A2 · lekcja 8 z 31

Końcówki przymiotników: pełna zasada

Na poziomie A1 poznaliśmy, kiedy przymiotnik zakłada czapkę, czyli małą końcówkę -e, i jedyny przypadek, w którym czapki nie ma. Jest jeszcze kilka przypadków, w których przymiotnik nie dostaje -e. Pod koniec tej lekcji będziesz znać pełną zasadę.

Czapka w minutę

Przymiotnik może stać w dwóch miejscach. Po czasowniku, sam, zostaje w zwykłej formie.

  • Dom jest duży.

Przed rzeczownikiem zwykle nosi czapkę: lekkie -e na końcu. Posłuchaj końca przymiotnika w tych trzech przykładach.

  • duży samochód

  • jakiś duży samochód

  • duży dom

Do tej pory znasz jeden przypadek, w którym czapki nie ma, i pomagają go znaleźć trzy pytania. Czy rzeczownik to słowo z het? Czy jest w liczbie pojedynczej? Czy przed przymiotnikiem stoi een, geen albo nic? Jeśli na wszystkie trzy pytania odpowiedź brzmi „tak”, czapki nie ma.

  • jakiś duży dom

Odtwórz , a potem jeszcze raz . Różni się tylko koniec przymiotnika: groot, grote.

Dlaczego tak jest? De i het oznaczają jedną konkretną rzecz, którą znasz ty i twój rozmówca. Een nie mówi, o którą chodzi. Przy słowie z de albo w liczbie mnogiej czapka jest zawsze. Tylko słowo z het w liczbie pojedynczej może być bez czapki, i to tylko wtedy, gdy nic z przodu nie mówi, o którą rzecz chodzi.

Zaimki wskazujące i dzierżawcze: czapka zostaje

Przed rzeczownikiem jest miejsce na jedno małe słowo: de albo het, zaimek wskazujący (dit, dat, deze, die) albo zaimek dzierżawczy (mijn, jouw, onze i inne).

Tak jak de i het, wszystkie te słowa mówią dokładnie, o którą rzecz chodzi: tę, tamtą, moją. Dlatego przymiotnik nosi czapkę, nawet przed słowem z het w liczbie pojedynczej.

  • moja duża książka

  • ta stara książka

Porównaj , gdzie nic nie mówi, o który dom chodzi, z tym zdaniem, gdzie mówi to dit:

  • Ten duży dom jest mój.

Welk: pytanie nie mówi, który

Welk łączy się z jednym słowem z het. Welke łączy się ze słowem z de albo z liczbą mnogą.

Teraz postaw po nich przymiotnik. Gdy pytasz „który?”, jeszcze nie wiesz, o którą rzecz chodzi; dopiero jej szukasz. Dlatego welk działa jak een i geen, a słowo z het w liczbie pojedynczej nie dostaje czapki.

  • Który duży dom?

  • Który duży samochód?

W pierwszym wierszu nie ma czapki, bo huis to słowo z het w liczbie pojedynczej. W drugim wierszu czapka jest, bo auto to słowo z de. W drugim wierszu dwa słowa kończą się na -e: pierwsze to samo welke, a drugie, grote, to czapka.

Jeszcze jedno małe słowo działa tak samo jak welk: elk. Słowo elke już się pojawiło w elke dag, a elk poznasz później.

Przymiotniki, które już kończą się na lekkie -en

Teraz nowy przypadek. Niektóre przymiotniki nigdy nie dostają czapki, bez względu na rzeczownik. To te, które kończą się na lekkie -en: nieakcentowaną ostatnią sylabę z lekkim e i słabym n, jak w i .

Czapka to lekkie -e, a te słowa już się na nie kończą, ze słabym n na końcu. Przymiotnik nie dostaje drugiej lekkiej końcówki, więc te słowa nigdy się nie zmieniają. Dotyczy to tylko -en. Słowo takie jak lekker dostaje czapkę: lekkere. Wyklaszcz przymiotnik w tych dwóch przykładach.

  • duży dom

  • drewniany dom

Gro-te ma dwie sylaby, tak samo hou-ten. W grote nieakcentowaną sylabę tworzy czapka. W houten nieakcentowana sylaba już jest.

Z czego coś jest: houten, gouden, zilveren

Najbardziej przydatna grupa mówi, z czego coś jest zrobione. Często wystarczy wziąć materiał i dodać -en: z hout (drewno) jest houten, z goud (złoto) jest gouden, a z zilver (srebro) jest zilveren.

  • drewniany stół

  • jakiś złoty pierścionek

  • srebrna łyżka

Dwa rzeczowniki są tu nowe: de ring to pierścionek, a de lepel to łyżka.

W tabeli poniżej w środkowej kolumnie jest zwykły przymiotnik, a w prawej przymiotnik zakończony na lekkie -en.

Przed rzeczownikiemZwykły przymiotnikPrzymiotnik na lekkie -en
de + słowo z de
het + słowo z het
een + słowo z de

W środkowej kolumnie czapka jest zawsze. W prawej kolumnie nie ma jej nigdy.

Open, eigen, tevreden

Trzy codzienne przymiotniki też kończą się na lekkie -en. Słowo open już znasz. Eigen znaczy „własny”. Tevreden znaczy „zadowolony”: taki, któremu podoba się to, jak jest.

  • otwarte okno

  • mój własny kraj

  • jakiś zadowolony klient

  • zadowoleni klienci

Het land to kraj, a de klant to klient. Po het i po zaimku dzierżawczym spodziewasz się czapki, jak w het grote huis i mijn grote boek, ale nie przy tych słowach. Ostatni wiersz pokazuje, że w liczbie mnogiej też nie ma czapki.

Podobne, ale inne: groen

Jedno słowo wygląda podobnie, ale do nich nie należy. Wyklaszcz (zielony), a potem .

Groen ma jedną sylabę: dźwięk oe, potem n, bez nieakcentowanej sylaby na końcu. Open ma dwie, a ostatnia jest nieakcentowana. Dlatego groen to zwykły przymiotnik i dostaje czapkę.

  • zielone drzwi

Oto twój test: wyklaszcz słowo. Jeśli jego ostatnia sylaba to nieakcentowane -en, czapki nie ma.

Imiesłowy czasu przeszłego jako przymiotniki

W lekcjach 1–3 poziomu A2 imiesłów czasu przeszłego stał na samym końcu zdania. Ma też drugie zadanie. Pierwsze już znasz:

  • Piłem kawę.

Weźmy teraz bakken, czyli smażyć albo piec. Jego imiesłów czasu przeszłego to gebakken. Postaw go przed rzeczownikiem, a opisuje ten rzeczownik: ryba, którą ktoś usmażył, to smażona ryba.

  • smażona ryba

Użyty w ten sposób imiesłów czasu przeszłego mówi, co stało się z daną rzeczą. Trzyma się tych samych zasad co każdy inny przymiotnik, więc jedyne pytanie brzmi: jak się kończy?

Imiesłowy zakończone na -en: bez czapki

Wiele nieregularnych imiesłowów czasu przeszłego kończy się na -en, na przykład , i . To znowu lekkie -en, więc nigdy nie dostają czapki.

  • zamknięte okno

  • jakieś smażone jajko

Gesloten pochodzi od sluiten, czyli zamykać, a het ei to jajko. Odtwórz i , żeby usłyszeć parę: otwarte i zamknięte. Żadne z nich nie ma czapki.

Imiesłowy zakończone na -t albo -d: zwykła zasada

Inne imiesłowy czasu przeszłego kończą się na -t albo -d, na przykład gekookt (od koken, gotować) i verkocht (od verkopen, sprzedawać). Nie kończą się na lekkie -en, więc trzymają się zwykłej zasady i trzech pytań.

  • gotowana woda

  • jakieś gotowane jajko

Water i ei to słowa z het w liczbie pojedynczej. Po het czapka jest; po een jej nie ma.

Verkocht działa tak samo. Czasownik zaczynający się od ver- jest nierozdzielny, więc jego imiesłów czasu przeszłego nie ma ge- (lekcja 3 poziomu A2).

  • sprzedany dom

  • jakiś sprzedany dom

Zwykle po prostu dodajesz czapkę. Spójrz na gekookt: zmienia się w gekookte, a podwójne oo zostaje. W grote jedno o znika, bo t przechodzi do nowej sylaby (gro-te), samogłoska jest wolna i jedna litera wystarczy, żeby była długa. W gekookte k zostaje w pierwszej sylabie (kook-te) i zamyka samogłoskę, więc potrzebne jest podwójne oo, żeby była długa.

Wszystko razem

Przyjrzyj się przymiotnikom w każdym zdaniu.

  • Mam własny samochód.

  • Złoty pierścionek był drogi.

  • Patrzymy przez otwarte okno.

  • Ten stary dom ma drewniane drzwi.

  • Zadowolony klient je gotowane jajko.

  • Eigen, gouden, open, houten i tevreden kończą się na lekkie -en, więc nie mają czapki.
  • Duur stoi sam po czasowniku, więc zostaje w zwykłej formie.
  • Oude ma czapkę, bo dit mówi, o który dom chodzi.
  • Gekookt nie ma czapki, bo ei to słowo z het w liczbie pojedynczej, a een nie mówi, o które jajko chodzi.

Spróbuj samodzielnie

Najpierw powiedz to na głos po niderlandzku, potem sprawdź odpowiedź. Słowa w nawiasach ci pomogą.

  1. moja duża książka (groot, het boek)
  2. Który duży dom? (groot, het huis)
  3. drewniany stół (houten, de tafel)
  4. mój własny kraj (eigen, het land)
  5. zielone drzwi (groen, de deur)
  6. zamknięte okno (gesloten, het raam)
  7. jakieś gotowane jajko (gekookt, het ei)
  8. sprzedany dom (verkocht, het huis)
  9. Popraw błędy: (a) het houtene huis (b) Welk grote huis? Oba są niepoprawne.

Odpowiedzi

  1. — mijn mówi, o którą książkę chodzi, więc czapka jest.
  2. — welk jeszcze nie mówi, o który chodzi, a huis to słowo z het w liczbie pojedynczej: bez czapki.
  3. — houten kończy się na lekkie -en: bez czapki.
  4. — eigen kończy się na lekkie -en: bez czapki, nawet po mijn.
  5. — groen ma jedną sylabę, więc dostaje czapkę.
  6. — imiesłów czasu przeszłego zakończony na -en: bez czapki.
  7. — ei to słowo z het w liczbie pojedynczej, a een nie mówi, o które chodzi: bez czapki.
  8. — imiesłów czasu przeszłego zakończony na -t, po het: czapka jest.
  9. (a) — przymiotnik na lekkie -en nie ma czapki. (b) — bez czapki po welk przed słowem z het w liczbie pojedynczej.

A teraz powiedz to na głos: rozejrzyj się, wybierz dwie rzeczy i nazwij każdą z przymiotnikiem z przodu. Potem zapytaj siebie: czapka czy bez czapki?

Podsumowanie

  • Po czasowniku przymiotnik ma zwykłą formę. Przed rzeczownikiem zwykle dostaje czapkę -e.
  • Sprawdzaj w tej kolejności. Najpierw: czy przymiotnik kończy się na lekkie -en? Wtedy czapki nie ma. Potem: czy rzeczownik to słowo z het w liczbie pojedynczej, a przed nim stoi een, geen, welk albo nic? Wtedy czapki nie ma. W każdym innym przypadku czapka jest.
  • Imiesłów czasu przeszłego przed rzeczownikiem sprawdzasz tak samo: -en oznacza brak czapki, a -t albo -d – zwykłą zasadę.
  • Groen ma jedną sylabę, więc nie jest przymiotnikiem na lekkie -en.
SytuacjaCzapka?Przykład
sam po czasownikuzwykła forma (Dom jest duży.)
słowo z de albo liczba mnogaczapka (duży samochód)
po het, zaimku wskazującym albo zaimku dzierżawczymczapka (ta stara książka)
słowo z het w liczbie pojedynczej po een, geen, welk albo bez niczegobez czapki (jakiś duży dom)
przymiotnik na lekkie -enbez czapki (mój własny kraj)
imiesłów czasu przeszłego zakończony na -enbez czapki (jakieś smażone jajko)
imiesłów czasu przeszłego zakończony na -t albo -dzwykła zasada (gotowana woda)

Następna lekcja: porównywanie. Nauczysz się mówić, że coś jest większe albo największe.