Pisownia czasowników w czasie przeszłym
Znasz już każdą zasadę potrzebną, żeby poprawnie pisać czas przeszły. Ta lekcja zbiera je wszystkie w jednym miejscu, daje ci słowo-podpowiedź do wyboru między t a d i pokazuje pułapki.
Uszy tu nie pomogą
Po niderlandzku możesz idealnie wymówić imiesłów czasu przeszłego, a mimo to źle go napisać. Powodem jest pewien dźwięk. Posłuchaj tych czterech słów.
pies
łóżko
dobry
czerwony
Wszystkie cztery kończą się dźwiękiem t, a jednak wszystkie cztery pisze się przez d, bo d na końcu słowa brzmi jak t. Teraz posłuchaj dwóch imiesłowów czasu przeszłego.
pracował
mieszkał
Kończą się tym samym dźwiękiem, ale jeden pisze się przez t, a drugi przez d. Uszy nie powiedzą ci, który jest który, więc potrzebujesz zasady, a tę już znasz.
't kofschip: słowo-podpowiedź dla sześciu liter
Spójrz na surowy temat, czyli bezokolicznik bez -en, w którym nic więcej się nie zmienia. Jeśli jego ostatnia litera to jedna z sześciu spółgłosek bezdźwięcznych, t, k, f, s, ch, p, imiesłów czasu przeszłego kończy się na t. Jeśli nie, kończy się na d.
Jest stare słowo-podpowiedź, które mieści wszystkie sześć.
statek kof (rodzaj dawnego statku)
Spójrz po kolei na jego spółgłoski: t (małe 't to skrót od het, czyli rodzajnika), k, f, s, ch, p. To dokładnie sześć spółgłosek bezdźwięcznych. Weź więc ostatnią literę surowego tematu i zapytaj: czy jest w 't kofschip? Jeśli tak, pisz t. Jeśli nie, pisz d.
To nie jest nowa zasada; to słowo tylko pomaga ją zapamiętać. Działa też dla czasu przeszłego prostego: t albo d, które znajdziesz, zmienia się w -te albo -de.
Czasownik werken ma surowy temat werk. Jego ostatnia litera to k, która jest w 't kofschip, więc piszesz t.
pracować
pracował (czas przeszły prosty)
pracował (imiesłów czasu przeszłego)
Czasownik wonen ma surowy temat won. Jego ostatnia litera to n, której nie ma w 't kofschip, więc piszesz d.
mieszkać (gdzieś)
mieszkał (czas przeszły prosty)
mieszkał (imiesłów czasu przeszłego)
Zachowaj dźwięk samogłoski
Słowo-podpowiedź wybiera t albo d. Druga, osobna zasada decyduje, jak piszesz resztę tematu: kiedy znika -en, temat zachowuje swój dźwięk.
Weź maken. Surowy temat to mak, a k jest w 't kofschip, więc wybierasz t. Ale samogłoska w maken jest długa, a gdy znika -en, k zamyka samogłoskę. Dlatego długa samogłoska odzyskuje drugą literę: maak. Potem dodajesz końcówkę: maakte, gemaakt.
robić
robił
robił (imiesłów czasu przeszłego)
To działa też w drugą stronę. bellen ma dwa l: jedno zaczyna nową sylabę, a drugie zostaje, żeby zamknąć e i utrzymać je krótkie. Bez -en wystarczy jedno l, więc temat to bel. l nie ma w 't kofschip, więc wybierasz d: belde, gebeld.
dzwonić (przez telefon)
dzwonił
dzwonił (imiesłów czasu przeszłego)
Nie mieszaj tych dwóch zadań: 't kofschip decyduje o t albo d, a zasady pisowni decydują o literach tematu.
Gdy temat ukrywa v albo z
Oto pułapka. Temat nigdy nie kończy się na v ani z: na końcu tematu v pisze się jako f, a z jako s. Dlatego leven daje temat leef, a reizen daje temat reis.
Teraz spójrz na te tematy. leef kończy się na f, a reis na s, i obie te litery są w 't kofschip. Gdyby sprawdzać ten temat, pisałoby się t: geleeft i gereist, a takich słów nie ma.
Dlatego nigdy nie sprawdzaj tematu, który piszesz; zawsze sprawdzaj surowy temat. Surowy temat czasownika leven to lev. Jego ostatnia litera to v, której nie ma w 't kofschip, więc piszesz d, a temat piszesz z f: leefde, geleefd. Tak samo z reizen: surowy temat to reiz, z nie ma w 't kofschip, więc d: reisde, gereisd.
żyć
mieszkał
mieszkał (imiesłów czasu przeszłego)
podróżować
podróżował
podróżował (imiesłów czasu przeszłego)
Właśnie po to jest surowy temat: pokazuje prawdziwą literę, którą temat ukrywa. lev daje d, chociaż piszesz leef.
Tematy, które już kończą się na t albo d
Niektóre tematy już kończą się na t albo d: praten daje temat praat, a antwoorden daje temat antwoord. Dzieją się wtedy dwie rzeczy.
Po pierwsze czas przeszły prosty. Surowy temat czasownika praten to prat, a t jest w 't kofschip, więc końcówka to -te. Surowy temat czasownika antwoorden to antwoord, a d nie ma w 't kofschip, więc końcówka to -de. Końcówkę dodajesz do całego tematu, więc widzisz dwie litery: praat + te = praatte, a antwoord + de = antwoordde. Słyszysz tylko jedną, bo podwójną literę wymawia się raz, ale słowo nadal ma dwie sylaby: praat-te.
rozmawiać
rozmawiał
odpowiadać
odpowiedział
Po drugie imiesłów czasu przeszłego. Kiedy temat już kończy się na t albo d, na końcu nic nie dodajesz. Gdyby dodać jeszcze jedną literę, słowo kończyłoby się na tt albo dd, a niderlandzkie słowa prawie nigdy nie kończą się na tt ani dd. Imiesłów czasu przeszłego nigdy. Dlatego jest gepraat, a nie gepraatt, i geantwoord, a nie geantwoordd (żadne z tych dwóch nie jest słowem).
rozmawiał (imiesłów czasu przeszłego)
odpowiedział (imiesłów czasu przeszłego)
W środku słowa dwie takie same litery są w porządku, jak w praatte. Na samym końcu słowa piszesz tylko jedną.
Jeden czasownik wymaga uwagi, bo wygląda na regularny: raden, zgadywać. Surowy temat to rad, a d nie ma w 't kofschip, więc czas przeszły prosty idzie według zasady: raadde. Ale imiesłów czasu przeszłego nie idzie według zasady. Jest nieregularny, jak gelezen i gegeten (lekcja 2 poziomu A2): geraden. Ucz się go razem z czasownikiem.
zgadywać
zgadywał
zgadywał (imiesłów czasu przeszłego)
dt w czasie teraźniejszym
Ostatnia pułapka wcale nie jest w czasie przeszłym. Niektóre czasowniki mają temat zakończony na d: word (od worden), vind (od vinden) i houd (od houden). Dla jij, u, hij, zij (ona) i het dodajesz -t, i to daje dt: d należy do czasownika, a t to końcówka, którą dodajesz.
staje się
znajduje, uważa
kocha, naprawdę lubi (w houdt van)
Słyszysz tylko jedno t, bo d i t wymawia się razem jako jedno t. Ale piszesz obie litery, bo obie tam są: d z czasownika i t, które dodajesz.
dt należy do czasu teraźniejszego. Nigdy nie pojawia się w imiesłowie czasu przeszłego: gepraat, geantwoord, gevonden.
Kiedy jij albo je stoi po czasowniku, dodane -t znika.
Czy męczysz się?
Czy on się męczy?
Z je temat word stoi sam. Z hij t zostaje.
Wszystko razem
Tutaj wszystkie zasady działają razem. Posłuchaj każdego zdania i zanim przeczytasz ostatnią kolumnę, spróbuj powiedzieć, dlaczego końcówka jest tak napisana.
| Niderlandzki | Znaczenie | Wybór pisowni |
|---|---|---|
| On uważa, że książka jest dobra. | czas teraźniejszy: temat vind plus dodane t | |
| Wczoraj ugotowała zupę. | surowy temat mak: k jest w 't kofschip, więc -te; długa samogłoska potrzebuje aa | |
| Zadzwonił do swojej mamy. | surowy temat bell: l nie ma w 't kofschip, więc -de; dwa l zmieniają się w jedno | |
| Szybko odpowiedziałem. | temat antwoord już kończy się na d, a po nim idzie -de | |
| Ciężko pracowaliśmy. | surowy temat werk: k jest w 't kofschip, więc imiesłów czasu przeszłego kończy się na t | |
| Długo tam mieszkała. | surowy temat won: n nie ma w 't kofschip, więc imiesłów czasu przeszłego kończy się na d | |
| Odpowiedziałeś już? | temat już kończy się na d, więc imiesłów czasu przeszłego nic nie dodaje |
Nowe słowo: hard znaczy tu „z wysiłkiem”, więc hard werken to „ciężko pracować”.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw napisz każdą odpowiedź. Potem porównaj ją z odpowiedzią poniżej, litera po literze, i jej posłuchaj.
Napisz imiesłów czasu przeszłego każdego czasownika.
- koken (gotować)
- spelen (grać, bawić się)
- dansen (tańczyć)
- wachten (czekać)
Teraz napisz czas przeszły prosty każdego czasownika, dla hij.
- werken
- bellen
- leven
- praten
Na koniec wybierz word albo wordt.
- ... hij moe? (worden)
- ... je moe? (worden)
Odpowiedzi
- — surowy temat kok kończy się na k, która jest w 't kofschip, więc t. Długa samogłoska odzyskuje drugą literę.
- — surowy temat spel kończy się na l, której nie ma w 't kofschip, więc d. Długa samogłoska odzyskuje drugą literę.
- — surowy temat dans kończy się na s, która jest w 't kofschip, więc t.
- — temat wacht już kończy się na t, więc nic nie dodajesz.
- — k jest w 't kofschip, więc -te.
- — surowy temat bell kończy się na l, której nie ma w 't kofschip, więc -de. Dwa l zmieniają się w jedno.
- — surowy temat lev kończy się na v, której nie ma w 't kofschip, więc -de. Potem piszesz temat z f.
- — temat praat plus te: widzisz dwa t.
- — z hij t zostaje.
- — po je dodane t znika.
Dobra robota. A teraz powiedz na głos jedną rzecz o wczorajszym dniu: zacznij od Gisteren heb ik ... i dodaj regularny imiesłów czasu przeszłego, na przykład gewerkt albo gebeld. Sprawdź jego ostatnią literę w 't kofschip.
Podsumowanie
| Czasownik | Surowy temat | Ostatnia litera | Czas przeszły prosty | Imiesłów czasu przeszłego |
|---|---|---|---|---|
| werken | werk | k: jest w 't kofschip, więc t | ||
| maken | mak | k: jest w 't kofschip, więc t | ||
| wonen | won | n: nie ma w 't kofschip, więc d | ||
| bellen | bell | l: nie ma w 't kofschip, więc d | ||
| leven | lev | v: nie ma w 't kofschip, więc d | ||
| reizen | reiz | z: nie ma w 't kofschip, więc d | ||
| praten | prat | t: jest w 't kofschip, więc t | (nic nie dodano) | |
| antwoorden | antwoord | d: nie ma w 't kofschip, więc d | (nic nie dodano) | |
| raden | rad | d: nie ma w 't kofschip, więc d | (nieregularny) |
- Słowo-podpowiedź 't kofschip mieści sześć spółgłosek bezdźwięcznych: t, k, f, s, ch, p. Jeśli ostatnia litera surowego tematu w nim jest, pisz t; jeśli nie, pisz d.
- Sprawdź surowy temat (lev, reiz), potem napisz temat zgodnie z jego dźwiękiem (leef, reis, maak, bel).
- Kiedy temat już kończy się na t albo d, czas przeszły prosty pokazuje obie litery, a imiesłów czasu przeszłego nic nie dodaje.
- raden: raadde, ale geraden.
- dt należy do czasu teraźniejszego: wordt, vindt, houdt. Po jij albo je dodane t znika.
Następna lekcja: jak mówić grzecznie z u i trzy przyjazne małe słówka.