Przysłówki czasu
Małe słowa o czasie usłyszysz prawie w każdej rozmowie. Wyobraź sobie, że stoisz z przyjacielem przy drzwiach. Chcecie już wyjść, a ty trochę się niecierpliwisz, więc pytasz:
Jesteś już gotowy?
Przyjaciel wciąż szuka kurtki.
Nie, jeszcze nie.
Dwa malutkie słowa, al i nog, a cała rozmowa jest o czasie. Mówią, w jakim miejscu w czasie coś się znajduje.
Ta lekcja pokazuje najbardziej przydatne z nich: al (już), pas (dopiero), nog (wciąż), nog niet (jeszcze nie), niet meer (już nie), weer (znowu), eerst i daarna (najpierw, potem) oraz sinds (od). Większość z nich stoi w polu środkowym, między czasownikiem na drugim miejscu a samym końcem zdania. Dwa z nich, eerst i daarna, zwykle zaczynają zdanie.
al: już
al znaczy „już”. Niesie małe uczucie: to dzieje się wcześniej albo zaszło dalej, niż się spodziewasz.
już
On jest już w domu.
al zwykle stoi w polu środkowym, po czasowniku na drugim miejscu. Jeśli zaraz po tym czasowniku stoi zaimek nieakcentowany, na przykład het, me albo je, to al stoi po zaimku.
Już to zrobiłem.
Tutaj heb to czasownik posiłkowy na drugim miejscu, het to zaimek nieakcentowany, a potem przychodzi al. Imiesłów czasu przeszłego gedaan czeka na samym końcu. To czas przeszły złożony z jednym małym słowem o czasie dodanym w polu środkowym.
Jedno ostrzeżenie: al w (cała woda) to inne słowo. Znaczy „cały” i stoi przed rzeczownikiem. al z tej lekcji mówi o czasie.
pas: dopiero
pas to przeciwieństwo al. al mówi: „wcześniej albo więcej, niż się wydawało”. pas mówi: „później albo mniej, niż się wydawało”. Powiedzmy, że jest ósma. Jeśli się spieszysz, ósma wydaje się późno i mówisz Het is al acht uur (jest już ósma). Jeśli masz jeszcze czas, ósma wydaje się wcześnie:
Jest dopiero ósma.
Przed godziną jakiegoś wydarzenia pas znaczy „dopiero o”, czyli „nie wcześniej niż”.
On przyjdzie dopiero o dziewiątej.
Słychać w tym czekanie: dziewiąta to później, niż chcesz. pas zwykle stoi tuż przed czasem, o którym mówi.
nog i nog niet: wciąż i jeszcze nie
nog znaczy „wciąż”: nic się nie zmieniło i to dalej trwa.
wciąż
Czy jest jeszcze mleko?
On wciąż jest w domu.
Tak jak al, nog stoi w polu środkowym, po czasowniku na drugim miejscu i po zaimkach nieakcentowanych.
Postaw niet tuż za nog, a dostaniesz nog niet. Słowo po słowie to „wciąż nie”, a znaczy „jeszcze nie”.
jeszcze nie
Jeszcze nie ma go w domu.
Te dwa słowa stoją razem w tej kolejności: nog, potem niet. niet stoi tam, gdzie zwykle, a nog po prostu staje przed nim. nog niet może też być całą odpowiedzią i usłyszysz to bez przerwy.
niet meer: już nie
Kiedy coś się skończyło albo zniknęło, potrzebujesz niet meer: niet plus meer, „więcej”. Słowo po słowie to „nie więcej”, a znaczy „już nie”.
więcej
już nie, już więcej nie
Już tu nie mieszkam.
niet meer stoi tam, gdzie stałoby niet.
Z rzeczownikiem słowo na „nie” to geen. geen stoi przed rzeczownikiem, a meer po rzeczowniku. Oto pytanie z nog, a potem odpowiedź, gdy mleko się skończyło:
Czy jest jeszcze mleko?
Nie ma już mleka.
Teraz jedno zdanie z trzema różnymi słowami o czasie. Posłuchaj małego słowa w środku.
| Niderlandzki | Znaczenie |
|---|---|
| On jest już w domu. | |
| On wciąż jest w domu. | |
| Jeszcze nie ma go w domu. |
Zmienia się tylko małe słowo, a razem z nim znaczenie.
nog een: jeszcze jeden
nog ma jeszcze jedno użycie i przyda ci się przy każdej ladzie w kawiarni. nog een znaczy „jeszcze jeden” albo „kolejny”. Słowo po słowie to „wciąż jeden”.
Jeszcze jedną kawę?
Nie ma tu czasownika i to normalne, gdy coś proponujesz albo zamawiasz. Oto dwie odpowiedzi, po jednej na każde życzenie:
Tak, poproszę.
Nie, dziękuję.
weer: znowu
weer znaczy „znowu”: drugi raz albo jeszcze raz.
znowu
Znowu pada.
Znowu jestem w domu.
weer też stoi w polu środkowym. Jeśli jest tam również inne słowo o czasie, to tamto stoi pierwsze.
On przyjdzie znowu jutro.
Najpierw morgen, potem weer.
Uważaj: słowo z tymi samymi literami i tym samym brzmieniem to het weer, pogoda. Odróżnia je tylko znaczenie.
pogoda
Jest ładna pogoda.
W mooi weer to słowo znaczy „pogoda”. W Het regent weer znaczy „znowu”.
eerst i daarna: najpierw i potem
Żeby opowiedzieć coś po kolei, niderlandzki używa słów eerst i daarna.
najpierw
po tym, potem
daarna to daar + na (po). Tutaj daar wskazuje wstecz na to, co było wcześniej, więc razem znaczą „po tym”. Jest zbudowane tak jak daarom, „dlatego”.
Oba słowa lubią zaczynać zdanie. Kiedy słowo o czasie zajmuje pierwsze miejsce, czasownik zostaje na drugim miejscu, a podmiot przesuwa się za niego (lekcja 5 poziomu A1).
Najpierw pracuję, potem piję kawę.
To zdanie składa się z dwóch zdań głównych: Eerst werk ik i daarna drink ik. W obu czasownik stoi na drugim miejscu. Eerst ik werk jest niepoprawne.
Możesz dodać więcej kroków. Spójnik en nie liczy się jako miejsce w zdaniu, więc daarna dalej stoi pierwsze w swoim zdaniu. opstaan to czasownik rozdzielny (lekcja 20 poziomu A1), więc jego przedrostek op idzie na koniec swojego zdania.
Najpierw wstaję, potem piję kawę, a potem jadę rowerem do pracy.
Tak opisujesz swój dzień po kolei.
sinds i al: od kiedy i jak długo
Ostatnie dwa słowa odpowiadają na pytanie o czas: jak długo to już trwa?
od
Od kiedy?
Od poniedziałku.
sinds nazywa moment, w którym coś się zaczęło: dzień, miesiąc albo rok.
Mieszkam tu od maja.
Ona pracuje tu od 2020 roku.
W drugim przykładzie słyszysz rok powiedziany jak liczba.
Teraz spójrz na czasowniki: woon i werkt. Są w czasie teraźniejszym. Słowo po słowie niderlandzki mówi „mieszkam tu od maja”, bo to jest prawdą nadal dzisiaj. Czas teraźniejszy mówi tu: to zaczęło się w przeszłości i trwa teraz. Nie używaj do tego czasu przeszłego, bo czas przeszły mówiłby, że to się skończyło. Z toen patrzysz wstecz na czas, który się skończył; przy sinds sytuacja zaczęła się wtedy i nadal trwa.
Czasem nie podajesz momentu, w którym coś się zaczęło, tylko jak długo to trwa. Wtedy użyj al i długości czasu.
Mieszkam tu od dwóch lat.
Słowo po słowie to „mieszkam tu już dwa lata”. Znowu jest to czas teraźniejszy, bo to nadal trwa. Oto wybór:
| Podajesz | Użyj | Przykład |
|---|---|---|
| moment, w którym to się zaczęło | sinds | (Mieszkam tu od maja.) |
| jak długo to trwa | al | (Mieszkam tu od dwóch lat.) |
Możesz zapytać o jedno i o drugie, a każde pytanie pasuje do swojej odpowiedzi.
Jak długo tu mieszkasz?
Od kiedy?
hoe lang znaczy „jak długo” (hoe to „jak”), a al stoi na końcu. Pierwsze pytanie pyta, jak długo (al twee jaar). Drugie pyta, kiedy to się zaczęło (sinds mei).
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz każdą odpowiedź na głos, potem sprawdź ją w odpowiedziach.
Powiedz to po niderlandzku.
- On wciąż jest w domu.
- Jeszcze nie ma go w domu.
- Nie ma już mleka.
- Znowu pada.
- Jest dopiero ósma.
- Już to zrobiłem.
- Najpierw pracuję, potem piję kawę.
- Jak długo tu mieszkasz?
Teraz wybierz sinds albo al.
- Ik woon hier ... mei. (Mieszkam tu od maja.)
- Ik woon hier ... twee jaar. (Mieszkam tu od dwóch lat.)
Odpowiedzi
- sinds, bo maj to moment, w którym to się zaczęło.
- al, bo dwa lata to długość czasu.
Dobra robota. A teraz powiedz na głos coś o swoim życiu: Ik woon hier sinds ... albo Ik woon hier al ...
Podsumowanie
| Słowo | Znaczenie | Gdzie stoi | Przykład |
|---|---|---|---|
| al | już | w polu środkowym, po zaimkach nieakcentowanych | (Już to zrobiłem.) |
| pas | dopiero | zwykle tuż przed czasem | (On przyjdzie dopiero o dziewiątej.) |
| nog | wciąż | w polu środkowym | (On wciąż jest w domu.) |
| nog niet | jeszcze nie | nog, potem niet | (Jeszcze nie ma go w domu.) |
| niet meer | już nie | tam, gdzie niet | (Już tu nie mieszkam.) |
| geen ... meer | już nie ma | geen przed rzeczownikiem, meer po nim | (Nie ma już mleka.) |
| nog een | jeszcze jeden | przed rzeczownikiem | (Jeszcze jedną kawę?) |
| weer | znowu | w polu środkowym, po innym słowie o czasie | (On przyjdzie znowu jutro.) |
| eerst ... daarna | najpierw ... potem | pierwsze w zdaniu, czasownik na drugim miejscu | (Najpierw pracuję, potem piję kawę.) |
| sinds | od (jakiegoś momentu) | przed momentem początku, z czasem teraźniejszym | (Mieszkam tu od maja.) |
| al + długość czasu | od (jakiegoś czasu) | przed długością czasu, z czasem teraźniejszym | (Mieszkam tu od dwóch lat.) |
Następna lekcja: jak bez błędów pisać czas przeszły, ze słowem-podpowiedzią, które pomaga wybrać między t a d.