A2 · lekcja 14 z 31

Er z przyimkami: erop, ermee

Znasz już er z lekcji 21 poziomu A1, gdzie zaczyna zdania takie jak (Jest problem.) W tej roli er nie ma własnego znaczenia; tylko otwiera zdanie. W tej lekcji er dostaje drugą rolę.

Er zastępuje rzecz

W swojej nowej roli er zastępuje rzecz, którą ty i słuchacz już znacie. Ta rzecz została już nazwana, więc nie musisz nazywać jej jeszcze raz.

  • Kot siedzi na książce.

  • Kot siedzi na tym.

W pierwszym zdaniu przyimek op stoi przed (książka). W drugim książki już nie ma, a jej miejsce zajęło . Zobacz, gdzie stoi er: nie po op, tylko przed nim, połączone z nim w jedno słowo. Er + op = .

Tak dzieje się z przyimkami takimi jak , , , i . Niderlandzki prawie nigdy nie stawia słowa oznaczającego rzecz (het albo hem) po przyimku. Zamiast tego rzecz zmienia się w er, a er staje przed przyimkiem.

Er łączy się z przyimkiem

Z rzecząZ er
(na książce) (na tym)
(przed domem) (przed tym)
(o imprezie) (o tym)
(nożem) (tym)

Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Tutaj over znaczy „o”: rozmawiasz o imprezie. A w ostatnim wierszu met zmienia się w mee. Mówisz ermee, nigdy ermet.

Posłuchaj jeszcze raz prawej kolumny. Er jest szybkie i lekkie, a akcent pada na przyimek.

Oto kilka pełnych zdań. Czasownik snijden znaczy „kroić” (ik snijd: kroję).

  • Stoję przed domem.

  • Stoję przed nim.

  • Kroję nożem.

  • Kroję tym.

Tylko dla rzeczy, nigdy dla ludzi

Er zastępuje rzeczy: książkę, nóż, imprezę. Nigdy nie zastępuje osoby. Gdy chodzi o osobę, po przyimku zostaje zaimek w funkcji dopełnienia: hem, haar albo hen.

  • z nim

  • dla niej

  • z nimi

Ten sam przyimek może więc dać dwie odpowiedzi: met hem dla osoby, ermee dla rzeczy. Po prostu zapytaj siebie, czy to osoba.

Uważaj na jedną pułapkę. W lekcji 8 poziomu A1 było, że rzecz, która jest słowem z de, to zwykle hem: (Rower? Widzę go.) To prawda, gdy rzecz jest dopełnieniem czasownika. Po przyimku jest inaczej: rzecz, która jest słowem z de, też zmienia się w er, a nie w hem. Więcej niż jedna rzecz też zmienia się w er, a nie w ze.

Czasowniki z własnym przyimkiem

Niektóre czasowniki zawsze łączą się z tym samym przyimkiem, więc najlepiej uczyć się ich razem. Oto cztery:

  • — czekać na
  • — liczyć na
  • — rozmawiać o
  • — myśleć o

Przy tych czasownikach przyimek nie mówi, gdzie coś jest. Ale działa według tej samej zasady: rzecz po nim zmienia się w er.

  • Czekam na pociąg.

  • Czekam na to.

  • Liczę na twoją pomoc.

  • Liczę na to.

  • Rozmawiamy o imprezie.

  • Rozmawiamy o tym.

  • Myślę o książce.

  • Myślę o tym.

De trein i hulp (pomoc) to słowa z de, więc można by się spodziewać hem. Ale po przyimku jest er: Ik wacht erop. Ik reken erop. (W op je hulp nie ma de, bo przed rzeczownikiem stoi zamiast niego zaimek dzierżawczy je).

Wiele innych czasowników ma swój własny przyimek, a w jednej z kolejnych lekcji poznasz ich więcej.

Er czy daar?

Er jest szybkie i lekkie. Znaczy tylko „ta rzecz znana nam obu”. Gdy chcesz to zaakcentować i powiedzieć „właśnie to”, używasz (tam, to). Daar łączy się z przyimkiem w ten sam sposób. Posłuchaj: er jest miękkie, daar jest mocne.

  • Liczę na to.

  • Właśnie na to liczę.

Daar może też zaczynać zdanie. W tej nowej roli er jest za lekkie, żeby stać na pierwszym miejscu (er, które zaczyna zdania typu „jest/są”, to inna rola). Gdy więc chcesz postawić „to” na początku, niderlandzki używa daar. Wtedy obie części się rozdzielają: daar idzie na początek, a przyimek czeka na końcu.

  • Właśnie na to liczę.

Daar jest na pierwszym miejscu, a czasownik reken na drugim, jak zawsze. Potem przychodzi ik, a op czeka na końcu. Obie części idą na dwa końce zdania, trochę jak przy czasowniku rozdzielnym (lekcja 20 poziomu A1).

Gdy coś stoi pomiędzy

Do tej pory er i przyimek stały razem: erop, eraan. Teraz dodaj do zdania jeszcze jedno słowo.

  • Myślę o tym.

  • Nie myślę o tym.

Kiedy pojawiło się słowo , er i aan się rozdzieliły. Er zostało tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a aan poszło na koniec pola środkowego. To teraz dwa słowa, więc piszesz je osobno.

Oba powody już znasz. Po pierwsze, krótkie słowa, takie jak me, hem i het, są tak lekkie, że stoją tuż za czasownikiem na drugim miejscu, przed określeniem czasu. Er też jest krótkim słowem, więc też tam stoi.

Po drugie, niet stoi przed przyimkiem z jego rzeczownikiem. W zdaniu Ik denk niet aan het boek słowo niet stoi przed aan het boek. Z er książki już nie ma i zostaje tylko aan, ale niet dalej stoi przed nim.

To samo dzieje się z określeniem czasu albo z innymi słowami w polu środkowym:

  • Rozmawiamy o tym dzisiaj.

  • Długo na to czekałem.

Słowo lang znaczy „długi”, tutaj „długo”. Tak są zbudowane te zdania:

Początek i czasownikerPole środkowePrzyimekSam koniec
Ik denkernietaan(nic)
Wij pratenervandaagover(nic)
Ik heberlangopgewacht

Przyimek czeka na końcu pola środkowego, przed bezokolicznikiem albo imiesłowem czasu przeszłego na samym końcu, jeśli tam jakiś jest. Jeśli między er a przyimkiem nic nie stoi, piszesz je jako jedno słowo. Jeśli coś stoi, piszesz dwa słowa.

Pytanie z waar

Gdy pytasz o rzecz, waar zajmuje miejsce er. Uważaj: tutaj waar nie znaczy „gdzie”. Znaczy „co”: na co czekasz, o czym myślisz? A przyimek czeka na końcu, tak jak w Daar reken ik op.

  • Na co czekasz?

  • O czym myślisz?

zajmuje pierwsze miejsce, jak każde słowo pytające. Czasownik jest drugi, je stoi tuż po nim, a op albo aan czeka na końcu. Przyjaciel może odpowiedzieć, nazywając rzecz albo używając er: Ik denk aan het boek. albo Ik denk eraan.

Gdy chodzi o osobę, nie używasz waar. Zamiast tego stawiasz przyimek przed (kto). Oba słowa zostają razem na początku pytania.

  • Na kogo czekasz?

Spróbuj samodzielnie

Powiedz każde zdanie jeszcze raz z er. Najpierw powiedz je na głos, potem sprawdź odpowiedź.

  1. Ik sta voor het huis.
  2. Ik snijd met het mes.
  3. Wij praten over het feest.
  4. Ik wacht op de trein.

Teraz wstaw słowo pomiędzy.

  1. Ik denk aan het boek. Użyj er i dodaj niet.
  2. Ik heb lang op de trein gewacht. Użyj er.

Teraz zapytaj.

  1. Na co czekasz?
  2. Na kogo czekasz?

Odpowiedzi

  1. (Stoję przed nim.)
  2. (Kroję tym.) — met zmienia się w mee.
  3. (Rozmawiamy o tym.)
  4. (Czekam na to.) — de trein to słowo z de, a mimo to jest er.
  5. (Nie myślę o tym.) — niet stoi między er a aan.
  6. (Długo na to czekałem.) — er zostaje tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a op stoi przed imiesłowem czasu przeszłego.
  7. (Na co czekasz?)
  8. (Na kogo czekasz?)

Dobra robota. Teraz powiedz na głos trzy zdania. Wybierz jeden z czterech czasowników. Najpierw powiedz zdanie z rzeczą. Potem powiedz je jeszcze raz z er. Potem powiedz je jeszcze raz z niet między er a przyimkiem.

Podsumowanie

  • Rzecz znana wam obu zmienia się w er, dołączone z przodu przyimka: op het boek zmienia się w erop. Met zmienia się w mee: ermee.
  • Tylko rzeczy zmieniają się w er, także rzeczy, które są słowami z de, i więcej niż jedna rzecz. Przy ludziach zostaje hem, haar i hen.
  • Ucz się czasownika razem z jego przyimkiem: wachten op, rekenen op, praten over, denken aan.
  • Daar to akcentowane „właśnie to”. Żeby postawić „to” na początku, użyj daar, a przyimek czeka na końcu.
  • Gdy coś stoi pomiędzy, er zostaje tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a przyimek czeka na końcu pola środkowego. Razem: jedno słowo. Osobno: dwa.
  • O rzecz pytaj z waar („co”), z przyimkiem na końcu. O osobę: postaw przyimek przed wie.
ZasadaPrzykład
rzecz zmienia się w er + przyimek (Kot siedzi na tym.)
met zmienia się w mee (Kroję tym.)
przy osobie zostaje zaimek w funkcji dopełnienia (z nim)
czasownik z jego przyimkiem (Czekam na to.)
er czy daar (Właśnie na to liczę.)
daar na początku (Właśnie na to liczę.)
słowo pomiędzy (Nie myślę o tym.)
pytanie (Na co czekasz?)

W następnej lekcji er wraca jeszcze raz: z liczbami oraz ze słowami „ktoś” i „coś”.