Er z przyimkami: erop, ermee
Znasz już er z lekcji 21 poziomu A1, gdzie zaczyna zdania takie jak (Jest problem.) W tej roli er nie ma własnego znaczenia; tylko otwiera zdanie. W tej lekcji er dostaje drugą rolę.
Er zastępuje rzecz
W swojej nowej roli er zastępuje rzecz, którą ty i słuchacz już znacie. Ta rzecz została już nazwana, więc nie musisz nazywać jej jeszcze raz.
Kot siedzi na książce.
Kot siedzi na tym.
W pierwszym zdaniu przyimek op stoi przed (książka). W drugim książki już nie ma, a jej miejsce zajęło . Zobacz, gdzie stoi er: nie po op, tylko przed nim, połączone z nim w jedno słowo. Er + op = .
Tak dzieje się z przyimkami takimi jak , , , i . Niderlandzki prawie nigdy nie stawia słowa oznaczającego rzecz (het albo hem) po przyimku. Zamiast tego rzecz zmienia się w er, a er staje przed przyimkiem.
Er łączy się z przyimkiem
| Z rzeczą | Z er |
|---|---|
| (na książce) | (na tym) |
| (przed domem) | (przed tym) |
| (o imprezie) | (o tym) |
| (nożem) | (tym) |
Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Tutaj over znaczy „o”: rozmawiasz o imprezie. A w ostatnim wierszu met zmienia się w mee. Mówisz ermee, nigdy ermet.
Posłuchaj jeszcze raz prawej kolumny. Er jest szybkie i lekkie, a akcent pada na przyimek.
Oto kilka pełnych zdań. Czasownik snijden znaczy „kroić” (ik snijd: kroję).
Stoję przed domem.
Stoję przed nim.
Kroję nożem.
Kroję tym.
Tylko dla rzeczy, nigdy dla ludzi
Er zastępuje rzeczy: książkę, nóż, imprezę. Nigdy nie zastępuje osoby. Gdy chodzi o osobę, po przyimku zostaje zaimek w funkcji dopełnienia: hem, haar albo hen.
z nim
dla niej
z nimi
Ten sam przyimek może więc dać dwie odpowiedzi: met hem dla osoby, ermee dla rzeczy. Po prostu zapytaj siebie, czy to osoba.
Uważaj na jedną pułapkę. W lekcji 8 poziomu A1 było, że rzecz, która jest słowem z de, to zwykle hem: (Rower? Widzę go.) To prawda, gdy rzecz jest dopełnieniem czasownika. Po przyimku jest inaczej: rzecz, która jest słowem z de, też zmienia się w er, a nie w hem. Więcej niż jedna rzecz też zmienia się w er, a nie w ze.
Czasowniki z własnym przyimkiem
Niektóre czasowniki zawsze łączą się z tym samym przyimkiem, więc najlepiej uczyć się ich razem. Oto cztery:
- — czekać na
- — liczyć na
- — rozmawiać o
- — myśleć o
Przy tych czasownikach przyimek nie mówi, gdzie coś jest. Ale działa według tej samej zasady: rzecz po nim zmienia się w er.
Czekam na pociąg.
Czekam na to.
Liczę na twoją pomoc.
Liczę na to.
Rozmawiamy o imprezie.
Rozmawiamy o tym.
Myślę o książce.
Myślę o tym.
De trein i hulp (pomoc) to słowa z de, więc można by się spodziewać hem. Ale po przyimku jest er: Ik wacht erop. Ik reken erop. (W op je hulp nie ma de, bo przed rzeczownikiem stoi zamiast niego zaimek dzierżawczy je).
Wiele innych czasowników ma swój własny przyimek, a w jednej z kolejnych lekcji poznasz ich więcej.
Er czy daar?
Er jest szybkie i lekkie. Znaczy tylko „ta rzecz znana nam obu”. Gdy chcesz to zaakcentować i powiedzieć „właśnie to”, używasz (tam, to). Daar łączy się z przyimkiem w ten sam sposób. Posłuchaj: er jest miękkie, daar jest mocne.
Liczę na to.
Właśnie na to liczę.
Daar może też zaczynać zdanie. W tej nowej roli er jest za lekkie, żeby stać na pierwszym miejscu (er, które zaczyna zdania typu „jest/są”, to inna rola). Gdy więc chcesz postawić „to” na początku, niderlandzki używa daar. Wtedy obie części się rozdzielają: daar idzie na początek, a przyimek czeka na końcu.
Właśnie na to liczę.
Daar jest na pierwszym miejscu, a czasownik reken na drugim, jak zawsze. Potem przychodzi ik, a op czeka na końcu. Obie części idą na dwa końce zdania, trochę jak przy czasowniku rozdzielnym (lekcja 20 poziomu A1).
Gdy coś stoi pomiędzy
Do tej pory er i przyimek stały razem: erop, eraan. Teraz dodaj do zdania jeszcze jedno słowo.
Myślę o tym.
Nie myślę o tym.
Kiedy pojawiło się słowo , er i aan się rozdzieliły. Er zostało tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a aan poszło na koniec pola środkowego. To teraz dwa słowa, więc piszesz je osobno.
Oba powody już znasz. Po pierwsze, krótkie słowa, takie jak me, hem i het, są tak lekkie, że stoją tuż za czasownikiem na drugim miejscu, przed określeniem czasu. Er też jest krótkim słowem, więc też tam stoi.
Po drugie, niet stoi przed przyimkiem z jego rzeczownikiem. W zdaniu Ik denk niet aan het boek słowo niet stoi przed aan het boek. Z er książki już nie ma i zostaje tylko aan, ale niet dalej stoi przed nim.
To samo dzieje się z określeniem czasu albo z innymi słowami w polu środkowym:
Rozmawiamy o tym dzisiaj.
Długo na to czekałem.
Słowo lang znaczy „długi”, tutaj „długo”. Tak są zbudowane te zdania:
| Początek i czasownik | er | Pole środkowe | Przyimek | Sam koniec |
|---|---|---|---|---|
| Ik denk | er | niet | aan | (nic) |
| Wij praten | er | vandaag | over | (nic) |
| Ik heb | er | lang | op | gewacht |
Przyimek czeka na końcu pola środkowego, przed bezokolicznikiem albo imiesłowem czasu przeszłego na samym końcu, jeśli tam jakiś jest. Jeśli między er a przyimkiem nic nie stoi, piszesz je jako jedno słowo. Jeśli coś stoi, piszesz dwa słowa.
Pytanie z waar
Gdy pytasz o rzecz, waar zajmuje miejsce er. Uważaj: tutaj waar nie znaczy „gdzie”. Znaczy „co”: na co czekasz, o czym myślisz? A przyimek czeka na końcu, tak jak w Daar reken ik op.
Na co czekasz?
O czym myślisz?
zajmuje pierwsze miejsce, jak każde słowo pytające. Czasownik jest drugi, je stoi tuż po nim, a op albo aan czeka na końcu. Przyjaciel może odpowiedzieć, nazywając rzecz albo używając er: Ik denk aan het boek. albo Ik denk eraan.
Gdy chodzi o osobę, nie używasz waar. Zamiast tego stawiasz przyimek przed (kto). Oba słowa zostają razem na początku pytania.
Na kogo czekasz?
Spróbuj samodzielnie
Powiedz każde zdanie jeszcze raz z er. Najpierw powiedz je na głos, potem sprawdź odpowiedź.
- Ik sta voor het huis.
- Ik snijd met het mes.
- Wij praten over het feest.
- Ik wacht op de trein.
Teraz wstaw słowo pomiędzy.
- Ik denk aan het boek. Użyj er i dodaj niet.
- Ik heb lang op de trein gewacht. Użyj er.
Teraz zapytaj.
- Na co czekasz?
- Na kogo czekasz?
Odpowiedzi
- (Stoję przed nim.)
- (Kroję tym.) — met zmienia się w mee.
- (Rozmawiamy o tym.)
- (Czekam na to.) — de trein to słowo z de, a mimo to jest er.
- (Nie myślę o tym.) — niet stoi między er a aan.
- (Długo na to czekałem.) — er zostaje tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a op stoi przed imiesłowem czasu przeszłego.
- (Na co czekasz?)
- (Na kogo czekasz?)
Dobra robota. Teraz powiedz na głos trzy zdania. Wybierz jeden z czterech czasowników. Najpierw powiedz zdanie z rzeczą. Potem powiedz je jeszcze raz z er. Potem powiedz je jeszcze raz z niet między er a przyimkiem.
Podsumowanie
- Rzecz znana wam obu zmienia się w er, dołączone z przodu przyimka: op het boek zmienia się w erop. Met zmienia się w mee: ermee.
- Tylko rzeczy zmieniają się w er, także rzeczy, które są słowami z de, i więcej niż jedna rzecz. Przy ludziach zostaje hem, haar i hen.
- Ucz się czasownika razem z jego przyimkiem: wachten op, rekenen op, praten over, denken aan.
- Daar to akcentowane „właśnie to”. Żeby postawić „to” na początku, użyj daar, a przyimek czeka na końcu.
- Gdy coś stoi pomiędzy, er zostaje tuż za czasownikiem na drugim miejscu, a przyimek czeka na końcu pola środkowego. Razem: jedno słowo. Osobno: dwa.
- O rzecz pytaj z waar („co”), z przyimkiem na końcu. O osobę: postaw przyimek przed wie.
| Zasada | Przykład |
|---|---|
| rzecz zmienia się w er + przyimek | (Kot siedzi na tym.) |
| met zmienia się w mee | (Kroję tym.) |
| przy osobie zostaje zaimek w funkcji dopełnienia | (z nim) |
| czasownik z jego przyimkiem | (Czekam na to.) |
| er czy daar | (Właśnie na to liczę.) |
| daar na początku | (Właśnie na to liczę.) |
| słowo pomiędzy | (Nie myślę o tym.) |
| pytanie | (Na co czekasz?) |
W następnej lekcji er wraca jeszcze raz: z liczbami oraz ze słowami „ktoś” i „coś”.