Bezosobowe je i men
To twój pierwszy tydzień w nowej pracy. W czasie lunchu kolega z pracy mówi:
Zimą ludzie jedzą ciepłe posiłki.
Czy kolega mówi tylko o tobie? Nie. Kolega mówi ci, jak tu jest. warm eten znaczy zjeść ciepły, gotowany posiłek. A je nie oznacza tu tylko ciebie. Oznacza wszystkich: ciebie, mnie i każdego innego.
Często tak mówimy. Mówimy, jak jest albo jakie są zasady, nie mówiąc o nikim konkretnym. Niderlandzki ma trzy częste sposoby, żeby mówić o ludziach w ogóle:
- : wszyscy, a ty jesteś jednym z nich. To sposób codzienny.
- : inni ludzie, nie ty. „Mówią, że ...”
- : słowo formalne. Spotkasz to słowo w przepisach, w ogłoszeniach i w wiadomościach.
Słowa je i ze już znasz; tutaj dostają nowe zadanie. Słowo men jest nowe.
Bezosobowe je
Kiedy je oznacza ludzi w ogóle, a nie osobę, z którą rozmawiasz, mówimy o bezosobowym je. Tak jak bezosobowe het z poziomu A1, nie zastępuje ono żadnej konkretnej osoby.
Dlaczego je, a nie jij? Bo forma akcentowana jij wskazuje jedną osobę, często w przeciwieństwie do kogoś innego:
To ty dziś pracujesz, nie Anna.
Kiedy mówisz o wszystkich, nie ma jednej osoby do wskazania, więc niderlandzki używa formy krótkiej: je. Porównaj i : jij brzmi wyraźnie i stanowczo, a je szybko i lekko. W zdaniu je słychać tak słabo, że łatwo to przeoczyć.
W tych zdaniach je oznacza ludzi w ogóle, nie tylko słuchacza:
Ludzie tu ciężko pracują.
Mieszka się tu tanio.
Słowo po słowie pierwsze zdanie to „Pracujesz tu ciężko”. goedkoop znaczy tanio. Oba zdania mówią, co jest prawdą w ogóle.
Jedna osoba czy wszyscy?
Teraz trudniejsza część. To samo zdanie może mówić o jednej osobie albo o wszystkich. Posłuchaj jeszcze raz zdania .
- Po długim dniu przyjaciel mówi do ciebie: „Ciężko tu pracujesz”. Wtedy je to jedna osoba: ty.
- Przyjaciel opowiada ci, jak się żyje w mieście: „Ludzie tu ciężko pracują”. Wtedy je to wszyscy.
Słowa i dźwięk są takie same; to sytuacja mówi, o co chodzi. Podobnie jest ze słowem zij, które może znaczyć „ona” albo „oni, one”.
Te dwa zdania są tylko o tobie:
Czy masz czas?
Przyjdziesz jutro, prawda?
Ktoś cię o coś pyta, więc je to osoba, która słucha.
Kiedy je oznacza wszystkich, zdanie zwykle mówi, jak jest, co ludzie robią albo co wolno. Często jest w nim słowo takie jak hier (tutaj) albo wyrażenie takie jak in de winter (zimą). Więc kiedy słyszysz je, zapytaj siebie: czy ta osoba mówi o mnie, czy o tym, jak jest?
Potrzeba czasu, żeby usłyszeć różnicę, i to normalne. Ludzie mówiący po niderlandzku bardzo często używają bezosobowego je, więc będziesz mieć dużo okazji do ćwiczeń.
ze: inni ludzie
Czasem nie należysz do ludzi, o których mówisz. Tylko opowiadasz, co oni mówią albo robią. Do tego niderlandzki używa ze, słowa oznaczającego „oni”.
Często „oni” to grupa, którą da się nazwać, na przykład twoi nowi koledzy z pracy:
Oni ciężko pracują.
Ale „oni” to może też być nikt konkretny: prognoza pogody, wiadomości, ludzie wokół ciebie.
Mówią, że jutro będzie padać.
Skąd wiesz, że to „oni”, a nie „ona”? Mówi ci to czasownik. zeggen (mówić) to bezokolicznik, więc to „oni”. Przy „ona” byłoby zegt.
Słowo dat zaczyna zdanie podrzędne, tak jak Ik denk dat ... w lekcji 17 poziomu A2, więc czasownik tego zdania, regent, stoi na samym końcu.
Mówiąc je, liczysz też siebie: „ludzie tacy jak my”. Mówiąc ze, stoisz z boku: „inni ludzie”.
men: formalne i z dystansem
Posłuchaj: . To słowo głównie pisane i w rozmowie z przyjaciółmi prawie go nie usłyszysz. Spotkasz to słowo w przepisach, na tablicach, w ogłoszeniach i w wiadomościach.
Tablica nie patrzy na ciebie jak przyjaciel i nie mówi je. Mówi tylko, co się tu robi, i do tego używa men:
Ludzie mówią, że jest tłoczno.
Prosimy o ciszę.
vragen om znaczy prosić o, a de stilte to spokój, cisza. Słowo po słowie drugie zdanie to „Ludzie proszą o ciszę”.
men to formalna wersja je. Znaczenie jest prawie takie samo, ale wrażenie już nie: je jest przyjazne i bliskie, a men grzeczne, ale z dystansem. Używając men, osoba mówiąca nie musi liczyć ciebie.
men może być tylko podmiotem, czyli tym, kto wykonuje czynność. Nigdy nie jest dopełnieniem, czyli tym, na kogo czynność jest skierowana, i nigdy nie stoi po przyimku takim jak om czy met. W tych miejscach mów mensen (ludzie).
Czasownik z je, men i ze
Każde z tych słów bierze formę czasownika od zaimka, który już znasz:
- Bezosobowe je ma tę samą formę co jij.
- men ma tę samą formę co hij.
- ze („oni”) ma formę bezokolicznika, tak jak wij i jullie.
Dwa częste czasowniki wyglądają inaczej z je i z men: zijn i hebben.
| Czasownik | Z je | Z men |
|---|---|---|
| zijn (być) | ||
| hebben (mieć) |
Większość czasowników wygląda z oboma tak samo: temat plus -t. Nie ma tu nic nowego do nauki.
| Z je | Z men | Znaczenie |
|---|---|---|
| Ludzie pracują. | ||
| Ludzie dużo widzą. | ||
| Nie wolno tu palić. |
mag w ogóle nie ma -t, więc z oboma wygląda tak samo. Kilka czasowników modalnych, na przykład kunnen, wygląda trochę inaczej. Ale zasada zawsze działa: je ma formę jak przy jij, a men formę jak przy hij.
Końcówka -t: je ją traci, men ją zachowuje
Wiesz już, że kiedy jij stoi po czasowniku, -t znika (lekcja 6 poziomu A1), a u zachowuje swoje -t. Bezosobowe je to wciąż je, więc zachowuje się jak jij. men działa jak hij, a hij po czasowniku zachowuje -t. Spójrz na werk i werkt:
Ludzie tu ciężko pracują.
Ludzie tu ciężko pracują (formalnie).
W obu zdaniach Hier stoi na pierwszym miejscu, więc czasownik zostaje na drugim, a podmiot stoi po nim.
Uważaj na temat, który już kończy się na t, jak eet w zdaniu o zimie. To t należy do tematu, więc zostaje.
Które słowo i kiedy?
| Sytuacja | Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|---|
| Sąsiad opowiada ci, co mówili w wiadomościach | Mówią, że jutro będzie padać. | |
| Przyjaciel opowiada ci, jak się tu żyje | Mieszka się tu tanio. | |
| Zasada na tablicy w stołówce | Ludzie jedzą tu o szóstej. |
- Sąsiad nie jest jednym z „nich”, więc ze.
- Przyjaciel też tu mieszka, więc jest jednym z tych ludzi: je.
- Tablica nie ma twarzy, więc men.
Gdy to ty mówisz, wystarczy jedno pytanie: czy jestem jednym z tych ludzi? Jeśli tak, mów je. Jeśli nie, mów ze. Słowo men musisz głównie rozpoznać, kiedy przeczytasz to słowo na tablicy albo w wiadomościach.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw zapisz każdą odpowiedź. Potem porównaj ją z odpowiedzią poniżej. Jeśli odpowiedź jest po niderlandzku, posłuchaj jej.
Czy je to jedna osoba, czy wszyscy?
- Przyjaciel patrzy na ciebie i pyta:
- Przyjaciel mówi ci, jaka zasada obowiązuje na dworcu:
- Kolega z pracy opowiada ci o mieście:
Teraz wybierz je, ze albo men.
- Tablica w bibliotece: ... vraagt om stilte.
- Przyjaciel opowiada ci o zimie: In de winter eet ... warm.
- Przyjaciel opowiada ci, co mówili w wiadomościach: ... zeggen dat het morgen regent.
Na koniec wybierz właściwy czasownik.
- Hier werk / werkt je hard.
- Hier werk / werkt men hard.
Odpowiedzi
- Jedna osoba: ty. To znaczy „Czy masz czas?”
- Wszyscy. To zasada dla wszystkich ludzi: nie wolno tu palić.
- Wszyscy. Zdanie mówi, jak jest w mieście: ludzie dużo tu czytają.
- — Prosimy o ciszę. Tablica nie ma twarzy: men.
- — Zimą ludzie jedzą ciepłe posiłki. Wszyscy, przyjaciel też: je.
- — Mówią, że jutro będzie padać. Inni ludzie, a czasownik to zeggen: ze.
- — Ludzie tu ciężko pracują. Po czasowniku je traci swoje -t.
- — Ludzie tu ciężko pracują. men zachowuje swoje -t.
Brawo. Teraz spróbuj samodzielnie. Powiedz jedno zdanie o tym, jak jest tam, gdzie mieszkasz, zbudowane jak Zmień czasownik albo ostatnie słowo. Na przykład: Je fietst hier veel. (Ludzie dużo tu jeżdżą na rowerze.)
Potem nasłuchuj tych słów wokół siebie. Kiedy kolega z pracy mówi je, zapytaj siebie: jedna osoba czy wszyscy? Kiedy czytasz tablicę, szukaj słowa men.
Podsumowanie
| Temat | Niderlandzki | Najważniejsze |
|---|---|---|
| Ludzie w ogóle, ty też | je, nigdy jij. Codzienna mowa. | |
| Inni ludzie | ze: „mówią”. Nie jesteś jednym z nich. | |
| Formalnie | men: przepisy, tablice, wiadomości. Tylko jako podmiot. | |
| Czasownik | je ma formę jak przy jij, men jak przy hij. | |
| Końcówka -t | po czasowniku je ją traci, a men zachowuje |
- Jedna osoba czy wszyscy? Mówi ci to sytuacja.
- Mów, używając je i ze. Rozpoznawaj men.
Następna lekcja: jak niderlandzki buduje długie słowa z krótkich.