Aan het: właśnie coś robię
Dziś nauczysz się mówić, co robisz właśnie teraz.
Wyobraź sobie rozmowę telefoniczną. Przyjaciel pyta, co robisz, a ty stoisz przy kuchence z patelnią w ręku. Możesz odpowiedzieć bardzo krótkim zdaniem:
Gotuję. (Albo: Właśnie gotuję.)
To dobry niderlandzki, ale czas teraźniejszy może wyrażać wiele rzeczy. Ik kook może znaczyć „gotuję, codziennie” albo „gotuję, właśnie teraz”, i zwykle sytuacja pokazuje, o co ci chodzi. Czasem jednak chcesz bardzo wyraźnie powiedzieć, że jesteś w trakcie. Niderlandzki ma na to dwa wzory:
- Wzór pierwszy używa aan het. Pasuje prawie do każdej czynności.
- Wzór drugi używa twojego ciała: siedzisz, leżysz albo stoisz, kiedy coś robisz.
Na końcu poznasz też dwa czasowniki do odkładania rzeczy: zetten i leggen.
Wzór pierwszy: aan het
Właśnie gotuję.
Ona właśnie sprząta.
Właśnie jemy.
Każde zdanie ma trzy części:
- Forma czasownika , która pasuje do podmiotu: , , .
- Dwa małe słowa . Nigdy się nie zmieniają i wymawia się je szybko i lekko.
- Bezokolicznik: koken (gotować), schoonmaken (sprzątać), eten (jeść). On też nigdy się nie zmienia.
Ik kook może znaczyć „codziennie”, ale Ik ben aan het koken nie może: mówi, że jesteś w trakcie gotowania.
Dlaczego aan het? Słowo po słowie aan znaczy „przy”, a het znaczy mniej więcej „to”. Bezokolicznik może działać jak rzeczownik z het, więc het koken to „gotowanie”. Ik ben aan het koken to słowo po słowie „jestem przy gotowaniu”: stoisz przy kuchence, w samym środku pracy.
Nie myl tego z denken aan, czasownikiem z własnym przyimkiem z lekcji 16 poziomu A2. Tam aan należy do czasownika, a po nim stoi rzeczownik:
Myślę o książce.
Tutaj het boek to rzeczownik. We wzorze pierwszym po aan het stoi bezokolicznik.
Gdzie stoją pozostałe słowa
Dodatkowe słowa, na przykład to, co czytasz, albo to, gdzie się bawisz, idą do pola środkowego (lekcja 13 poziomu A2), tak samo jak w czasie przeszłym złożonym. Forma czasownika zijn to pierwszy czasownik, na drugim miejscu, a aan het z bezokolicznikiem stoi na samym końcu.
Właśnie czytam książkę.
Dzieci właśnie bawią się na dworze.
| Pierwsze miejsce | Drugie miejsce | Pole środkowe | Sam koniec |
|---|---|---|---|
| Ik | ben | een boek | aan het lezen |
| De kinderen | zijn | buiten | aan het spelen |
Aan het i bezokolicznik nigdy się nie rozdzielają. Nie mów Ik ben aan het lezen een boek: to, co czytasz, stoi przed aan het.
Czasownik rozdzielny pozostaje tu razem. W zdaniu Ik maak het huis schoon przedrostek schoon sam poszedł na koniec, ale po aan het czasownik zostaje cały:
Właśnie sprzątam dom.
Jak zapytać, co ktoś robi
W pytaniu tak/nie forma zijn stoi na początku. W pytaniu ze słowem pytającym na początku stoi słowo pytające. Posłuchaj obu w rozmowie telefonicznej Toma i Anny.
| Kto | Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|---|
| Tom | Co teraz robisz? | |
| Anna | Właśnie gotuję. | |
| Anna | Czy teraz pracujesz? | |
| Tom | Właśnie pracuję. |
Wat ben je aan het doen? to pytanie, które usłyszysz najczęściej, a doen jest w nim ostatnim słowem.
Jak to powiedzieć w przeszłości
Żeby powiedzieć, co wtedy robiłeś, zmień tylko formę zijn: użyj dla jednej osoby i dla więcej niż jednej osoby (lekcja 5 poziomu A2). Wszystko inne zostaje bez zmian.
Gotowałem, kiedy zadzwoniłeś.
Ik was aan het koken mówi, co się wtedy działo: stałeś przy kuchence. Potem zadzwonił telefon, w jednej chwili w przeszłości. Ta chwila to zdanie podrzędne toen je belde, więc belde idzie na sam koniec.
Wzór drugi: siedzieć, leżeć albo stać
Czasowniki położenia mówią, w jakiej pozycji coś jest: lampa stoi, książka leży, kot siedzi w pudełku. Ludzie też mają swoją pozycję: człowiek siedzi, leży albo stoi.
siedzieć
leżeć, być w pozycji leżącej
stać
Oto jeszcze raz ich formy:
| Czasownik | ik | hij, zij (ona) | wij |
|---|---|---|---|
| siedzieć | |||
| leżeć | |||
| stać |
Najpierw mówisz, w jakiej pozycji jest osoba, a potem, co robi. Między dwoma czasownikami stoi , to samo szybkie, lekkie te co w hoeven te i proberen te.
Siedzę i czytam.
On leży i śpi.
Ona stoi i czeka.
Siedzimy i jemy.
Dodatkowe słowa znowu idą do pola środkowego, przed te:
Siedzę i czytam książkę.
Ona stoi i czeka na autobus.
To więc ten sam szyk co we wzorze pierwszym, tylko z te zamiast aan het.
Jeszcze jeden czasownik działa tak samo: (chodzić). Używaj go dla osoby, która coś robi, chodząc.
On chodzi i śpiewa.
Nowy czasownik zingen znaczy „śpiewać”.
Którego wzoru używać?
Oba wzory mówią „właśnie teraz coś robię” i często oba są poprawne: Ik ben een boek aan het lezen i Ik zit een boek te lezen są w porządku. Jak wybrać:
- Aan het pasuje prawie do każdej czynności, więc używaj go zawsze, gdy nie masz pewności. Pracować można na siedząco, na stojąco albo chodząc, więc przy pracy żadna pozycja nie jest oczywista i mówisz Ik ben aan het werken, jak Tom przez telefon.
- Zitten, liggen albo staan z te pasuje, gdy twoja pozycja jest oczywista i naturalna. Siedzisz, żeby czytać albo jeść, kładziesz się, żeby spać, i stoisz, żeby czekać.
Posłuchaj różnicy w niedzielne popołudnie w domu. Jesteś w kuchni, a pozostali są w różnych miejscach w domu.
Właśnie gotuję.
Ona właśnie sprząta.
Dzieci właśnie bawią się na dworze.
On leży na kanapie i śpi.
Trzy osoby są zajęte i ruszają się, więc dostają aan het. Mężczyzna na kanapie ma oczywistą pozycję, więc dostaje liggen i te. Tutaj de bank to kanapa; to samo słowo znaczy też bank, w którym trzymasz pieniądze.
Odkładanie rzeczy: zetten i leggen
Wróćmy do staan i liggen dla rzeczy. Lampa stoi na stole, a książka na nim leży: po prostu tam są. Ale jak się tam znalazły? Ktoś je tam odłożył, a do tego niderlandzki ma jeszcze dwa czasowniki:
stawiać coś, tak żeby stało
kłaść coś, tak żeby leżało
Najpierw ktoś odkłada rzecz, a potem ona tam stoi albo leży.
| Odkładanie | W jakiej pozycji jest |
|---|---|
| (Stawiam butelkę na stole.) | (Butelka stoi na stole.) |
| (Kładę książkę na stole.) | (Książka leży na stole.) |
De fles stoi pionowo, więc używasz zetten. Książka leży płasko, więc używasz leggen.
Uwaga: i wyglądają podobnie, więc wsłuchaj się w samogłoskę. Zetten ma e jak w pen, a zitten ma i jak w vis. Ik zit znaczy, że siedzę; ik zet znaczy, że coś stawiam.
Oba czasowniki są regularne w czasie teraźniejszym: ik zet, hij zet (temat już kończy się na t, więc nie ma dodatkowego t) oraz ik leg, hij legt.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz każdą odpowiedź na głos, potem sprawdź ją w odpowiedziach.
Ułóż zdanie z aan het.
- Wij + werken
- Zij (jedna kobieta) + een brief + lezen
- Zmień zdanie Zij maakt de keuken schoon. na wzór pierwszy.
Wybierz zitten, liggen albo staan w odpowiedniej formie.
- Hij ... in bed te lezen. (On leży.)
- Wij ... te eten. (Jesteśmy przy stole.)
- Ik ... op de bus te wachten. (Stoję na przystanku.)
Teraz przeszłość.
- Powiedz po niderlandzku: Jedliśmy, kiedy zadzwoniłeś.
Zetten czy leggen? Użyj odpowiedniej formy.
- Ik ... het boek op het bed. (Książka będzie tam leżeć.)
- Ik ... de lamp op de tafel. (Lampa będzie tam stać.)
Odpowiedzi
- Wij zijn aan het werken. (Właśnie pracujemy.)
- Zij is een brief aan het lezen. (Ona właśnie czyta list.) — to, co czytasz, stoi przed aan het.
- Zij is de keuken aan het schoonmaken. (Ona właśnie sprząta kuchnię.) — czasownik rozdzielny zostaje cały na samym końcu.
- Hij ligt in bed te lezen. (On leży w łóżku i czyta.)
- Wij zitten te eten. (Siedzimy i jemy.)
- Ik sta op de bus te wachten. (Stoję i czekam na autobus.) — ik sta, bez -t.
- Wij waren aan het eten toen je belde. (Jedliśmy, kiedy zadzwoniłeś.) — waren, bo to więcej niż jedna osoba.
- Ik leg het boek op het bed. (Kładę książkę na łóżku.)
- Ik zet de lamp op de tafel. (Stawiam lampę na stole.)
Świetnie. Teraz powiedz na głos, co robisz w tej chwili: Ik ben aan het ... albo Ik zit te ..., Ik lig te ..., Ik sta te ....
Podsumowanie
- Ik kook może znaczyć „codziennie” albo „właśnie teraz”. Żeby jasno powiedzieć „właśnie teraz coś robię”, niderlandzki używa dwóch wzorów.
- Wzór pierwszy: forma zijn + aan het + bezokolicznik. Pasuje prawie do każdej czynności; jeśli nie masz pewności, wybierz ten.
- Wzór drugi: zitten, liggen albo staan + te + bezokolicznik, gdy twoja pozycja jest oczywista. Lopen też tak działa.
- W obu wzorach pierwszy czasownik stoi na drugim miejscu, dodatkowe słowa idą do pola środkowego, a bezokolicznik stoi na samym końcu. Po aan het czasownik rozdzielny zostaje cały.
- W przeszłości: was albo waren + aan het + bezokolicznik, często z toen.
- Zetten i leggen służą do odkładania rzeczy; staan i liggen pokazują, w jakiej pozycji coś jest.
| Chcesz powiedzieć | Używasz | Przykład |
|---|---|---|
| Właśnie coś robię | zijn + aan het + bezokolicznik | (Właśnie czytam książkę.) |
| Wtedy coś robiłem | was albo waren + aan het + bezokolicznik | (Gotowałem, kiedy zadzwoniłeś.) |
| Właśnie coś robię, a moja pozycja jest oczywista | zitten, liggen albo staan + te + bezokolicznik | (Ona stoi i czeka na autobus.) |
| Stawiam coś, tak żeby stało | zetten | (Stawiam butelkę na stole.) |
| Kładę coś, tak żeby leżało | leggen | (Kładę książkę na stole.) |
Następna lekcja: małe słowa przed rzeczownikiem, które mówią, ile czegoś jest albo jakie to jest: wszystkie, każdy, niektóre i taki.