A2 · lekcja 29 z 31

Bezosobowe je i men

To twój pierwszy tydzień w nowej pracy. W czasie lunchu kolega z pracy mówi:

  • Zimą ludzie jedzą ciepłe posiłki.

Czy kolega mówi tylko o tobie? Nie. Kolega mówi ci, jak tu jest. warm eten znaczy zjeść ciepły, gotowany posiłek. A je nie oznacza tu tylko ciebie. Oznacza wszystkich: ciebie, mnie i każdego innego.

Często tak mówimy. Mówimy, jak jest albo jakie są zasady, nie mówiąc o nikim konkretnym. Niderlandzki ma trzy częste sposoby, żeby mówić o ludziach w ogóle:

  • : wszyscy, a ty jesteś jednym z nich. To sposób codzienny.
  • : inni ludzie, nie ty. „Mówią, że ...”
  • : słowo formalne. Spotkasz to słowo w przepisach, w ogłoszeniach i w wiadomościach.

Słowa je i ze już znasz; tutaj dostają nowe zadanie. Słowo men jest nowe.

Bezosobowe je

Kiedy je oznacza ludzi w ogóle, a nie osobę, z którą rozmawiasz, mówimy o bezosobowym je. Tak jak bezosobowe het z poziomu A1, nie zastępuje ono żadnej konkretnej osoby.

Dlaczego je, a nie jij? Bo forma akcentowana jij wskazuje jedną osobę, często w przeciwieństwie do kogoś innego:

  • To ty dziś pracujesz, nie Anna.

Kiedy mówisz o wszystkich, nie ma jednej osoby do wskazania, więc niderlandzki używa formy krótkiej: je. Porównaj i : jij brzmi wyraźnie i stanowczo, a je szybko i lekko. W zdaniu je słychać tak słabo, że łatwo to przeoczyć.

W tych zdaniach je oznacza ludzi w ogóle, nie tylko słuchacza:

  • Ludzie tu ciężko pracują.

  • Mieszka się tu tanio.

Słowo po słowie pierwsze zdanie to „Pracujesz tu ciężko”. goedkoop znaczy tanio. Oba zdania mówią, co jest prawdą w ogóle.

Jedna osoba czy wszyscy?

Teraz trudniejsza część. To samo zdanie może mówić o jednej osobie albo o wszystkich. Posłuchaj jeszcze raz zdania .

  • Po długim dniu przyjaciel mówi do ciebie: „Ciężko tu pracujesz”. Wtedy je to jedna osoba: ty.
  • Przyjaciel opowiada ci, jak się żyje w mieście: „Ludzie tu ciężko pracują”. Wtedy je to wszyscy.

Słowa i dźwięk są takie same; to sytuacja mówi, o co chodzi. Podobnie jest ze słowem zij, które może znaczyć „ona” albo „oni, one”.

Te dwa zdania są tylko o tobie:

  • Czy masz czas?

  • Przyjdziesz jutro, prawda?

Ktoś cię o coś pyta, więc je to osoba, która słucha.

Kiedy je oznacza wszystkich, zdanie zwykle mówi, jak jest, co ludzie robią albo co wolno. Często jest w nim słowo takie jak hier (tutaj) albo wyrażenie takie jak in de winter (zimą). Więc kiedy słyszysz je, zapytaj siebie: czy ta osoba mówi o mnie, czy o tym, jak jest?

Potrzeba czasu, żeby usłyszeć różnicę, i to normalne. Ludzie mówiący po niderlandzku bardzo często używają bezosobowego je, więc będziesz mieć dużo okazji do ćwiczeń.

ze: inni ludzie

Czasem nie należysz do ludzi, o których mówisz. Tylko opowiadasz, co oni mówią albo robią. Do tego niderlandzki używa ze, słowa oznaczającego „oni”.

Często „oni” to grupa, którą da się nazwać, na przykład twoi nowi koledzy z pracy:

  • Oni ciężko pracują.

Ale „oni” to może też być nikt konkretny: prognoza pogody, wiadomości, ludzie wokół ciebie.

  • Mówią, że jutro będzie padać.

Skąd wiesz, że to „oni”, a nie „ona”? Mówi ci to czasownik. zeggen (mówić) to bezokolicznik, więc to „oni”. Przy „ona” byłoby zegt.

Słowo dat zaczyna zdanie podrzędne, tak jak Ik denk dat ... w lekcji 17 poziomu A2, więc czasownik tego zdania, regent, stoi na samym końcu.

Mówiąc je, liczysz też siebie: „ludzie tacy jak my”. Mówiąc ze, stoisz z boku: „inni ludzie”.

men: formalne i z dystansem

Posłuchaj: . To słowo głównie pisane i w rozmowie z przyjaciółmi prawie go nie usłyszysz. Spotkasz to słowo w przepisach, na tablicach, w ogłoszeniach i w wiadomościach.

Tablica nie patrzy na ciebie jak przyjaciel i nie mówi je. Mówi tylko, co się tu robi, i do tego używa men:

  • Ludzie mówią, że jest tłoczno.

  • Prosimy o ciszę.

vragen om znaczy prosić o, a de stilte to spokój, cisza. Słowo po słowie drugie zdanie to „Ludzie proszą o ciszę”.

men to formalna wersja je. Znaczenie jest prawie takie samo, ale wrażenie już nie: je jest przyjazne i bliskie, a men grzeczne, ale z dystansem. Używając men, osoba mówiąca nie musi liczyć ciebie.

men może być tylko podmiotem, czyli tym, kto wykonuje czynność. Nigdy nie jest dopełnieniem, czyli tym, na kogo czynność jest skierowana, i nigdy nie stoi po przyimku takim jak om czy met. W tych miejscach mów mensen (ludzie).

Czasownik z je, men i ze

Każde z tych słów bierze formę czasownika od zaimka, który już znasz:

  • Bezosobowe je ma tę samą formę co jij.
  • men ma tę samą formę co hij.
  • ze („oni”) ma formę bezokolicznika, tak jak wij i jullie.

Dwa częste czasowniki wyglądają inaczej z je i z men: zijn i hebben.

CzasownikZ jeZ men
zijn (być)
hebben (mieć)

Większość czasowników wygląda z oboma tak samo: temat plus -t. Nie ma tu nic nowego do nauki.

Z jeZ menZnaczenie
Ludzie pracują.
Ludzie dużo widzą.
Nie wolno tu palić.

mag w ogóle nie ma -t, więc z oboma wygląda tak samo. Kilka czasowników modalnych, na przykład kunnen, wygląda trochę inaczej. Ale zasada zawsze działa: je ma formę jak przy jij, a men formę jak przy hij.

Końcówka -t: je ją traci, men ją zachowuje

Wiesz już, że kiedy jij stoi po czasowniku, -t znika (lekcja 6 poziomu A1), a u zachowuje swoje -t. Bezosobowe je to wciąż je, więc zachowuje się jak jij. men działa jak hij, a hij po czasowniku zachowuje -t. Spójrz na werk i werkt:

  • Ludzie tu ciężko pracują.

  • Ludzie tu ciężko pracują (formalnie).

W obu zdaniach Hier stoi na pierwszym miejscu, więc czasownik zostaje na drugim, a podmiot stoi po nim.

Uważaj na temat, który już kończy się na t, jak eet w zdaniu o zimie. To t należy do tematu, więc zostaje.

Które słowo i kiedy?

SytuacjaNiderlandzkiZnaczenie
Sąsiad opowiada ci, co mówili w wiadomościachMówią, że jutro będzie padać.
Przyjaciel opowiada ci, jak się tu żyjeMieszka się tu tanio.
Zasada na tablicy w stołówceLudzie jedzą tu o szóstej.
  • Sąsiad nie jest jednym z „nich”, więc ze.
  • Przyjaciel też tu mieszka, więc jest jednym z tych ludzi: je.
  • Tablica nie ma twarzy, więc men.

Gdy to ty mówisz, wystarczy jedno pytanie: czy jestem jednym z tych ludzi? Jeśli tak, mów je. Jeśli nie, mów ze. Słowo men musisz głównie rozpoznać, kiedy przeczytasz to słowo na tablicy albo w wiadomościach.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw zapisz każdą odpowiedź. Potem porównaj ją z odpowiedzią poniżej. Jeśli odpowiedź jest po niderlandzku, posłuchaj jej.

Czy je to jedna osoba, czy wszyscy?

  1. Przyjaciel patrzy na ciebie i pyta:
  2. Przyjaciel mówi ci, jaka zasada obowiązuje na dworcu:
  3. Kolega z pracy opowiada ci o mieście:

Teraz wybierz je, ze albo men.

  1. Tablica w bibliotece: ... vraagt om stilte.
  2. Przyjaciel opowiada ci o zimie: In de winter eet ... warm.
  3. Przyjaciel opowiada ci, co mówili w wiadomościach: ... zeggen dat het morgen regent.

Na koniec wybierz właściwy czasownik.

  1. Hier werk / werkt je hard.
  2. Hier werk / werkt men hard.

Odpowiedzi

  1. Jedna osoba: ty. To znaczy „Czy masz czas?”
  2. Wszyscy. To zasada dla wszystkich ludzi: nie wolno tu palić.
  3. Wszyscy. Zdanie mówi, jak jest w mieście: ludzie dużo tu czytają.
  4. — Prosimy o ciszę. Tablica nie ma twarzy: men.
  5. — Zimą ludzie jedzą ciepłe posiłki. Wszyscy, przyjaciel też: je.
  6. — Mówią, że jutro będzie padać. Inni ludzie, a czasownik to zeggen: ze.
  7. — Ludzie tu ciężko pracują. Po czasowniku je traci swoje -t.
  8. — Ludzie tu ciężko pracują. men zachowuje swoje -t.

Brawo. Teraz spróbuj samodzielnie. Powiedz jedno zdanie o tym, jak jest tam, gdzie mieszkasz, zbudowane jak Zmień czasownik albo ostatnie słowo. Na przykład: Je fietst hier veel. (Ludzie dużo tu jeżdżą na rowerze.)

Potem nasłuchuj tych słów wokół siebie. Kiedy kolega z pracy mówi je, zapytaj siebie: jedna osoba czy wszyscy? Kiedy czytasz tablicę, szukaj słowa men.

Podsumowanie

TematNiderlandzkiNajważniejsze
Ludzie w ogóle, ty teżje, nigdy jij. Codzienna mowa.
Inni ludzieze: „mówią”. Nie jesteś jednym z nich.
Formalniemen: przepisy, tablice, wiadomości. Tylko jako podmiot.
Czasownik je ma formę jak przy jij, men jak przy hij.
Końcówka -t po czasowniku je ją traci, a men zachowuje
  • Jedna osoba czy wszyscy? Mówi ci to sytuacja.
  • Mów, używając je i ze. Rozpoznawaj men.

Następna lekcja: jak niderlandzki buduje długie słowa z krótkich.