Dat i omdat: czasownik idzie na koniec
Dwa nowe słowa zmieniają szyk zdania: dat i omdat. Z dat mówisz, co myślisz, mówisz albo wiesz. Z omdat mówisz, dlaczego.
Znasz już spójniki , , , i . Łączą dwa zdania i nie zmieniają żadnego z nich. Dzisiejsze dwa słowa są inne: zmieniają zdanie, które stoi po nich.
Czasownik się przesuwa
Posłuchaj ostatniego słowa w każdym zdaniu.
On dziś pracuje.
Myślę, że on dziś pracuje.
Słowa są te same, czasownik też. Ale zobacz, gdzie stoi czasownik. W pierwszym zdaniu werkt jest na drugim miejscu. W drugim zdaniu to samo ostatnie słowo. Tutaj dzieje się to samo:
Jestem w domu.
On wie, że jestem w domu.
Ben jest na drugim miejscu w pierwszym zdaniu i na końcu w drugim.
Zdanie główne i zdanie podrzędne
Żeby o tym mówić, potrzebujesz dwóch nazw. Weźmy zdanie Hij weet dat ik thuis ben.
- Hij weet to zdanie główne: część, która działa jak zwykłe zdanie, z czasownikiem na drugim miejscu.
- Dat ik thuis ben to zdanie podrzędne: część, która zaczyna się od dat i zależy od zdania głównego. Samo nie jest pełnym zdaniem; potrzebuje zdania głównego.
Czasownik idzie na sam koniec
W zdaniu głównym czasownik jest na drugim miejscu. W zdaniu podrzędnym najpierw jest dat albo omdat, potem podmiot i reszta, a czasownik stoi na samym końcu. Żeby zbudować zdanie podrzędne, zrób cztery kroki:
- Zacznij od dat albo omdat.
- Powiedz podmiot: o kim albo o czym jest zdanie.
- Powiedz resztę.
- Skończ czasownikiem.
Czasownik ma swoją zwykłą formę; zmienia się tylko jego miejsce. Kiedy słuchasz, czekaj na koniec zdania podrzędnego, bo właśnie tam pojawia się czasownik.
Dat: co myślisz, mówisz albo wiesz
Dat używasz po czasownikach o myślach i słowach.
| Co robisz | Czasownik | Przykład |
|---|---|---|
| myśleć | (myśleć) | (Myślę, że on dziś pracuje.) |
| mówić | (mówić, powiedzieć) | (Ona mówi, że jest zmęczona.) |
| wiedzieć | (wiedzieć) | (Wiem, że pracujesz o ósmej.) |
| mieć zdanie | (uważać, mieć zdanie) | (Uważam, że ta lekcja jest fajna.) |
| mieć nadzieję | (mieć nadzieję) | (Mam nadzieję, że jutro przyjdziesz.) |
Uwaga: znasz też dat jako zaimek wskazujący.
Co to tam jest?
Tam dat oznacza rzecz, która jest daleko. Dat w dzisiejszych zdaniach nie oznacza żadnej rzeczy. Otwiera zdanie podrzędne. Łatwo je odróżnić, bo po nowym dat stoi cała mała wiadomość, z podmiotem i z czasownikiem na końcu.
Gdzie stoi niet?
W lekcji 10 poziomu A2 poznaliśmy zasadę, że stoi przed słowami, które należą na sam koniec zdania. To nadal działa. W zdaniu podrzędnym czasownik jest zawsze na samym końcu, więc niet stoi przed tym czasownikiem.
Ona mówi, że dziś nie przyjdzie.
Jeśli przed czasownikiem stoi wyrażenie z przyimkiem, niet stoi przed tym wyrażeniem: dat hij niet in Amsterdam werkt (że on nie pracuje w Amsterdamie).
Omdat: podawanie powodu
Znasz , które podaje powód. (ponieważ) też podaje powód. Oba odpowiadają na pytanie (Dlaczego?) Znaczenie jest to samo, ale szyk zdania jest inny.
Zostaję w domu, bo jestem zmęczony.
Zostaję w domu, ponieważ jestem zmęczony.
Po want druga część jest zwykłym zdaniem, z czasownikiem ben na drugim miejscu. Po omdat czasownik idzie na koniec: ik moe ben.
Test zasłaniania z lekcji 19 poziomu A1 pokazuje różnicę. Zasłoń want, a zostaną dwa dobre zdania: Ik blijf thuis. i Ik ben moe. Zasłoń omdat, a zostanie Ik moe ben., a to nie jest dobre zdanie. Po tym poznajesz, że omdat nie jest spójnikiem takim jak want: zaczyna zdanie podrzędne.
Ona nie pracuje, ponieważ jest chora.
On nie przyjdzie, ponieważ pracuje.
Więcej niż jeden czasownik
Czasem zdanie podrzędne ma dwa czasowniki. Wtedy oba idą razem na sam koniec.
On musi dziś pracować.
Myślę, że on musi dziś pracować.
Najpierw stoi czasownik modalny moet, potem bezokolicznik werken.
Czas przeszły złożony działa tak samo: czasownik posiłkowy i imiesłów czasu przeszłego stoją razem na końcu.
Ona przeczytała tę książkę.
Ona mówi, że przeczytała tę książkę.
Z imiesłowem czasu przeszłego często usłyszysz te dwa czasowniki w odwrotnej kolejności: i . Obie formy są poprawne.
Z zijn działa to tak samo. Zauważ, że thuisgebleven to jedno słowo.
Wczoraj zostałem w domu.
On wie, że wczoraj zostałem w domu.
Na koniec czasownik rozdzielny. W zdaniu głównym jego przedrostek się odłącza i idzie na sam koniec, z dala od czasownika. W zdaniu podrzędnym czasownik i tak jest na samym końcu, więc przedrostek zostaje przy nim i czasownik znowu pisze się jako jedno słowo.
On wraca do domu o szóstej.
Myślę, że on wraca do domu o szóstej.
Zdanie podrzędne na początku
Zdanie podrzędne może też stać na początku. Wtedy całe zdanie podrzędne zajmuje w zdaniu pierwsze miejsce, jako jedna całość, tak jak określenie czasu. Wiesz, co się dzieje po określeniu czasu (lekcja 5 poziomu A1): czasownik zostaje na drugim miejscu, a podmiot stoi po nim.
Dziś pracuję w Amsterdamie.
Całe zdanie podrzędne może pełnić tę samą rolę. Zdanie zaczyna się wtedy od , z wielkiej litery.
Ponieważ jestem zmęczony, zostaję w domu.
Spójrz na przecinek. Przed nim zdanie podrzędne kończy się swoim czasownikiem, ben. Po nim zdanie główne zaczyna się od swojego czasownika, blijf. Dlatego dwa czasowniki stoją obok siebie: .
Ponieważ zdanie podrzędne zajmuje pierwsze miejsce, czasownik zdania głównego zajmuje drugie miejsce, zaraz po przecinku, a potem przychodzi podmiot: blijf ik, a nie ik blijf.
Ponieważ pada deszcz, zostaję w domu.
Ponieważ jest chora, dziś nie pracuje.
Ponieważ musi pracować, nie przyjdzie.
Daarom: skutek
Słowo znaczy „dlatego”. Tak jak dus, podaje skutek. Może wyglądać, jakby zaczynało zdanie podrzędne, ale tak nie jest. Zajmuje w swoim zdaniu pierwsze miejsce, tak jak określenie czasu, więc czasownik stoi zaraz po nim.
Jestem zmęczony, dlatego zostaję w domu.
Pada deszcz. Dlatego jadę autobusem.
Nigdy nie mów daarom ik blijf thuis. Po daarom czasownik przychodzi od razu: daarom blijf ik. Po dus możesz zostawić zwykły szyk, ale po daarom nie możesz.
Trzy sposoby, żeby to powiedzieć
Oto jedna historia opowiedziana na trzy sposoby.
| Słowo | Co się dzieje | Przykład |
|---|---|---|
| zwykły szyk | (Zostaję w domu, bo jestem zmęczony.) | |
| czasownik idzie na sam koniec | (Zostaję w domu, ponieważ jestem zmęczony.) | |
| czasownik stoi zaraz po daarom | (Jestem zmęczony, dlatego zostaję w domu.) |
Z want powód zawsze jest drugi: najpierw co robisz, potem dlaczego. Z omdat powód może być drugi albo pierwszy, jak w zdaniu Omdat ik moe ben, blijf ik thuis. Z daarom najpierw mówisz dlaczego, a potem co robisz.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz każdą odpowiedź na głos, potem sprawdź.
Zbuduj zdanie podrzędne z dat.
- Zacznij od Hij weet dat. Powiedz: Ik ben thuis.
- Zacznij od Zij zegt dat. Powiedz: Ze heeft het boek gelezen.
- Zacznij od Ik denk dat. Powiedz: Hij komt om zes uur thuis.
Dodaj niet.
- Powiedz to z niet: Zij zegt dat ze vandaag komt.
Podaj powód.
- Połącz te dwa zdania za pomocą omdat: Hij komt niet. Hij werkt.
- Zacznij od Omdat: Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Popraw błąd.
- To zdanie jest błędne. Popraw je: Ik ben moe, daarom ik blijf thuis.
Odpowiedzi
- (On wie, że jestem w domu.)
- (Ona mówi, że przeczytała tę książkę.)
- (Myślę, że on wraca do domu o szóstej.) — czasownik rozdzielny znowu jest jednym słowem.
- (Ona mówi, że dziś nie przyjdzie.) — niet stoi przed czasownikiem na końcu.
- (On nie przyjdzie, ponieważ pracuje.)
- (Ponieważ jestem zmęczony, zostaję w domu.) — czasowniki ben i blijf stoją obok siebie.
- (Jestem zmęczony, dlatego zostaję w domu.) — po daarom czasownik przychodzi od razu.
Brawo. Teraz wybierz jedną swoją dzisiejszą czynność i podaj jej powód. Powiedz to trzy razy: raz z want, raz z omdat i raz z daarom.
Podsumowanie
- Dat i omdat zaczynają zdanie podrzędne. Nie są spójnikami takimi jak en czy want.
- W zdaniu podrzędnym czasownik idzie na sam koniec. Zachowuje swoją formę; zmienia się tylko jego miejsce.
- Dat stoi po czasownikach takich jak denken, zeggen, weten, vinden i hopen. To nie jest zaimek wskazujący.
- Niet stoi przed czasownikiem na końcu albo przed wyrażeniem z przyimkiem.
- Wszystkie czasowniki idą razem na sam koniec, a czasownik rozdzielny znowu staje się jednym słowem.
- Zdanie podrzędne na początku zajmuje pierwsze miejsce, więc czasownik zdania głównego stoi zaraz po przecinku. Daarom podaje skutek, a czasownik stoi zaraz po nim.
| Zasada | Przykład |
|---|---|
| czasownik na końcu | (Myślę, że on dziś pracuje.) |
| niet | (Ona mówi, że dziś nie przyjdzie.) |
| zdanie podrzędne na początku | (Ponieważ jestem zmęczony, zostaję w domu.) |
| daarom | (Pada deszcz. Dlatego jadę autobusem.) |
Następna lekcja: kolejne słowa, które zaczynają zdanie podrzędne, tym razem o czasie.