A2 · lekcja 30 z 31

Słowotwórstwo

Wypełniasz formularz przy okienku. W jednej rubryce jest (imię). W innej (podpis).

To długie słowa, ale potrafisz je przeczytać. voor znaczy „przed, z przodu”, a naam znaczy „nazwa, imię”, więc imię to nazwa z przodu. hand to ręka, a tekening to rysunek, więc podpis to rysunek zrobiony twoją ręką.

Niderlandzki ma wiele takich długich słów i spotkasz je w formularzach, w listach i na tablicach. Długie słowo wygląda na trudne, ale zwykle wcale nie jest jednym wielkim słowem. To kilka małych części złożonych razem.

Niderlandzki buduje długie słowa na dwa główne sposoby:

  1. Łączy dwa słowa w jedno.
  2. Dodaje do słowa małą końcówkę.

Ta lekcja uczy jednej umiejętności: jak zajrzeć do środka długiego słowa i znaleźć jego części.

Wyrazy złożone: z dwóch słów jedno

Z poziomu A1 wiesz, że słowo zrobione z dwóch połączonych słów to wyraz złożony. Piszesz je jako jedno słowo, bez spacji w środku. Czytaj każdy wiersz od lewej do prawej: najpierw dwie części, potem wyraz złożony.

Pierwsza częśćOstatnia częśćWyraz złożonyZnaczenie
drzwi wejściowe
stół ogrodowy
księgarnia
lekarz rodzinny

arts to inne słowo na lekarza.

Posłuchaj jeszcze raz wyrazów złożonych. Każdy mówi się jednym ciągiem, jak jedno słowo, bez przerwy w środku. Akcent zwykle pada na pierwszą część, tutaj pokazaną wielkimi literami: TUINtafel, BOEKwinkel.

Decyduje ostatnia część

Czy to rodzaj ogrodu, czy rodzaj stołu? To stół. Pierwsza część, tuin, mówi tylko, jaki to stół.

Więc prawie w każdym wyrazie złożonym ostatnia część mówi, czym jest dana rzecz, a pierwsza tylko dodaje trochę informacji.

  • : ostatnia część to deur, więc to drzwi.
  • : ostatnia część to winkel, więc to sklep.
  • : ostatnia część to arts, więc to lekarz.

Ostatnia część daje też rodzajnik. tafel to słowo z de, więc stół ogrodowy też jest słowem z de. Pierwsza część traci swoje własne de albo het, a całe słowo bierze rodzajnik ostatniej części. Dlatego to słowo z de, chociaż huis to słowo z het: deur to słowo z de.

Działa to też w drugą stronę. Posłuchaj: (miasto) i (dom), a potem (ratusz). stad to słowo z de, ale ostatnia część, huis, to słowo z het, więc ratusz jest słowem z het.

To znaczy, że nie musisz uczyć się osobno rodzajnika długiego słowa. Spójrz na ostatnią część: jej rodzajnik jest rodzajnikiem całego słowa.

Dźwięk łączący w środku

Niektóre wyrazy złożone nie mają nic między dwiema częściami, jak huisdeur. Inne mają w środku mały dodatkowy dźwięk, nazywany dźwiękiem łączącym: to dźwięk, który łączy dwie części, ale sam nic nie znaczy. Dwa najczęstsze dźwięki łączące to małe s i lekkie e.

Pierwszy to małe s:

  • plac przed dworcem

To i (plac, duże otwarte miejsce w mieście), a między nimi s. To s słychać i wygląda jak -s w (książka Toma). To samo s jest w (sygnalizacja świetlna): verkeer to ruch drogowy, a licht to światło.

Drugi to lekkie e:

  • półka na książki

To i (półka), a między nimi -en-. Dźwięk łączący to lekkie e, które słyszysz w de i je. Wygląda jak liczba mnoga i tutaj ma to sens: to półka na książki.

Ale nie zawsze chodzi o więcej niż jedną rzecz. Weź (okulary przeciwsłoneczne). To (słońce) i (okulary), a między nimi lekkie e. Słońce jest tylko jedno, więc to lekkie e nie ma nic wspólnego z liczbą mnogą.

Dlaczego dwa n? o w słowie zon jest krótkie, więc musi zostać zamknięte. Przy jednym n to n przeszłoby do następnej sylaby, a o stałoby się długie. Dlatego n pisze się dwa razy: to ta sama zasada pisowni co w słowie katten.

Czy jest zasada, kiedy słowo dostaje dźwięk łączący i jaki? Nie taka, której możesz użyć na tym etapie. Dźwięk łączący jest stały dla każdego słowa, tak jak rodzajnik rzeczownika. Więc ucz się wyrazu złożonego w całości, razem z dźwiękiem łączącym, a kiedy zaglądasz do środka słowa, po prostu go pomiń.

Końcówki, które tworzą nowe słowa

Jest drugi sposób, żeby zbudować długie słowo. Zamiast łączyć dwa słowa, dodajesz małą końcówkę do jednego słowa. Taka końcówka to przyrostek: mała część dodana na końcu słowa, tak jak przedrostek dodaje się z przodu.

Jeden przyrostek już znasz: -je w zdrobnieniu. Zmienia (drzewo) w (drzewko). Przyrostek to ostatnia część, więc decyduje o rodzajniku: każde zdrobnienie to słowo z het.

Niderlandzki ma dużo więcej przyrostków. Ta lekcja pokazuje sześć przydatnych, w czterech małych grupach. Dobra wiadomość: jeśli znasz słowo, nowe słowo przeczytasz prawie od razu. Jeśli znasz ziek, przeczytasz ziekte. Nie musisz samodzielnie tworzyć tych słów. Naucz się rozpoznawać przyrostki, a przeczytasz słowa, które widzisz pierwszy raz w życiu.

Od przymiotnika do rzeczownika: -heid i -te

Dodaj -heid albo -te do przymiotnika, a dostaniesz rzeczownik oznaczający tę cechę, tak jak „wolny” zmienia się w „wolność”. W nowym słowie wciąż słychać przymiotnik.

PrzymiotnikRzeczownikZnaczenie
(wolny)wolność
(zdrowy)zdrowie
(chory)choroba
(ciepły)ciepło

Rzeczownik zrobiony w ten sposób to zawsze słowo z de, bo przyrostek jest ostatnią częścią i decyduje o rodzajniku.

Który z dwóch przyrostków dostaje dane słowo? Nie da się tego zgadnąć, więc ucz się pary, tak jak uczysz się rzeczownika z rodzajnikiem. Na przykład gezond dostaje -heid, a warm dostaje -te.

Stan: -schap

Przyrostek -schap tworzy rzeczownik oznaczający stan, na przykład to, że ktoś się przyjaźni albo się cieszy. Zwykle dodaje się go do rzeczownika.

PoczątekRzeczownikZnaczenie
(przyjaciel)przyjaźń
(radosny)radość, zadowolenie

blij to przymiotnik, więc -schap można dodać też do przymiotnika. Zwróć uwagę na dodatkowe d między blij a -schap.

Wiele takich rzeczowników to słowa z de, jak de vriendschap. Ale kilka częstych to słowa z het, jak (krajobraz). Pochodzi od het land (ziemia, kraj): to cała ziemia, którą widzisz wokół siebie. Więc nie każde słowo z -schap oznacza stan, a rodzajnik nie jest stały. Ucz się rodzajnika razem ze słowem.

Od rzeczownika do przymiotnika: -lijk i -loos

Dwa przyrostki zmieniają rzeczownik w przymiotnik:

  • -lijk znaczy „taki jak to” albo „z tym w sobie”.
  • -loos znaczy „bez”.

Wsłuchaj się w przyrostek na końcu każdego słowa.

RzeczownikPrzymiotnikZnaczenie
(przyjaciel)przyjacielsko
(niebezpieczeństwo)niebezpieczny
(praca)bez pracy (bezrobotny)
(dach)bez dachu (bezdomny)

W słowie vriendelijk między vriend a -lijk pojawia się dodatkowe e.

Słowo vriend było przed chwilą w vriendschap. To samo słowo może dostać różne przyrostki, a przyrostek decyduje, jakie słowo powstaje.

To zwykłe przymiotniki, więc przed rzeczownikiem podlegają tej samej zasadzie -e co wszystkie inne (lekcja 12 poziomu A1). Przykład zobaczysz poniżej.

Od czasownika do przymiotnika: -baar

Przyrostek -baar zwykle znaczy „da się to zrobić”. Dodaje się go do tematu czasownika, czyli bezokolicznika bez -en. W nowym słowie słychać temat.

BezokolicznikTematPrzymiotnikZnaczenie
(czytać)leesda się przeczytać
(płacić)betaalprzystępny cenowo (da się za to zapłacić)

Temat zachowuje długą samogłoskę, więc samogłoskę pisze się dwa razy: lees, betaal. W lees dodatkowo z z lezen zmienia się w s.

Wszystko razem

Znajdź długie słowa w każdym zdaniu i zajrzyj do ich środka.

  • Moje okulary przeciwsłoneczne leżą na stole ogrodowym.

  • Książki w tej księgarni są bardzo przystępne cenowo.

  • Przyjazny mężczyzna stoi przed ratuszem.

  • Jego tekst jest nieczytelny.

de tekst to tekst: słowa, które ktoś napisał.

Spójrz na przymiotniki. vriendelijk dostaje -e i staje się vriendelijke, bo stoi przed man, słowem z de. Ale betaalbaar i leesbaar stoją po czasowniku, więc nie dostają -e.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw zapisz każdą odpowiedź, potem porównaj ją z odpowiedziami poniżej. Jeśli odpowiedź jest po niderlandzku, posłuchaj jej.

Zajrzyj do środka każdego słowa. Podziel je na dwie części i powiedz, co to jest.

  1. de buurvrouw
  2. de winterjas
  3. de tuinstoel

Teraz rodzajnik: de czy het? Decyduje ostatnia część.

  1. de telefoon + het nummer (numer)
  2. het hoofd + de pijn

Na koniec przyrostki.

  1. leesbaar: da się to przeczytać czy nie?
  2. dakloos: z dachem czy bez?
  3. de gezondheid: to rzeczownik czy przymiotnik? Z de czy z het?

Odpowiedzi

  1. : buur + vrouw. Kobieta, która mieszka obok ciebie: sąsiadka. Ostatnia część to vrouw.
  2. de winterjas: winter + jas (płaszcz). Płaszcz na zimę.
  3. de tuinstoel: tuin + stoel (krzesło). Krzesło do ogrodu.
  4. : ostatnia część to nummer, słowo z het. Więc het, chociaż telefoon to słowo z de. Numer telefonu.
  5. : ostatnia część to pijn, słowo z de. Więc de, chociaż hoofd to słowo z het. Ból głowy.
  6. Da się to przeczytać. to lees + baar: da się to przeczytać.
  7. Bez. znaczy „bez dachu”.
  8. Rzeczownik, i to słowo z de: -heid zawsze tworzy słowo z de. to zdrowie.

Podsumowanie

CzęściSłowoRodzajnikZnaczenie
de stad + het huishetratusz
het huis + de artsdelekarz rodzinny
het station + s + het pleinhetplac przed dworcem
het boek + en + de plankdepółka na książki
PrzyrostekTworzyPrzykładyNajważniejsze
-heid, -terzeczownik, zawsze z de, przymiotnik w rzeczownik
-schaprzeczownik, często z de, czasem z het, stan; ucz się rodzajnika
-lijk, -loosprzymiotnik, taki jak to, bez
-baarprzymiotnik, temat + baar: da się to zrobić

Jak zajrzeć do środka długiego słowa:

  1. Zacznij od końca. Widzisz przyrostek? Wtedy wiesz, jakie to słowo.
  2. Nie ma przyrostka? Znajdź ostatnią część. Mówi, czym jest dana rzecz, i daje rodzajnik.
  3. Odetnij przód. Pomiń małe s albo lekkie e w środku: to dźwięk łączący.

Kiedy następnym razem wyjdziesz z domu, czytaj tablice i witryny sklepów. Kiedy zobaczysz długie słowo, zacznij od końca i zajrzyj do środka.

Następna lekcja: jak używać tego, co znasz, w codziennych sytuacjach: e-mail, krótka wiadomość, rozmowa telefoniczna i wizyta w urzędzie.