Miejsce przeczenia i wel
Twoje pierwsze zdania z niet były krótkie. Od tamtej pory urosły: mają teraz czasowniki modalne, czasowniki posiłkowe, imiesłowy czasu przeszłego, przyimki i czasowniki rozdzielne. Gdzie więc stoi niet w dłuższym zdaniu? To nie jest zgadywanie. Ta lekcja zbiera wszystkie miejsca razem. Poznasz też wel, przeciwieństwo niet, i specjalne słówko na „tak”.
Geen zostaje przy swoim rzeczowniku
(żaden, ani jeden) zajmuje miejsce een albo puste miejsce przed rzeczownikiem bez rodzajnika.
Nie mam czasu.
Nie mamy dużego samochodu.
Geen stoi tuż przed swoim rzeczownikiem. Między nimi może stać tylko przymiotnik, jak grote w drugim zdaniu. Geen zostaje przy swoim rzeczowniku; nigdy nie przechodzi na koniec zdania.
Najpierw więc wybierasz: rzeczownik z een albo bez rodzajnika łączy się z geen. Wszystko inne łączy się z niet.
Niet przychodzi późno
(nie) czeka, aż zwykłe części zdania będą na miejscu: podmiot, czasownik, dopełnienie i określenie czasu. Potem przychodzi niet.
Nie widzę tego psa.
Dziś nie pracuję.
Jutro nie kupujemy tego domu.
Uwaga: jeśli niet stoi przed jedną z tych zwykłych części, zaprzecza tylko tej części. znaczy „Pracuję, ale nie dziś”. Żeby zaprzeczyć całemu zdaniu, niet stoi po zwykłych częściach.
Cztery rodzaje słów stoją po niet
Teraz nowa część. Cztery rodzaje słów należą na sam koniec zdania niderlandzkiego, a niet nigdy ich nie przeskakuje. Stoi przed nimi:
- czasownik na końcu: bezokolicznik albo imiesłów czasu przeszłego
- przyimek z rzeczownikiem lub nazwą
- przymiotnik po zijn
- przedrostek czasownika rozdzielnego
Jeśli w zdaniu nie ma żadnego z nich, jak w zdaniach powyżej, niet po prostu stoi na końcu. Omówmy te cztery po kolei.
Pierwszy: czasownik na końcu
Wiesz, że po czasowniku modalnym bezokolicznik czeka na samym końcu. W czasie przeszłym złożonym czasownik posiłkowy stoi na drugim miejscu, a imiesłów czasu przeszłego na końcu, z resztą pomiędzy nimi. Niet trafia do tej środkowej części, po zwykłych częściach i przed czasownikiem na końcu.
Nie przeczytałem tej książki.
On dziś nie może przyjść.
Wczoraj nie widzieliśmy tego mężczyzny.
W ostatnim zdaniu najpierw stoją zwykłe części de man i gisteren, potem niet, a potem imiesłów czasu przeszłego gezien.
Tak samo jest z hoeven. Bezokolicznik przychodzi ze swoim te, a niet stoi przed nimi oboma.
Dziś nie muszę pracować.
Drugi: przyimek z rzeczownikiem lub nazwą
Przyimek, taki jak (do), (w, wewnątrz), (na) albo (z), trzyma się razem z rzeczownikiem lub nazwą, które po nim stoją: naar Amsterdam, met mij. Niet stoi przed całą grupą.
Ona nie jedzie do Amsterdamu.
On dziś ze mną nie rozmawia.
Met nie mówi, gdzie coś jest, ale działa tak samo: zaczyna grupę, a ta grupa należy na koniec.
Czasem zdanie ma na końcu dwa takie elementy, na przykład grupę z przyimkiem i imiesłów czasu przeszłego. Wtedy niet stoi przed pierwszym z nich.
Ona nie pojechała do Amsterdamu.
Tutaj niet nie stoi tuż przed gegaan, bo między nimi jest naar Amsterdam. Ale niet i tak stoi przed imiesłowem czasu przeszłego.
Trzeci: przymiotnik po zijn
Po zijn przymiotnik należy na koniec. Niet stoi przed nim i zaprzecza całemu zdaniu.
Nie jest zimno.
Dom nie jest duży.
Czwarty: przedrostek czasownika rozdzielnego
W czasowniku rozdzielnym przedrostek idzie na sam koniec zdania, więc niet stoi przed nim.
Dzwonię do Anny.
Nie dzwonię do Anny.
Najpierw zwykła część, Anna, potem niet, a potem przedrostek op. Z czasownikiem modalnym albo posiłkowym przedrostek łączy się z bezokolicznikiem albo imiesłowem czasu przeszłego na samym końcu, a niet po prostu stoi przed tym czasownikiem, jak w punkcie pierwszym.
Wel: „tak” wbrew „nie”
Przeciwieństwo niet to . Używasz go, gdy ktoś mówi „nie” albo wydaje się tak myśleć, a ty wiesz, że odpowiedź brzmi „tak”.
Wel stoi dokładnie tam, gdzie stało niet, i nic innego się nie przesuwa. Ponieważ się nie zgadzasz, akcentujesz je: wymawiasz wel z dodatkowym naciskiem. Posłuchaj go w każdej parze.
Jan nie przyjdzie.
Jan przyjdzie!
Ona nie przeczytała tej książki.
Ona przeczytała tę książkę!
W drugiej parze wel stoi przed imiesłowem czasu przeszłego, tak samo jak niet. Wel trzyma się wszystkich tych samych zasad co niet.
W zwykłym zdaniu twierdzącym nie potrzebujesz wel: (Mam psa.) wystarczy. Używaj wel, żeby powiedzieć „tak” wbrew „nie”. Wel ma też inne drobne zadania, ale teraz potrzebujesz tego jednego.
Wel i geen
A jeśli „nie” powiedziano z geen? Wtedy wel zajmuje miejsce geen, z jedną małą zmianą. Geen znaczyło „żaden, ani jeden”, więc gdy znika, musi wrócić „jakiś, jeden”, jeśli rzeczownik da się policzyć. To „jakiś, jeden” to .
Nie mam samochodu.
Przecież mam samochód!
Głodu się nie liczy, więc w następnej parze nie ma een, które mogłoby wrócić. (Honger hebben znaczy „być głodnym”.)
On nie jest głodny.
On jest głodny!
Tak samo jest z liczbą mnogą i z rzeczami, których nie liczysz: wel po prostu zajmuje miejsce geen.
Wel może też pokazać kontrast: „nie” dla jednej rzeczy, „tak” dla innej. Często stoi po maar (ale).
On nie pije kawy, ale herbatę pije.
Jawel: specjalne „tak”
Ktoś zadaje ci pytanie tak/nie z niet albo geen, na przykład „Nie przyjdziesz?”, a ty chcesz powiedzieć, że przyjdziesz. Samo (tak) może być tu niejasne. Czy znaczy „tak, przyjdę”, czy „tak, zgadza się, nie przyjdę”? Rozmówca nie może być pewny. Niderlandzki ma słowo dokładnie na taką chwilę: (ależ tak, owszem). To ja i wel w jednym słowie.
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| (Nie przyjdziesz?) | (Ależ tak, przyjdę!) |
| (Nie masz czasu?) | (Ależ tak, mam czas!) |
| (On nie lubi sera?) | (Ależ tak, lubi!) |
Czasownik w ostatnim wierszu jest nowy. Lusten znaczy „lubić smak” jakiegoś jedzenia albo napoju. Jego temat, lust, już kończy się na t, więc hij lust nie dostaje dodatkowego t, tak jak hij zit. Jak pokazuje ostatni wiersz, samo to pełna odpowiedź.
Jeśli twoja odpowiedź brzmi „nie”, nie potrzebujesz jawel. Powiedz (nie) i powtórz przeczenie. Na przykład ktoś pyta, czy nie pijesz kawy, a ty nie pijesz:
Nie, nie piję kawy.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz to na głos po niderlandzku, potem sprawdź odpowiedź. Słowa w nawiasach ci pomogą.
- Zaprzecz z niet: Ik zie de kat. (Widzę tego kota.)
- Zaprzecz z niet: Ik heb mijn moeder gebeld. (Zadzwoniłem do mojej mamy.)
- Zaprzecz z niet: Zij woont in Utrecht. (Ona mieszka w Utrechcie.)
- Zaprzecz z niet: De deur is open. (Drzwi są otwarte.)
- Zaprzecz z niet: Ik bel Anna op. (Dzwonię do Anny.)
- Powiedz „tak” wbrew „nie”: Ik heb geen auto. (Nie mam samochodu.)
- Powiedz specjalne „tak”: Kom je niet? (Nie przyjdziesz? Ale ty przyjdziesz.)
Odpowiedzi
- (Nie widzę tego kota.) — najpierw dopełnienie, potem niet.
- (Nie zadzwoniłem do mojej mamy.) — niet stoi przed imiesłowem czasu przeszłego.
- (Ona nie mieszka w Utrechcie.) — niet stoi przed przyimkiem i nazwą.
- (Drzwi nie są otwarte.) — niet stoi przed przymiotnikiem.
- (Nie dzwonię do Anny.) — niet stoi przed przedrostkiem.
- (Przecież mam samochód!) — geen znika, a een wraca.
- (Ależ tak, przyjdę!) — specjalne „tak”.
A teraz powiedz to na głos o sobie. Powiedz trzy rzeczy, których nie robisz albo nie masz, z niet albo geen. Potem powiedz jedną rzecz z wel, tak jakby ktoś powiedział coś przeciwnego.
Podsumowanie
- Najpierw wybierz geen, dla rzeczownika z een albo bez rodzajnika. Stoi tuż przed swoim rzeczownikiem.
- W innym przypadku użyj niet. Stoi po zwykłych częściach zdania: podmiocie, czasowniku, dopełnieniu i określeniu czasu.
- Niet stoi przed czterema rodzajami słów, które należą na koniec (zobacz tabelę). Jeśli ich nie ma, niet stoi na końcu.
- Wel mówi „tak” wbrew „nie”. Zajmuje miejsce niet albo geen i jest akcentowane. Po geen rzeczownik, który da się policzyć, odzyskuje swoje een.
- Jawel to specjalne „tak” w odpowiedzi na pytanie tak/nie z niet albo geen.
| Na końcu, po niet | Przykład |
|---|---|
| czasownik na końcu (bezokolicznik albo imiesłów czasu przeszłego) | (Nie przeczytałem tej książki.) |
| przyimek z rzeczownikiem lub nazwą | (Ona nie jedzie do Amsterdamu.) |
| przymiotnik po zijn | (Dom nie jest duży.) |
| przedrostek czasownika rozdzielnego | (Nie dzwonię do Anny.) |
| Sytuacja | „Nie” | „Tak” |
|---|---|---|
| niet i wel | (Jan nie przyjdzie.) | (Jan przyjdzie!) |
| geen i wel | (Nie mam samochodu.) | (Przecież mam samochód!) |
| pytanie z niet albo geen | (Nie przyjdziesz?) | (Ależ tak, przyjdę!) |
Następna lekcja: dwa podobne słowa na grupę ludzi, hen i hun.