Końcówki przymiotników: pełna zasada
Na poziomie A1 poznaliśmy, kiedy przymiotnik zakłada czapkę, czyli małą końcówkę -e, i jedyny przypadek, w którym czapki nie ma. Jest jeszcze kilka przypadków, w których przymiotnik nie dostaje -e. Pod koniec tej lekcji będziesz znać pełną zasadę.
Czapka w minutę
Przymiotnik może stać w dwóch miejscach. Po czasowniku, sam, zostaje w zwykłej formie.
Dom jest duży.
Przed rzeczownikiem zwykle nosi czapkę: lekkie -e na końcu. Posłuchaj końca przymiotnika w tych trzech przykładach.
duży samochód
jakiś duży samochód
duży dom
Do tej pory znasz jeden przypadek, w którym czapki nie ma, i pomagają go znaleźć trzy pytania. Czy rzeczownik to słowo z het? Czy jest w liczbie pojedynczej? Czy przed przymiotnikiem stoi een, geen albo nic? Jeśli na wszystkie trzy pytania odpowiedź brzmi „tak”, czapki nie ma.
jakiś duży dom
Odtwórz , a potem jeszcze raz . Różni się tylko koniec przymiotnika: groot, grote.
Dlaczego tak jest? De i het oznaczają jedną konkretną rzecz, którą znasz ty i twój rozmówca. Een nie mówi, o którą chodzi. Przy słowie z de albo w liczbie mnogiej czapka jest zawsze. Tylko słowo z het w liczbie pojedynczej może być bez czapki, i to tylko wtedy, gdy nic z przodu nie mówi, o którą rzecz chodzi.
Zaimki wskazujące i dzierżawcze: czapka zostaje
Przed rzeczownikiem jest miejsce na jedno małe słowo: de albo het, zaimek wskazujący (dit, dat, deze, die) albo zaimek dzierżawczy (mijn, jouw, onze i inne).
Tak jak de i het, wszystkie te słowa mówią dokładnie, o którą rzecz chodzi: tę, tamtą, moją. Dlatego przymiotnik nosi czapkę, nawet przed słowem z het w liczbie pojedynczej.
moja duża książka
ta stara książka
Porównaj , gdzie nic nie mówi, o który dom chodzi, z tym zdaniem, gdzie mówi to dit:
Ten duży dom jest mój.
Welk: pytanie nie mówi, który
Welk łączy się z jednym słowem z het. Welke łączy się ze słowem z de albo z liczbą mnogą.
Teraz postaw po nich przymiotnik. Gdy pytasz „który?”, jeszcze nie wiesz, o którą rzecz chodzi; dopiero jej szukasz. Dlatego welk działa jak een i geen, a słowo z het w liczbie pojedynczej nie dostaje czapki.
Który duży dom?
Który duży samochód?
W pierwszym wierszu nie ma czapki, bo huis to słowo z het w liczbie pojedynczej. W drugim wierszu czapka jest, bo auto to słowo z de. W drugim wierszu dwa słowa kończą się na -e: pierwsze to samo welke, a drugie, grote, to czapka.
Jeszcze jedno małe słowo działa tak samo jak welk: elk. Słowo elke już się pojawiło w elke dag, a elk poznasz później.
Przymiotniki, które już kończą się na lekkie -en
Teraz nowy przypadek. Niektóre przymiotniki nigdy nie dostają czapki, bez względu na rzeczownik. To te, które kończą się na lekkie -en: nieakcentowaną ostatnią sylabę z lekkim e i słabym n, jak w i .
Czapka to lekkie -e, a te słowa już się na nie kończą, ze słabym n na końcu. Przymiotnik nie dostaje drugiej lekkiej końcówki, więc te słowa nigdy się nie zmieniają. Dotyczy to tylko -en. Słowo takie jak lekker dostaje czapkę: lekkere. Wyklaszcz przymiotnik w tych dwóch przykładach.
duży dom
drewniany dom
Gro-te ma dwie sylaby, tak samo hou-ten. W grote nieakcentowaną sylabę tworzy czapka. W houten nieakcentowana sylaba już jest.
Z czego coś jest: houten, gouden, zilveren
Najbardziej przydatna grupa mówi, z czego coś jest zrobione. Często wystarczy wziąć materiał i dodać -en: z hout (drewno) jest houten, z goud (złoto) jest gouden, a z zilver (srebro) jest zilveren.
drewniany stół
jakiś złoty pierścionek
srebrna łyżka
Dwa rzeczowniki są tu nowe: de ring to pierścionek, a de lepel to łyżka.
W tabeli poniżej w środkowej kolumnie jest zwykły przymiotnik, a w prawej przymiotnik zakończony na lekkie -en.
| Przed rzeczownikiem | Zwykły przymiotnik | Przymiotnik na lekkie -en |
|---|---|---|
| de + słowo z de | ||
| het + słowo z het | ||
| een + słowo z de |
W środkowej kolumnie czapka jest zawsze. W prawej kolumnie nie ma jej nigdy.
Open, eigen, tevreden
Trzy codzienne przymiotniki też kończą się na lekkie -en. Słowo open już znasz. Eigen znaczy „własny”. Tevreden znaczy „zadowolony”: taki, któremu podoba się to, jak jest.
otwarte okno
mój własny kraj
jakiś zadowolony klient
zadowoleni klienci
Het land to kraj, a de klant to klient. Po het i po zaimku dzierżawczym spodziewasz się czapki, jak w het grote huis i mijn grote boek, ale nie przy tych słowach. Ostatni wiersz pokazuje, że w liczbie mnogiej też nie ma czapki.
Podobne, ale inne: groen
Jedno słowo wygląda podobnie, ale do nich nie należy. Wyklaszcz (zielony), a potem .
Groen ma jedną sylabę: dźwięk oe, potem n, bez nieakcentowanej sylaby na końcu. Open ma dwie, a ostatnia jest nieakcentowana. Dlatego groen to zwykły przymiotnik i dostaje czapkę.
zielone drzwi
Oto twój test: wyklaszcz słowo. Jeśli jego ostatnia sylaba to nieakcentowane -en, czapki nie ma.
Imiesłowy czasu przeszłego jako przymiotniki
W lekcjach 1–3 poziomu A2 imiesłów czasu przeszłego stał na samym końcu zdania. Ma też drugie zadanie. Pierwsze już znasz:
Piłem kawę.
Weźmy teraz bakken, czyli smażyć albo piec. Jego imiesłów czasu przeszłego to gebakken. Postaw go przed rzeczownikiem, a opisuje ten rzeczownik: ryba, którą ktoś usmażył, to smażona ryba.
smażona ryba
Użyty w ten sposób imiesłów czasu przeszłego mówi, co stało się z daną rzeczą. Trzyma się tych samych zasad co każdy inny przymiotnik, więc jedyne pytanie brzmi: jak się kończy?
Imiesłowy zakończone na -en: bez czapki
Wiele nieregularnych imiesłowów czasu przeszłego kończy się na -en, na przykład , i . To znowu lekkie -en, więc nigdy nie dostają czapki.
zamknięte okno
jakieś smażone jajko
Gesloten pochodzi od sluiten, czyli zamykać, a het ei to jajko. Odtwórz i , żeby usłyszeć parę: otwarte i zamknięte. Żadne z nich nie ma czapki.
Imiesłowy zakończone na -t albo -d: zwykła zasada
Inne imiesłowy czasu przeszłego kończą się na -t albo -d, na przykład gekookt (od koken, gotować) i verkocht (od verkopen, sprzedawać). Nie kończą się na lekkie -en, więc trzymają się zwykłej zasady i trzech pytań.
gotowana woda
jakieś gotowane jajko
Water i ei to słowa z het w liczbie pojedynczej. Po het czapka jest; po een jej nie ma.
Verkocht działa tak samo. Czasownik zaczynający się od ver- jest nierozdzielny, więc jego imiesłów czasu przeszłego nie ma ge- (lekcja 3 poziomu A2).
sprzedany dom
jakiś sprzedany dom
Zwykle po prostu dodajesz czapkę. Spójrz na gekookt: zmienia się w gekookte, a podwójne oo zostaje. W grote jedno o znika, bo t przechodzi do nowej sylaby (gro-te), samogłoska jest wolna i jedna litera wystarczy, żeby była długa. W gekookte k zostaje w pierwszej sylabie (kook-te) i zamyka samogłoskę, więc potrzebne jest podwójne oo, żeby była długa.
Wszystko razem
Przyjrzyj się przymiotnikom w każdym zdaniu.
Mam własny samochód.
Złoty pierścionek był drogi.
Patrzymy przez otwarte okno.
Ten stary dom ma drewniane drzwi.
Zadowolony klient je gotowane jajko.
- Eigen, gouden, open, houten i tevreden kończą się na lekkie -en, więc nie mają czapki.
- Duur stoi sam po czasowniku, więc zostaje w zwykłej formie.
- Oude ma czapkę, bo dit mówi, o który dom chodzi.
- Gekookt nie ma czapki, bo ei to słowo z het w liczbie pojedynczej, a een nie mówi, o które jajko chodzi.
Spróbuj samodzielnie
Najpierw powiedz to na głos po niderlandzku, potem sprawdź odpowiedź. Słowa w nawiasach ci pomogą.
- moja duża książka (groot, het boek)
- Który duży dom? (groot, het huis)
- drewniany stół (houten, de tafel)
- mój własny kraj (eigen, het land)
- zielone drzwi (groen, de deur)
- zamknięte okno (gesloten, het raam)
- jakieś gotowane jajko (gekookt, het ei)
- sprzedany dom (verkocht, het huis)
- Popraw błędy: (a) het houtene huis (b) Welk grote huis? Oba są niepoprawne.
Odpowiedzi
- — mijn mówi, o którą książkę chodzi, więc czapka jest.
- — welk jeszcze nie mówi, o który chodzi, a huis to słowo z het w liczbie pojedynczej: bez czapki.
- — houten kończy się na lekkie -en: bez czapki.
- — eigen kończy się na lekkie -en: bez czapki, nawet po mijn.
- — groen ma jedną sylabę, więc dostaje czapkę.
- — imiesłów czasu przeszłego zakończony na -en: bez czapki.
- — ei to słowo z het w liczbie pojedynczej, a een nie mówi, o które chodzi: bez czapki.
- — imiesłów czasu przeszłego zakończony na -t, po het: czapka jest.
- (a) — przymiotnik na lekkie -en nie ma czapki. (b) — bez czapki po welk przed słowem z het w liczbie pojedynczej.
A teraz powiedz to na głos: rozejrzyj się, wybierz dwie rzeczy i nazwij każdą z przymiotnikiem z przodu. Potem zapytaj siebie: czapka czy bez czapki?
Podsumowanie
- Po czasowniku przymiotnik ma zwykłą formę. Przed rzeczownikiem zwykle dostaje czapkę -e.
- Sprawdzaj w tej kolejności. Najpierw: czy przymiotnik kończy się na lekkie -en? Wtedy czapki nie ma. Potem: czy rzeczownik to słowo z het w liczbie pojedynczej, a przed nim stoi een, geen, welk albo nic? Wtedy czapki nie ma. W każdym innym przypadku czapka jest.
- Imiesłów czasu przeszłego przed rzeczownikiem sprawdzasz tak samo: -en oznacza brak czapki, a -t albo -d – zwykłą zasadę.
- Groen ma jedną sylabę, więc nie jest przymiotnikiem na lekkie -en.
| Sytuacja | Czapka? | Przykład |
|---|---|---|
| sam po czasowniku | zwykła forma | (Dom jest duży.) |
| słowo z de albo liczba mnoga | czapka | (duży samochód) |
| po het, zaimku wskazującym albo zaimku dzierżawczym | czapka | (ta stara książka) |
| słowo z het w liczbie pojedynczej po een, geen, welk albo bez niczego | bez czapki | (jakiś duży dom) |
| przymiotnik na lekkie -en | bez czapki | (mój własny kraj) |
| imiesłów czasu przeszłego zakończony na -en | bez czapki | (jakieś smażone jajko) |
| imiesłów czasu przeszłego zakończony na -t albo -d | zwykła zasada | (gotowana woda) |
Następna lekcja: porównywanie. Nauczysz się mówić, że coś jest większe albo największe.