Imperfectum: czasowniki regularne
Niderlandzki ma drugi sposób mówienia o przeszłości: jedno słowo, bez czasownika posiłkowego. Porównaj te dwa zdania.
Pracowałem wczoraj.
Pracowaliśmy w Amsterdamie.
Pierwsze zdanie jest w czasie przeszłym złożonym, który już znasz. Ma czasownik posiłkowy na drugim miejscu i imiesłów czasu przeszłego na samym końcu.
Drugie zdanie ma tylko jeden czasownik: werkten. Nie ma czasownika posiłkowego ani ge-. Ta przeszłość to czas przeszły prosty: czas przeszły w jednym czasowniku. (Podręczniki nazywają go imperfectum.)
Imiesłów czasu przeszłego budowaliśmy tak: ge- przed tematem i -t albo -d na końcu. W czasie przeszłym prostym pomijasz ge- i zostawiasz końcówkę, z jedną dodatkową literą, e. Dostajesz więc -te albo -de.
Tylko dwie formy
Dla jednej osoby albo rzeczy czas przeszły prosty kończy się na -te albo -de. Dla więcej niż jednej kończy się na -ten albo -den. Oto wszystkie sześć form czasownika (pracować).
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|
Są tylko dwa różne słowa: werkte i werkten. Oba mówią, że ktoś „pracował”. Dla jednej osoby albo rzeczy forma jest zawsze taka sama, także dla u, zij (ona) i het. Dla więcej niż jednej forma też jest zawsze taka sama.
To łatwiejsze niż czas teraźniejszy, w którym czasownik ma trzy formy i trzeba dodawać albo odejmować -t. W czasie przeszłym prostym są tylko dwie formy i nie musisz myśleć o -t.
Te dwie formy różnią się tylko -n na końcu. W codziennej mowie to -n często prawie nie słychać, ale w piśmie jest zawsze, więc zawsze je pisz, gdy chodzi o więcej niż jedną osobę albo rzecz.
Która końcówka: -te czy -de?
Końcówkę wybierasz tak samo jak przy imiesłowie czasu przeszłego: patrzysz na ostatnią literę surowego tematu. Surowy temat to bezokolicznik bez -en, bez żadnych innych zmian: wonen daje won, bellen daje bell.
- Jeśli surowy temat kończy się na spółgłoskę bezdźwięczną (t, k, f, s, ch albo p), użyj -te i -ten.
- Jeśli kończy się na jakąkolwiek inną literę, użyj -de i -den.
Tutaj słychać różnicę. Posłuchaj , a potem : najpierw t, potem d.
Czasowniki, których temat kończy się już na t albo d, potrzebują jeszcze jednego kroku w pisowni. Pokaże go jedna z dalszych lekcji, więc ta lekcja je pomija.
Spółgłoska bezdźwięczna: -te i -ten
Oto znowu , z dwoma innymi czasownikami. Surowe tematy to werk, kok i mak. Wszystkie trzy kończą się na k, spółgłoskę bezdźwięczną, więc dostają -te i -ten.
| Bezokolicznik | Surowy temat | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| (pracować) | werk | ||
| (gotować) | kok | ||
| (robić) | mak |
Surowy temat wybiera tylko końcówkę. Samo słowo budujesz na temacie. Temat koken to kook, a temat maken to maak, więc długa samogłoska zachowuje podwójną literę: kook + te, maak + te.
Każda inna litera: -de i -den
(mieszkać gdzieś) ma surowy temat won. Kończy się na n, które nie jest spółgłoską bezdźwięczną, więc dostaje -de i -den.
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|
Jeszcze trzy czasowniki działają tak samo.
| Bezokolicznik | Surowy temat | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| (grać) | spel | ||
| (uczyć się) | ler | ||
| (dzwonić do kogoś) | bell |
Tematy to speel, leer i bel. W bellen podwójne l jest tylko po to, żeby samogłoska przed -en została krótka. Temat bel potrzebuje tylko jednego l: bel + de = belde.
Gdy temat ukrywa v albo z
Uważaj na (żyć) i (podróżować). Ich tematy to leef i reis, które kończą się na f i s. To spółgłoski bezdźwięczne, więc jeśli spojrzysz na temat, wybierzesz -te, a to błąd.
Na końcu tematu v pisze się jako f, a z jako s. Surowy temat pokazuje prawdziwe litery: lev i reiz. Kończą się na v i z, które nie są bezdźwięczne, więc te czasowniki dostają -de i -den.
on żył
podróżowaliśmy
leefte i reiste to nie są słowa. Dlatego końcówkę zawsze wybieraj według surowego tematu, nigdy według tematu.
W zdaniu
Czas przeszły prosty stoi na drugim miejscu, tak jak czasownik w czasie teraźniejszym. Nie ma czasownika posiłkowego ani imiesłowu czasu przeszłego na końcu: jeden czasownik robi całą robotę.
Pracowaliśmy w Amsterdamie.
Ona mieszkała w Utrechcie.
On zrobił kawę.
Oni bawili się na dworze.
Drugie i ostatnie zdanie zaczynają się od . W drugim chodzi o jedną kobietę, w ostatnim o grupę, i tylko koniec czasownika mówi ci, o kogo: -de czy -den. W piśmie -n zawsze to pokazuje. W szybkiej mowie -n może być słabe, więc słuchaj uważnie i niech pomoże ci reszta rozmowy.
Określenie czasu na początku działa tak samo jak w czasie teraźniejszym. Czasownik zostaje na drugim miejscu, a podmiot przechodzi za niego, jak w lekcji 5 poziomu A1.
Kiedyś mieszkałem w Utrechcie. (vroeger znaczy: w przeszłości, wcześniej niż teraz.)
Dwie przeszłości: kiedy której używać
Dlaczego niderlandzki ma dwie przeszłości? Często możesz użyć jednej albo drugiej i obie są poprawne, ale brzmią trochę inaczej. Pomyśl o liście rzeczy do zrobienia i o pudełku starych zdjęć.
- Czas przeszły złożony jest jak ptaszek na liście: jedna rzecz się wydarzyła i jest skończona.
- Czas przeszły prosty jest jak stare zdjęcie: pokazuje, jak kiedyś było, albo co robiłeś wiele razy.
Pracowałem wczoraj. (jeden dzień, skończone)
Codziennie pracowałem w sklepie. (wiele razy)
znaczy „codziennie”. Niektóre słowa dają ci wskazówkę: (wczoraj) często idzie w parze z czasem przeszłym złożonym, a i często z czasem przeszłym prostym. To wskazówki, nie stałe zasady.
Czas przeszły prosty to też przeszłość opowieści. Kiedy ktoś opowiada historię, większość czasowników jest w czasie przeszłym prostym. Krótką historię usłyszysz w następnej lekcji.
Mimo to nie jest to ścisła zasada. W codziennej rozmowie najczęstszy jest czas przeszły złożony, nawet dla rzeczy, które działy się wiele razy. Słuchaj ludzi, a wyczujesz, kiedy pasuje która forma.
Jak kiedyś było
Tutaj czas przeszły prosty opisuje, jak kiedyś wyglądało życie. Słuchaj linijka po linijce.
Kiedyś mieszkałem w Utrechcie.
Codziennie pracowałem w sklepie.
Gotowałem zupę.
Dzieci bawiły się na dworze.
Każda linijka pokazuje chwilę z dawnych czasów. W trzeciej linijce gotuje jedna osoba, więc czasownik to kookte. W ostatniej bawi się więcej niż jedno dziecko, więc czasownik to speelden. Nic nie zostaje odhaczone jako skończone; razem te linijki malują obraz.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz formę z ik każdego czasownika w czasie przeszłym prostym. Najpierw sprawdź ostatnią literę surowego tematu.
- (tańczyć)
- (płacić kartą)
- (śmiać się)
- (słuchać)
Teraz postaw czasownik w czasie przeszłym prostym i powiedz całe zdanie.
- Mijn vader (werken) in een winkel.
- De kinderen (leren) Nederlands.
- Wij (reizen) naar Amsterdam.
Odpowiedzi
Formy z ik:
- (tańczyłem): surowy temat dans kończy się na s, spółgłoskę bezdźwięczną, więc -te.
- (płaciłem kartą): surowy temat pinn kończy się na n, więc -de. Temat ma jedno n: pin + de.
- (śmiałem się): surowy temat lach kończy się na ch, spółgłoskę bezdźwięczną, więc -te.
- (słuchałem): surowy temat luister kończy się na r, więc -de.
Zdania:
- — Mój tata pracował w sklepie. (jedna osoba: -te)
- — Dzieci uczyły się niderlandzkiego. (więcej niż jedna osoba: -den)
- — Podróżowaliśmy do Amsterdamu. (surowy temat reiz kończy się na z: -den, nie -ten)
Teraz powiedz to na głos. Opowiedz komuś, gdzie kiedyś mieszkałeś, i o jednej rzeczy, którą robiłeś codziennie.
Podsumowanie
- Czas przeszły prosty to jeden czasownik na drugim miejscu, bez ge- i bez czasownika posiłkowego.
- Budujesz go na temacie: -te albo -de dla jednej osoby albo rzeczy, -ten albo -den dla więcej niż jednej. Zawsze pisz -n.
- Końcówkę wybieraj według surowego tematu: spółgłoska bezdźwięczna (t, k, f, s, ch, p) daje -te, każda inna litera daje -de.
- i ukrywają v i z: , .
- Czas przeszły złożony to zwykła przeszłość w rozmowie, dla czegoś, co się wydarzyło i jest skończone. Czas przeszły prosty pokazuje, jak kiedyś było i co działo się wiele razy, i jest przeszłością opowieści.
| Ostatnia litera surowego tematu | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Spółgłoska bezdźwięczna | -te: | -ten: |
| Każda inna litera | -de: | -den: |
Następna lekcja: wiele częstych czasowników, na przykład i , nie trzyma się tego wzoru w czasie przeszłym prostym. Zmieniają się na swój sposób.