przeszłego: patrzysz na ostatnią literę surowego tematu. Surowy temat to bezokolicznik bez -en, bez żadnych innych zmian: wonen daje won, bellen daje bell.

  • Jeśli surowy temat kończy się na spółgłoskę bezdźwięczną (t, k, f, s, ch albo p), użyj -te i -ten.
  • Jeśli kończy się na jakąkolwiek inną literę, użyj -de i -den.

Tutaj słychać różnicę. Posłuchaj , a potem : najpierw t, potem d.

Czasowniki, których temat kończy się już na t albo d, potrzebują jeszcze jednego kroku w pisowni. Pokaże go jedna z dalszych lekcji, więc ta lekcja je pomija.

Spółgłoska bezdźwięczna: -te i -ten

Oto znowu , z dwoma innymi czasownikami. Surowe tematy to werk, kok i mak. Wszystkie trzy kończą się na k, spółgłoskę bezdźwięczną, więc dostają -te i -ten.

BezokolicznikSurowy tematLiczba pojedynczaLiczba mnoga
(pracować)werk
(gotować)kok
(robić)mak

Surowy temat wybiera tylko końcówkę. Samo słowo budujesz na temacie. Temat koken to kook, a temat maken to maak, więc długa samogłoska zachowuje podwójną literę: kook + te, maak + te.

Każda inna litera: -de i -den

(mieszkać gdzieś) ma surowy temat won. Kończy się na n, które nie jest spółgłoską bezdźwięczną, więc dostaje -de i -den.

Liczba pojedynczaLiczba mnoga

Jeszcze trzy czasowniki działają tak samo.

BezokolicznikSurowy tematLiczba pojedynczaLiczba mnoga
(grać)spel
(uczyć się)ler
(dzwonić do kogoś)bell

Tematy to speel, leer i bel. W bellen podwójne l jest tylko po to, żeby samogłoska przed -en została krótka. Temat bel potrzebuje tylko jednego l: bel + de = belde.

Gdy temat ukrywa v albo z

Uważaj na (żyć) i (podróżować). Ich tematy to leef i reis, które kończą się na f i s. To spółgłoski bezdźwięczne, więc jeśli spojrzysz na temat, wybierzesz -te, a to błąd.

Na końcu tematu v pisze się jako f, a z jako s. Surowy temat pokazuje prawdziwe litery: lev i reiz. Kończą się na v i z, które nie są bezdźwięczne, więc te czasowniki dostają -de i -den.

  • on żył

  • podróżowaliśmy

leefte i reiste to nie są słowa. Dlatego końcówkę zawsze wybieraj według surowego tematu, nigdy według tematu.

W zdaniu

Czas przeszły prosty stoi na drugim miejscu, tak jak czasownik w czasie teraźniejszym. Nie ma czasownika posiłkowego ani imiesłowu czasu przeszłego na końcu: jeden czasownik robi całą robotę.

  • Pracowaliśmy w Amsterdamie.

  • Ona mieszkała w Utrechcie.

  • On zrobił kawę.

  • Oni bawili się na dworze.

Drugie i ostatnie zdanie zaczynają się od . W drugim chodzi o jedną kobietę, w ostatnim o grupę, i tylko koniec czasownika mówi ci, o kogo: -de czy -den. W piśmie -n zawsze to pokazuje. W szybkiej mowie -n może być słabe, więc słuchaj uważnie i niech pomoże ci reszta rozmowy.

Określenie czasu na początku działa tak samo jak w czasie teraźniejszym. Czasownik zostaje na drugim miejscu, a podmiot przechodzi za niego, jak w lekcji 5 poziomu A1.

  • Kiedyś mieszkałem w Utrechcie. (vroeger znaczy: w przeszłości, wcześniej niż teraz.)

Dwie przeszłości: kiedy której używać

Dlaczego niderlandzki ma dwie przeszłości? Często możesz użyć jednej albo drugiej i obie są poprawne, ale brzmią trochę inaczej. Pomyśl o liście rzeczy do zrobienia i o pudełku starych zdjęć.

  • Czas przeszły złożony jest jak ptaszek na liście: jedna rzecz się wydarzyła i jest skończona.
  • Czas przeszły prosty jest jak stare zdjęcie: pokazuje, jak kiedyś było, albo co robiłeś wiele razy.
  • Pracowałem wczoraj. (jeden dzień, skończone)

  • Codziennie pracowałem w sklepie. (wiele razy)

znaczy „codziennie”. Niektóre słowa dają ci wskazówkę: (wczoraj) często idzie w parze z czasem przeszłym złożonym, a i często z czasem przeszłym prostym. To wskazówki, nie stałe zasady.

Czas przeszły prosty to też przeszłość opowieści. Kiedy ktoś opowiada historię, większość czasowników jest w czasie przeszłym prostym. Krótką historię usłyszysz w następnej lekcji.

Mimo to nie jest to ścisła zasada. W codziennej rozmowie najczęstszy jest czas przeszły złożony, nawet dla rzeczy, które działy się wiele razy. Słuchaj ludzi, a wyczujesz, kiedy pasuje która forma.

Jak kiedyś było

Tutaj czas przeszły prosty opisuje, jak kiedyś wyglądało życie. Słuchaj linijka po linijce.

  • Kiedyś mieszkałem w Utrechcie.

  • Codziennie pracowałem w sklepie.

  • Gotowałem zupę.

  • Dzieci bawiły się na dworze.

Każda linijka pokazuje chwilę z dawnych czasów. W trzeciej linijce gotuje jedna osoba, więc czasownik to kookte. W ostatniej bawi się więcej niż jedno dziecko, więc czasownik to speelden. Nic nie zostaje odhaczone jako skończone; razem te linijki malują obraz.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw powiedz formę z ik każdego czasownika w czasie przeszłym prostym. Najpierw sprawdź ostatnią literę surowego tematu.

  1. (tańczyć)
  2. (płacić kartą)
  3. (śmiać się)
  4. (słuchać)

Teraz postaw czasownik w czasie przeszłym prostym i powiedz całe zdanie.

  1. Mijn vader (werken) in een winkel.
  2. De kinderen (leren) Nederlands.
  3. Wij (reizen) naar Amsterdam.

Odpowiedzi

Formy z ik:

  1. (tańczyłem): surowy temat dans kończy się na s, spółgłoskę bezdźwięczną, więc -te.
  2. (płaciłem kartą): surowy temat pinn kończy się na n, więc -de. Temat ma jedno n: pin + de.
  3. (śmiałem się): surowy temat lach kończy się na ch, spółgłoskę bezdźwięczną, więc -te.
  4. (słuchałem): surowy temat luister kończy się na r, więc -de.

Zdania:

  1. — Mój tata pracował w sklepie. (jedna osoba: -te)
  2. — Dzieci uczyły się niderlandzkiego. (więcej niż jedna osoba: -den)
  3. — Podróżowaliśmy do Amsterdamu. (surowy temat reiz kończy się na z: -den, nie -ten)

Teraz powiedz to na głos. Opowiedz komuś, gdzie kiedyś mieszkałeś, i o jednej rzeczy, którą robiłeś codziennie.

Podsumowanie

  • Czas przeszły prosty to jeden czasownik na drugim miejscu, bez ge- i bez czasownika posiłkowego.
  • Budujesz go na temacie: -te albo -de dla jednej osoby albo rzeczy, -ten albo -den dla więcej niż jednej. Zawsze pisz -n.
  • Końcówkę wybieraj według surowego tematu: spółgłoska bezdźwięczna (t, k, f, s, ch, p) daje -te, każda inna litera daje -de.
  • i ukrywają v i z: , .
  • Czas przeszły złożony to zwykła przeszłość w rozmowie, dla czegoś, co się wydarzyło i jest skończone. Czas przeszły prosty pokazuje, jak kiedyś było i co działo się wiele razy, i jest przeszłością opowieści.
Ostatnia litera surowego tematuLiczba pojedynczaLiczba mnoga
Spółgłoska bezdźwięczna-te: -ten:
Każda inna litera-de: -den:

Następna lekcja: wiele częstych czasowników, na przykład i , nie trzyma się tego wzoru w czasie przeszłym prostym. Zmieniają się na swój sposób.