A2 · lekcja 27 z 31

Pisownia czasowników w czasie przeszłym

Znasz już każdą zasadę potrzebną, żeby poprawnie pisać czas przeszły. Ta lekcja zbiera je wszystkie w jednym miejscu, daje ci słowo-podpowiedź do wyboru między t a d i pokazuje pułapki.

Uszy tu nie pomogą

Po niderlandzku możesz idealnie wymówić imiesłów czasu przeszłego, a mimo to źle go napisać. Powodem jest pewien dźwięk. Posłuchaj tych czterech słów.

  • pies

  • łóżko

  • dobry

  • czerwony

Wszystkie cztery kończą się dźwiękiem t, a jednak wszystkie cztery pisze się przez d, bo d na końcu słowa brzmi jak t. Teraz posłuchaj dwóch imiesłowów czasu przeszłego.

  • pracował

  • mieszkał

Kończą się tym samym dźwiękiem, ale jeden pisze się przez t, a drugi przez d. Uszy nie powiedzą ci, który jest który, więc potrzebujesz zasady, a tę już znasz.

't kofschip: słowo-podpowiedź dla sześciu liter

Spójrz na surowy temat, czyli bezokolicznik bez -en, w którym nic więcej się nie zmienia. Jeśli jego ostatnia litera to jedna z sześciu spółgłosek bezdźwięcznych, t, k, f, s, ch, p, imiesłów czasu przeszłego kończy się na t. Jeśli nie, kończy się na d.

Jest stare słowo-podpowiedź, które mieści wszystkie sześć.

  • statek kof (rodzaj dawnego statku)

Spójrz po kolei na jego spółgłoski: t (małe 't to skrót od het, czyli rodzajnika), k, f, s, ch, p. To dokładnie sześć spółgłosek bezdźwięcznych. Weź więc ostatnią literę surowego tematu i zapytaj: czy jest w 't kofschip? Jeśli tak, pisz t. Jeśli nie, pisz d.

To nie jest nowa zasada; to słowo tylko pomaga ją zapamiętać. Działa też dla czasu przeszłego prostego: t albo d, które znajdziesz, zmienia się w -te albo -de.

Czasownik werken ma surowy temat werk. Jego ostatnia litera to k, która jest w 't kofschip, więc piszesz t.

  • pracować

  • pracował (czas przeszły prosty)

  • pracował (imiesłów czasu przeszłego)

Czasownik wonen ma surowy temat won. Jego ostatnia litera to n, której nie ma w 't kofschip, więc piszesz d.

  • mieszkać (gdzieś)

  • mieszkał (czas przeszły prosty)

  • mieszkał (imiesłów czasu przeszłego)

Zachowaj dźwięk samogłoski

Słowo-podpowiedź wybiera t albo d. Druga, osobna zasada decyduje, jak piszesz resztę tematu: kiedy znika -en, temat zachowuje swój dźwięk.

Weź maken. Surowy temat to mak, a k jest w 't kofschip, więc wybierasz t. Ale samogłoska w maken jest długa, a gdy znika -en, k zamyka samogłoskę. Dlatego długa samogłoska odzyskuje drugą literę: maak. Potem dodajesz końcówkę: maakte, gemaakt.

  • robić

  • robił

  • robił (imiesłów czasu przeszłego)

To działa też w drugą stronę. bellen ma dwa l: jedno zaczyna nową sylabę, a drugie zostaje, żeby zamknąć e i utrzymać je krótkie. Bez -en wystarczy jedno l, więc temat to bel. l nie ma w 't kofschip, więc wybierasz d: belde, gebeld.

  • dzwonić (przez telefon)

  • dzwonił

  • dzwonił (imiesłów czasu przeszłego)

Nie mieszaj tych dwóch zadań: 't kofschip decyduje o t albo d, a zasady pisowni decydują o literach tematu.

Gdy temat ukrywa v albo z

Oto pułapka. Temat nigdy nie kończy się na v ani z: na końcu tematu v pisze się jako f, a z jako s. Dlatego leven daje temat leef, a reizen daje temat reis.

Teraz spójrz na te tematy. leef kończy się na f, a reis na s, i obie te litery są w 't kofschip. Gdyby sprawdzać ten temat, pisałoby się t: geleeft i gereist, a takich słów nie ma.

Dlatego nigdy nie sprawdzaj tematu, który piszesz; zawsze sprawdzaj surowy temat. Surowy temat czasownika leven to lev. Jego ostatnia litera to v, której nie ma w 't kofschip, więc piszesz d, a temat piszesz z f: leefde, geleefd. Tak samo z reizen: surowy temat to reiz, z nie ma w 't kofschip, więc d: reisde, gereisd.

  • żyć

  • mieszkał

  • mieszkał (imiesłów czasu przeszłego)

  • podróżować

  • podróżował

  • podróżował (imiesłów czasu przeszłego)

Właśnie po to jest surowy temat: pokazuje prawdziwą literę, którą temat ukrywa. lev daje d, chociaż piszesz leef.

Tematy, które już kończą się na t albo d

Niektóre tematy już kończą się na t albo d: praten daje temat praat, a antwoorden daje temat antwoord. Dzieją się wtedy dwie rzeczy.

Po pierwsze czas przeszły prosty. Surowy temat czasownika praten to prat, a t jest w 't kofschip, więc końcówka to -te. Surowy temat czasownika antwoorden to antwoord, a d nie ma w 't kofschip, więc końcówka to -de. Końcówkę dodajesz do całego tematu, więc widzisz dwie litery: praat + te = praatte, a antwoord + de = antwoordde. Słyszysz tylko jedną, bo podwójną literę wymawia się raz, ale słowo nadal ma dwie sylaby: praat-te.

  • rozmawiać

  • rozmawiał

  • odpowiadać

  • odpowiedział

Po drugie imiesłów czasu przeszłego. Kiedy temat już kończy się na t albo d, na końcu nic nie dodajesz. Gdyby dodać jeszcze jedną literę, słowo kończyłoby się na tt albo dd, a niderlandzkie słowa prawie nigdy nie kończą się na tt ani dd. Imiesłów czasu przeszłego nigdy. Dlatego jest gepraat, a nie gepraatt, i geantwoord, a nie geantwoordd (żadne z tych dwóch nie jest słowem).

  • rozmawiał (imiesłów czasu przeszłego)

  • odpowiedział (imiesłów czasu przeszłego)

W środku słowa dwie takie same litery są w porządku, jak w praatte. Na samym końcu słowa piszesz tylko jedną.

Jeden czasownik wymaga uwagi, bo wygląda na regularny: raden, zgadywać. Surowy temat to rad, a d nie ma w 't kofschip, więc czas przeszły prosty idzie według zasady: raadde. Ale imiesłów czasu przeszłego nie idzie według zasady. Jest nieregularny, jak gelezen i gegeten (lekcja 2 poziomu A2): geraden. Ucz się go razem z czasownikiem.

  • zgadywać

  • zgadywał

  • zgadywał (imiesłów czasu przeszłego)

dt w czasie teraźniejszym

Ostatnia pułapka wcale nie jest w czasie przeszłym. Niektóre czasowniki mają temat zakończony na d: word (od worden), vind (od vinden) i houd (od houden). Dla jij, u, hij, zij (ona) i het dodajesz -t, i to daje dt: d należy do czasownika, a t to końcówka, którą dodajesz.

  • staje się

  • znajduje, uważa

  • kocha, naprawdę lubi (w houdt van)

Słyszysz tylko jedno t, bo d i t wymawia się razem jako jedno t. Ale piszesz obie litery, bo obie tam są: d z czasownika i t, które dodajesz.

dt należy do czasu teraźniejszego. Nigdy nie pojawia się w imiesłowie czasu przeszłego: gepraat, geantwoord, gevonden.

Kiedy jij albo je stoi po czasowniku, dodane -t znika.

  • Czy męczysz się?

  • Czy on się męczy?

Z je temat word stoi sam. Z hij t zostaje.

Wszystko razem

Tutaj wszystkie zasady działają razem. Posłuchaj każdego zdania i zanim przeczytasz ostatnią kolumnę, spróbuj powiedzieć, dlaczego końcówka jest tak napisana.

NiderlandzkiZnaczenieWybór pisowni
On uważa, że książka jest dobra.czas teraźniejszy: temat vind plus dodane t
Wczoraj ugotowała zupę.surowy temat mak: k jest w 't kofschip, więc -te; długa samogłoska potrzebuje aa
Zadzwonił do swojej mamy.surowy temat bell: l nie ma w 't kofschip, więc -de; dwa l zmieniają się w jedno
Szybko odpowiedziałem.temat antwoord już kończy się na d, a po nim idzie -de
Ciężko pracowaliśmy.surowy temat werk: k jest w 't kofschip, więc imiesłów czasu przeszłego kończy się na t
Długo tam mieszkała.surowy temat won: n nie ma w 't kofschip, więc imiesłów czasu przeszłego kończy się na d
Odpowiedziałeś już?temat już kończy się na d, więc imiesłów czasu przeszłego nic nie dodaje

Nowe słowo: hard znaczy tu „z wysiłkiem”, więc hard werken to „ciężko pracować”.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw napisz każdą odpowiedź. Potem porównaj ją z odpowiedzią poniżej, litera po literze, i jej posłuchaj.

Napisz imiesłów czasu przeszłego każdego czasownika.

  1. koken (gotować)
  2. spelen (grać, bawić się)
  3. dansen (tańczyć)
  4. wachten (czekać)

Teraz napisz czas przeszły prosty każdego czasownika, dla hij.

  1. werken
  2. bellen
  3. leven
  4. praten

Na koniec wybierz word albo wordt.

  1. ... hij moe? (worden)
  2. ... je moe? (worden)

Odpowiedzi

  1. — surowy temat kok kończy się na k, która jest w 't kofschip, więc t. Długa samogłoska odzyskuje drugą literę.
  2. — surowy temat spel kończy się na l, której nie ma w 't kofschip, więc d. Długa samogłoska odzyskuje drugą literę.
  3. — surowy temat dans kończy się na s, która jest w 't kofschip, więc t.
  4. — temat wacht już kończy się na t, więc nic nie dodajesz.
  5. — k jest w 't kofschip, więc -te.
  6. — surowy temat bell kończy się na l, której nie ma w 't kofschip, więc -de. Dwa l zmieniają się w jedno.
  7. — surowy temat lev kończy się na v, której nie ma w 't kofschip, więc -de. Potem piszesz temat z f.
  8. — temat praat plus te: widzisz dwa t.
  9. — z hij t zostaje.
  10. — po je dodane t znika.

Dobra robota. A teraz powiedz na głos jedną rzecz o wczorajszym dniu: zacznij od Gisteren heb ik ... i dodaj regularny imiesłów czasu przeszłego, na przykład gewerkt albo gebeld. Sprawdź jego ostatnią literę w 't kofschip.

Podsumowanie

CzasownikSurowy tematOstatnia literaCzas przeszły prostyImiesłów czasu przeszłego
werkenwerkk: jest w 't kofschip, więc t
makenmakk: jest w 't kofschip, więc t
wonenwonn: nie ma w 't kofschip, więc d
bellenbelll: nie ma w 't kofschip, więc d
levenlevv: nie ma w 't kofschip, więc d
reizenreizz: nie ma w 't kofschip, więc d
pratenpratt: jest w 't kofschip, więc t (nic nie dodano)
antwoordenantwoordd: nie ma w 't kofschip, więc d (nic nie dodano)
radenradd: nie ma w 't kofschip, więc d (nieregularny)
  • Słowo-podpowiedź 't kofschip mieści sześć spółgłosek bezdźwięcznych: t, k, f, s, ch, p. Jeśli ostatnia litera surowego tematu w nim jest, pisz t; jeśli nie, pisz d.
  • Sprawdź surowy temat (lev, reiz), potem napisz temat zgodnie z jego dźwiękiem (leef, reis, maak, bel).
  • Kiedy temat już kończy się na t albo d, czas przeszły prosty pokazuje obie litery, a imiesłów czasu przeszłego nic nie dodaje.
  • raden: raadde, ale geraden.
  • dt należy do czasu teraźniejszego: wordt, vindt, houdt. Po jij albo je dodane t znika.

Następna lekcja: jak mówić grzecznie z u i trzy przyjazne małe słówka.